Φιλοξενία στο χωριό των «δολοφόνων»

Μετά από μια εικοσάλεπτη διαδρομή μέσα από τους ρημαγμένους δρόμους της
Λαττάκιας φτάσαμε στον σταθμό των λεωφορείων. Πρόκειται για ένα αποκρουστικό
αλλά παράξενα γοητευτικό μέρος. Οι δρόμοι μοιάζουν σχεδόν σκόπιμα
εγκαταλειμμένοι. Ρωμαϊκές κολόνες, βυζαντινά κιονόκρανα, υπέρθυρα με
αραβουργήματα και οθωμανικές καμάρες συνωστίζονται όλα μαζί σε σταυροδρόμια
και γωνίες δρόμων, μεγάλοι σκονισμένοι σωροί από λιθοδομές ανακατωμένες με
πλαστικά μπουκάλια, πεταμένα παπούτσια και σπασμένους σωλήνες. Ωστόσο, κάτω
από την ασχήμια, τη βρωμιά και την κάπνα, υπάρχει μια αίσθηση διαφθοράς που
παραδόξως είναι συναρπαστική. Υπάρχει κάτι συνωμοτικό στους νταβατζήδες που
γνέφουν και στα γεμάτα κατσαρίδες καφενεία, κάτι που σε κάνει πάντα να θέλεις
να κοιτάξεις με αδιακρισία πίσω από τις πόρτες και τα κλειστά παντζούρια στα
παράθυρα.

Αν αυτό αληθεύει για τη Λαττάκια συνολικά, ισχύει πολύ περισσότερο για τον
σταθμό των λεωφορείων. Αυτή τη χρονιά όμως, με τη Λόρα επικεφαλής, φάνηκαν όλα
πιο εύκολα. Επιβιβαστήκαμε με την τρίτη μας προσπάθεια. H δεκαετής σχολική
εξάσκηση στο ράγκμπι στο υγρό βόρειο Γιορκσάιρ του Φεβρουαρίου αποδείχτηκε
τελικά πολύ χρήσιμη· χιμήξαμε μπροστά σαν δυο κυνηγοί, στριφογυρίσαμε τα
σακίδιά μας, χτυπήσαμε ανηλεώς οτιδήποτε πετούσε· μας πρόλαβαν μόνο οι
βεδουίνοι. Καταλάβαμε ένα χώρο δίπλα από το μαρσπιέ, που το μοιραστήκαμε με
έναν τράγο με αδύναμη κύστη και το υπερασπιστήκαμε από οποιονδήποτε ερχόταν.

Μέσα το λεωφορείο ήταν διακοσμημένο με τρυφερότητα, όπως στολίζουν οι
Ευρωπαίοι τα χριστουγεννιάτικα δέντρα τους. Πλαστικά πουλιά ισορροπούσαν πάνω
σε πλαστικά φυλλώματα, ενώ γύρω από μια κορνιζαρισμένη φωτογραφία του Σύρου
προέδρου Χαφέζ Άσσαντ κρέμονταν γιρλάντες από αζαλέες και ασημένια
διακοσμητικά. H οροφή ήταν επενδυμένη με φανταχτερό πολύχρωμο μουσαμά, ενώ από
το ράφι των αποσκευών, σε όλο το μήκος του λεωφορείου, αιωρούνταν γυαλιστερά
μπιχλιμπίδια, πλαστικά Κοράνια και μεγάλα τσαμπιά από πλαστικά σταφύλια. H
συμπεριφορά στους επιβάτες δεν ήταν εξίσου τρυφερή· στριμώχνονταν σε έναν
απίθανο χώρο, με τις αποσκευές, τα παιδιά και τα ζωντανά τους.

«Πλαστικά πουλιά ισορροπούσαν πάνω σε πλαστικά φυλλώματα, η οροφή ήταν επενδυμένη με φανταχτερό πολύχρωμο μουσαμά, ενώ από το ράφι των αποσκευών, σε όλο το μήκος του λεωφορείου, αιωρούνταν γυαλιστερά μπιχλιμπίδια, πλαστικά Κοράνια και μεγάλα τσαμπιά από πλαστικά σταφύλια», γράφει ο Γουίλιαμ Νταλρίμπλ για το λεωφορείο με το οποίο ταξίδεψε στο Μασγιάφ, το χωριό των Ασσασίνων (δεξιά)

Πριν περάσει πολλή ώρα όμως, τα πράγματα άρχισαν να βελτιώνονται. Το
λεωφορείο βγήκε με χαμηλή ταχύτητα και αγκομαχητά στη συριακή τζεμπέλ, την
υπέροχη ύπαιθρο με τους λόφους που χωρίζει την παράκτια πεδιάδα από την
κοιλάδα αλ-Γκαρμπ και πέρα απ’ αυτήν το Μπαντιέ ες-Σαμ, τη Μεγάλη Έρημο της
Συρίας. Καθώς προχωρούσαμε απαλλαχτήκαμε από κάποιους επιπλέον επιβάτες,
ανηφορίσαμε σε πλαγιές με μοσχομυριστές μιμόζες και διασχίσαμε πυκνές συστάδες
από κυπαρίσσια, έλατα και κέδρους του Λιβάνου.

