Διαστάσεις Tο παπούτσι του Xρουστσώφ

Το κτύπησε στο έδρανο; Δεν το κτύπησε; Και τι ήταν, παπούτσι με κορδόνια,
μοκασίνι ή μήπως σανδάλι; Μια θρυλική εικόνα του Ψυχρού Πολέμου κινδυνεύει να
γίνει κομμάτια.

Ιστορική εικόνα. Ο Σοβιετικός ηγέτης που διαδέχθηκε τον Στάλιν και το θρυλικό του παπούτσι

Ήταν η 13η Οκτωβρίου 1960. Ο αντιπρόσωπος των Φιλιππίνων στη Γενική Συνέλευση
του ΟΗΕ είχε μόλις ολοκληρώσει την ομιλία του, στη διάρκεια της οποίας είχε
κατηγορήσει τη Σοβιετική Ένωση ότι «καταβρόχθισε» την Ανατολική Ευρώπη και
κατάργησε τα πολιτικά και ανθρώπινα δικαιώματά της. H αντίδραση του Νικήτα
Χρουστσώφ υπήρξε παροιμιώδης. Όπως έγραψε ο ανταποκριτής των Νιου Γιορκ
Τάιμς Μπέντζαμιν Ουέλες, ο Σοβιετικός ηγέτης έβγαλε το δεξί του παπούτσι,
σηκώθηκε και απείλησε με αυτό τον πρεσβευτή των Φιλιππίνων, που βρισκόταν στην
άλλη άκρη της αίθουσας, αποκαλώντας τον «Σταβλένικ», δηλαδή «λακέ» (των
Αμερικανών). Στη συνέχεια, κτύπησε το παπούτσι στο έδρανό του. Ένας στρατηγός
της KGB, μάλιστα, θυμάται ότι το κτύπημα ήταν ρυθμικό, θυμίζοντας μετρονόμο.

H σκηνή αυτή έμεινε στην ιστορία, ίσως όμως να μη συνέβη ποτέ. Υπάρχει βέβαια
μια φωτογραφία που δείχνει το παπούτσι (με κορδόνια) του Χρουστσώφ πάνω στο
έδρανό του. Τι ακριβώς προηγήθηκε, όμως; Ο Αμερικανός ιστορικός Ουίλιαμ
Τάουμπμαν έκανε μια εκτενή έρευνα, χωρίς να βγάλει οριστικό συμπέρασμα. Ένας
άλλος δημοσιογράφος των Νιου Γιορκ Τάιμς που ήταν παρών, ο Τζέημς
Φέρον, του είπε ότι ο Σοβιετικός ηγέτης έβγαλε το μοκασίνι του, έκανε πως
απειλεί τον Φιλιππινέζο και στη συνέχεια το ακούμπησε στο έδρανο. Μια
υπάλληλος του ΟΗΕ υποστήριξε μια άλλη εκδοχή: το παπούτσι του Χρουστσώφ βγήκε
όταν σκόνταψε πάνω του ένας δημοσιογράφος (άλλωστε, η κοιλιά του δεν θα του
επέτρεπε να φτάσει κάτω από το τραπέζι). H ίδια το μάζεψε και του το παρέδωσε
τυλιγμένο σε μια χαρτοπετσέτα, για να το κτυπήσει στη συνέχεια εκείνος στο
τραπέζι. Όχι, δεν έγινε έτσι, λέει ο Βίκτορ Σουχόντρεφ, ο διερμηνέας του
Σοβιετικού ηγέτη. Το αφεντικό του κτύπησε τόσο δυνατά το έδρανό του με τις
γροθιές του ώστε έσπασε το καλό του ρολόι. Οργισμένος με τον λακέ του
καπιταλισμού, που προκάλεσε αυτήν την απώλεια, έβγαλε το παπούτσι του και
άρχισε να το κοπανάει.

Αδύνατον, θα το είχαμε προσέξει, λέει ο Τζων Λένγκαρντ, πρώην art director του
περιοδικού Life, που παρακολουθούσε τη συνέλευση μαζί με άλλους δέκα
φωτογράφους από τη Νέα Υόρκη. Ο γιος του Χρουστσώφ, ο Σεργκέι, επέτεινε ακόμη
περισσότερο τη σύγχυση: «Έκανε πολλή ζέστη εκείνες τις ημέρες στη Νέα Υόρκη κι
έτσι ο πατέρας μου αποφάσισε να βγάλει τα σανδάλια του». Και το ερώτημα που
αβίαστα προκύπτει είναι το εξής: αν δεν μπορεί να αναπαραχθεί με ακρίβεια μια
σκηνή που εκτυλίχθηκε πριν από σαράντα χρόνια και την παρακολούθησαν
εκατοντάδες άνθρωποι, πολλοί από τους οποίους βρίσκονται ακόμη εν ζωή, πώς
μπορούμε να περιμένουμε την ακριβή αναπαράσταση γεγονότων που συνέβησαν πριν
από αιώνες;