TPITH AΠOΨH Προσθήκες καθ’ ύψος και κατ’ έκταση

Τα ημιτελή κτίρια και οι προσθήκες κατ’ έκταση και καθ’ ύψος (τα γνωστά
πανωσηκώματα) προσδιορίζουν σε μεγάλο βαθμό την εικόνα της ελληνικής πόλης.

Τα υποστυλώματα του μελλοντικού ορόφου, με τα σίδερα του οπλισμού τους να
ατενίζουν προς τον ουρανό, περιμένουν συχνά επί χρόνια έως ότου οι ιδιοκτήτες
καταφέρουν να ολοκληρώσουν την οικοδομή.

Το φαινόμενο αυτό οφείλεται στην προβλεπτικότητα των ελληνικών οικογενειών για
τη μελλοντική εξασφάλιση στέγης ή εισοδήματος στα παιδιά τους, αλλά και στην
αβεβαιότητα που προκύπτει από τις συχνές εξαγγελίες θεσμικών τροποποιήσεων,
γεγονός με ολέθριες συχνά συνέπειες όχι μόνο οικονομικής φύσεως.

Οι ενδιαφερόμενοι σπεύδουν να υποβάλλουν εγκαίρως σχέδια, μήπως χάσουν με την
πιθανή αλλαγή του συντελεστή δόμησης τετραγωνικά μέτρα εκμεταλλεύσιμου χώρου
στο οικόπεδό τους.

Στις περισσότερες περιπτώσεις η μελέτη περιορίζεται στην απλή σχεδιαστική
αποτύπωση της νομοθεσίας και την προσαρμογή, χωρίς συνθετικές προθέσεις, των
περιορισμών στα δεδομένα του κτιριολογικού προγράμματος.

Το γεγονός της άγονης συνήθως προσέγγισης του θέματος δεν οφείλεται μόνο στη
ραθυμία ορισμένων μελετητών, αλλά και στη δυσβάστακτη σειρά νόμων και
περιορισμών, ακόμα πιο επώδυνων στις προσθήκες απ’ ό,τι στις εκ θεμελίων
οικοδομές.

H δαιδαλώδης γραφειοκρατική διαδικασία και η σχολαστική ερμηνεία του
τροποποιημένου Γενικού Οικοδομικού Κανονισμού οδηγούν στην αποθάρρυνση για
κάθε ουσιαστική πρόταση αναβάθμισης του περιβάλλοντος και η έκδοση της
οικοδομικής άδειας γίνεται αυτοσκοπός.

H ουσιαστική αρχιτεκτονική μελέτη της παρέμβασης σε ένα κλειστό οικοδομικό
σύστημα απαιτεί ορισμένες προϋποθέσεις και μια στάση απέναντι στο έργο, τόσο
από τους μελετητές όσο και από τους ιδιοκτήτες.

Εξάλλου η κάθε αρχιτεκτονική πρόταση στον ιστό της πόλης ή στα προάστια, είναι
κατά κάποιον τρόπο μια προσθήκη.

Ακόμα και οι εκ θεμελίων οικοδομές λειτουργούν ως προσθήκες, καθώς εισβάλλουν
στο περιβάλλον και διαταράσσουν μια δεδομένη «ισορροπία», μεταβάλλοντας τις
συνήθειες και την εικόνα της περιοχής.

Το κτιριολογικό πρόγραμμα, η κατάσταση και το ιστορικό του υπάρχοντος κτιρίου,
η θέση του στον ιστό της πόλης, οι δυνατότητες χρηματοδότησης, η διαδικασία
κατασκευής, οι νομοθετικές δεσμεύσεις και οι πιθανές παρεκκλίσεις όταν
πρόκειται για ειδικά ή διατηρητέα κτίρια, η τήρηση της στοιχειώδους
επαγγελματικής δεοντολογίας όταν πρόκειται για επέμβαση σε κτίριο επώνυμης
αρχιτεκτονικής είναι μερικά από τα δεδομένα, τα οποία απαιτούν κάθε φορά
ιδιαίτερη έρευνα και προσαρμογή στις ιδιαιτερότητες του τόπου.

Άγνωστη είναι και η αντανάκλαση της επέμβασης στο άμεσο ή ευρύτερο περιβάλλον
που θα υποδεχθεί το έργο μετά την αποπεράτωσή του, όταν η κατασκευή θα
συνδυαστεί με τους αστάθμητους παράγοντες της απόδοσής του στην πόλη, οι
οποίοι πολλές φορές είναι ανεξάρτητοι από τις προθέσεις των αρχιτεκτόνων.

Ποιες προϋποθέσεις δημιουργούν λοιπόν οι αρχιτεκτονικές προτάσεις για τους
κατοίκους, τους περαστικούς ή τους επισκέπτες; Πώς επηρεάζονται τα ήδη
υπάρχοντα κτίρια;

Πώς αναβαθμίζεται ή υποβαθμίζεται το περιβάλλον;

Θέματα καίριας σημασίας: είτε πρόκειται για κατοικία, για κτίριο δημόσιου
χαρακτήρα αυτόνομο ή προσθήκη σε υπάρχον είτε για επεμβάσεις στον δημόσιο
υπαίθριο χώρο της πόλης.

Προτάσεις που σέβονται και διατηρούν το ύφος του υπάρχοντος περιβάλλοντος με
σκοπό την πλήρη ενσωμάτωση της προσθήκης σ’ αυτό, μερικές δειλές και άβουλες,
άλλες – όλο και πιο συχνά εμφανιζόμενες – αυθάδεις και προκλητικές που
στοχεύουν μόνο στον εύκολο εντυπωσιασμό και άλλες τολμηρές που προτείνουν έναν
σαφή διάλογο του νέου με το παλαιό με στόχο να σηματοδοτήσουν τη μελλοντική
ανάπτυξη και εξέλιξη της πόλης, κάποιες από αυτές επιχειρούν να διαμορφώσουν
με ευαισθησία και υπευθυνότητα νέες προοπτικές για τον δημόσιο χώρο της πόλης,
έργο δύσκολο που απαιτεί από τους πολίτες και την Πολιτεία εμπιστοσύνη,
αναγνώριση και προστασία.

Οι καιροί όμως είναι δύσκολοι: είθισται να λιθοβολούν τους ποιητές…

H Σουζάνα Αντωνακάκη είναι αρχιτέκτονας.