Προορισμός μας ήταν το χωριό Μασγιάφ. Ο Πόλο δεν ήρθε ποτέ στη Συρία, αλλά
προχώρησε αντίθετα, κατευθείαν προς το βασίλειο της Μικρής Αρμενίας, ωστόσο
αναφέρει μια αίρεση που το 1271 είχε το στρατηγείο της στο Μασγιάφ, το τάγμα
που είναι γνωστό στην ιστορία με το όνομα Ασσασίνοι. Για αιώνες οι Ασσασίνοι
ενσάρκωναν ό,τι δεν εμπιστεύονταν οι Ευρωπαίοι στην Ασία. Επρόκειτο για
φανατικούς μουσουλμάνους, που λέγεται ότι επιδίδονταν σε παράξενες σεξουαλικές
διαστροφές και έπαιρναν ασυνήθιστα ναρκωτικά. Οι ιστορίες αποπνέουν
περισσότερο κάτι από Χίλιες και μία νύχτες παρά είναι πραγματικά γεγονότα.
Ωστόσο, πράγμα σπάνιο για παρόμοιους μύθους από την Ανατολή, η πραγματικότητα,
όταν απογυμνωθεί από τους σύγχρονους ιστορικούς, είναι εξίσου ενδιαφέρουσα με
τον μύθο.

H περιγραφή του Πόλο για την αίρεση αποτελεί μία από τις πιο όμορφες σελίδες
στα ταξίδια:

Ο Γέρος του Βουνού έβαλε να κλείσουν μια κοιλάδα ανάμεσα σε δύο βουνά και τη
μεταμόρφωσε σε κήπο, το μεγαλύτερο και πιο όμορφο που είχε δει ποτέ ανθρώπου
μάτι, γεμάτο με κάθε λογής φρούτα. Χτίστηκαν περίπτερα και παλάτια, τόσο κομψά
όσο δεν φαντάζεται κανείς, καλυμμένα όλα με χρυσό και υπέροχες ζωγραφιές.
Υπήρχαν ρυάκια απ’ όπου ανάβλυζαν κρασί, μέλι και γάλα, πολλές γυναίκες και οι
πιο όμορφες κόρες του κόσμου, που έπαιζαν όλα τα όργανα, τραγουδούσαν και
χόρευαν μ’ έναν τρόπο που ήταν χάρμα οφθαλμών. Γιατί ο Γέρος ήθελε να νομίζουν
οι πιστοί του πως τούτο εδώ ήταν ο πραγματικός παράδεισος…

Δεν επιτρεπόταν να μπει κανείς σ’ αυτό τον κήπο, πέρα από εκείνους που
προορίζονταν να γίνουν Ασσασίνοι. Στην είσοδο του κήπου υπήρχε ένα φρούριο
αρκετά ισχυρό, ώστε να αντιστέκεται σε κάθε επίθεση. Ο Γέρος συντηρούσε στην
αυλή του αρκετούς από τους νέους της χώρας και είχε το συνήθειο να τους
αφηγείται ιστορίες από τον παράδεισο. Έπειτα τους έμπαζε στον κήπο του, πότε
ανά τέσσερις, πότε ανά έξι και πότε ανά δέκα, αφού πρώτα τους έβαζε να πιουν
ένα ποτό που τους έριχνε σε βαθύ ύπνο και μετά τους μετέφεραν μέσα. Όταν
ξυπνούσαν και έβλεπαν ότι είναι στον κήπο, θεωρούσαν πως βρίσκονται στον
παράδεισο. Οι γυναίκες και οι κόρες ερωτοτροπούσαν μαζί τους και ευφραίνονταν
οι καρδιές τους. Οι νέοι είχαν ό,τι επιθυμούσαν και δεν επρόκειτο να φύγουν
ποτέ με τη θέλησή τους.

Όταν λοιπόν ο Γέρος ήθελε να στείλει κάποιον από τους Ασσασίνους του σε
αποστολή, έβαζε να δώσουν το ποτό που προανέφερα σε κάποιον από τους νεαρούς
στον κήπο και έπειτα να τον μεταφέρουν στο παλάτι. Όταν ξυπνούσε ο νέος έβλεπε
ότι είναι στο παλάτι και όχι στον παράδεισο, οπότε δεν χαιρόταν καθόλου. Και ο
Γέρος τού έλεγε: «Πήγαινε και σκότωσε τον τάδε και άμα γυρίσεις θα βάλω τους
αγγέλους μου να σε μεταφέρουν στον παράδεισο».

Εκείνοι τον πίστευαν και δεν υπήρχε διαταγή του που να μην την υπακούσουν και
να μην την εκτελέσουν, τόσο πολύ ποθούσαν να επιστρέψουν στον παράδεισό του.
Με τον τρόπο αυτό ο Γέρος έβαζε τους ανθρώπους του να δολοφονούν όποιον ήθελε
να ξεφορτωθεί…

Ο κήπος του Γέρου του Βουνού στην εξιστόρηση του Πόλο τοποθετείται στο περσικό
οχυρό των Ασσασίνων, στο Μουλεχέτ, τη φωλιά του αετού. Όμως το 1271 δεν υπήρχε
πλέον, αφού το είχαν κυριεύσει και καταστρέψει οι Μογγόλοι μερικά χρόνια πριν,
αφήνοντας το Μασγιάφ ως στρατηγείο του τάγματος. Τα παλιά ιδανικά είχαν
εκφυλιστεί κάπως μέχρι τα τέλη του δέκατου τρίτου αιώνα και οι φιντάι
εργάζονταν συχνά ως μισθοφόροι δολοφόνοι. Ωστόσο, εξακολουθούσαν να είναι
ικανοί για ηρωισμούς. Όταν επισκέφτηκε το Μασγιάφ ο σταυροφόρος πρίγκιπας
Ερρίκος της Καμπανίας περιηγήθηκε στις επάλξεις του κάστρου από τον Μεγάλο
Μάγιστρο. Ο τελευταίος ρώτησε τον πρίγκιπα αν είχε κάποιον υπήκοο τόσο υπάκουο
όσο οι δικοί του και χωρίς να περιμένει απάντηση έγνεψε σε δύο από τους φιντάι
του. Εκείνοι πήδηξαν αμέσως από τον πύργο όπου στέκονταν και βρήκαν τον θάνατο
στα βράχια από κάτω.

Φτάσαμε στο Μασγιάφ αργά το απόγευμα. Έκανε απρόσμενο κρύο για μέσα
καλοκαιριού, ενώ σύννεφα απλώνονταν πάνω από τις επάλξεις. Στα χωράφια γύρω
στο αλ-Γκαρμπ το βαμβάκι μόλις είχε αρχίσει να ωριμάζει και μια σειρά από
μουλάρια μετέφεραν στην πόλη τα πρώτα σακιά με άσπρα μπουμπούκια για ζύγισμα.

Ήμασταν κουρασμένοι και γεμάτοι σκόνη έπειτα από το πεντάωρο ταξίδι και
βγήκαμε τρεκλίζοντας από το λεωφορείο προς δύο ψάθινες καρέκλες που
ακουμπούσαν στον πέτρινο τοίχο ενός τεϊοποτείου. Ένα παιδί που φορούσε
βαμβακερή κελεμπία με γαλάζιες και άσπρες ρίγες έφερε μια τσαγιέρα με τσάι
κανέλας και σταφύλια πάνω σ’ έναν ασημένιο δίσκο· καθήσαμε και τα μασουλήσαμε
σιωπηλοί ενώ κρυφακούγαμε τις συζητήσεις γύρω μας. Στο διπλανό τραπέζι δύο
μεσήλικοι άντρες που φορούσαν μόνο πουκάμισα έπαιζαν τάβλι· είχαν ηλιοκαμένα
πρόσωπα, ξεσκέπαστα φαλακρά κεφάλια και παχουλά στομάχια. Δίπλα τους καθόταν
ένας τρίτος άντρας που παρακολουθούσε το παιχνίδι και έσκυβε κάθε τόσο για να
δώσει κάποια συμβουλή. Εκείνος φορούσε τζελάμπα και κεφίγια, ενώ από τον λαιμό
της κελεμπίας του ξεχώριζε μια πλεχτή φανέλα.

Ένα αγόρι προχώρησε προς το τραπέζι μας και ρώτησε αν μπορούσε να καθήσει.

«Το όνομά μου είναι Νιζάρ αλ-Ομάρ, ο γιος του εμπόρου» είπε. «Αρέσετε εμένα.
Εγώ αρέσω εσάς;».

Κοίταξα τη Λόρα.

«Ναι», είπα. «Εσύ αρέσεις εμάς».

Μας άρεσε πράγματι. Ήταν ένα ψηλό εύθραυστο αγόρι με ένα ελαφρύ μουστάκι στο
πάνω χείλος· καμπούριαζε ελαφρά, όπως κάποιος που έχει συνείδηση του μεγέθους
του. Έμοιαζε ευγενικός, ευαίσθητος και κάπως θηλυπρεπής.

«Νομίζω ότι είστε Εγγλέζοι», είπε.

«Είμαστε».

«Ωραία», είπε. «Σπουδάζω αγγλικά. M’ αρέσουν οι Εγγλέζοι επειδή μιλάνε καλά
αγγλικά».

«Καλός λόγος, όπως και οποιοσδήποτε άλλος».

«Ελάτε», είπε. «Είμαστε φίλοι. Απόψε θα μείνετε στο σπίτι μου».

Σηκωθήκαμε και τον ακολουθήσαμε ανάμεσα στα απότομα φιδογυριστά δρομάκια. Το
Μασγιάφ μού θύμιζε ένα ιταλικό χωριό σ’ ένα λόφο. Ήταν καθαρό, ψηλό και στενό,
χτισμένο από παλιά ασοβάτιστη πέτρα. H είσοδος στα σπίτια γινόταν από τις
πόρτες του πρώτου ορόφου, πάνω από ξύλινα κιγκλιδώματα και τα παράθυρα είχαν
τραχιά ξύλινα κουφώματα καλυμμένα με γρίλιες. Στρίψαμε αριστερά σε ένα σοκάκι,
σκαρφαλώσαμε μερικά σκαλοπάτια και αφήσαμε τα παπούτσια μας στην εξώπορτα. Ο
μεγαλύτερος αδελφός του Νιζάρ έπαιζε χαρτιά στο πάτωμα.

H οικογένεια ήταν τόσο ευχάριστη και φιλόξενη όσο μόνον οι Άραβες
μπορούν να είναι. Καθήσαμε με τη Λόρα σ’ έναν καναπέ και γνέψαμε φιλικά ενώ
παρέλαυνε εμπρός μας όλη η οικογένεια. Χαμογελάσαμε σε τέσσερις μικρότερους
αδελφούς και δύο μικρότερες αδελφές με πλισέ φορέματα, πριν μας συστήσουν στη
μητέρα, που ήταν γνωστή ως Ουμ-Αζίζ, η μητέρα του Αζίζ. Ήταν μια τεράστια
λαμπερή γυναίκα, ακόμα όμορφη, με καθαρά γαλάζια μάτια, που έλαμπαν κάτω από
την περίπλοκη μαντίλα της. Είπε «σααλάμ αλέκουμ», χαμογέλασε ξανά και
γλίστρησε στην κουζίνα.

«Το σπίτι μου είναι δικό σας», είπε ο Νιζάρ.

Για την ακρίβεια, το φαγητό του ήταν δικό μας. H μητέρα του επέστρεψε με ένα
δίσκο γεμάτο αραβικές νοστιμιές. Καθήσαμε σε μεγάλα μαξιλάρια από τρίχωμα
καμήλας σε μέγεθος μεγάλου στρώματος, ενώ μπροστά μας απλώθηκε ένα αφάνταστο
συμπόσιο: λευκό κατσικίσιο τυρί μαλακωμένο σε βραστό νερό, γεμιστές
μελιτζάνες, τυρόπηγμα, πιπεριές, χουρμάδες, ντομάτες, πράσινες ελιές, χούμους
σε ηλιέλαιο, φασόλια, μπολ με σάλτσες στο χρώμα του σαφράν και του κουρκουμά,
μεγάλες φέτες από λεπτό ψωμί. Δεν είχαμε βάλει τίποτα στο στόμα μας εδώ και
είκοσι τέσσερις ώρες και πεινούσαμε πολύ. Ο Νιζάρ με τους αδελφούς του κάθησαν
μαζί μας στο πάτωμα με τα πόδια σταυρωμένα γύρω από τον δίσκο και μάζευαν τις
σάλτσες με μικρές μπουκιές από το ψωμί. Ήταν εντελώς διαφορετικά από τη δυτική
αντίληψη για το φαγητό, όπου ο καθένας έχει τη δική του μερίδα. Τούτο εδώ ήταν
κοινό γεύμα – για τους άντρες τουλάχιστον. H Λόρα ήταν το μοναδικό κορίτσι που
έτρωγε· ενώ εμείς περιδρομιάζαμε, οι γυναίκες περίμεναν, γέμιζαν τα ποτήρια
μας με τσάι και ενώ συμπλήρωναν ξανά και ξανά τις σάλτσες στα μπολ. Όταν ένα
αγόρι ήθελε κάτι, χτυπούσε τα χέρια του και η αδελφή, ακόμα και η μητέρα του,
ερχόταν βιαστικά από την κουζίνα.

Όταν τέλειωσε το γεύμα γείραμε πίσω στα μαξιλάρια και χωνέψαμε το
φαγητό με τη βοήθεια αρωματισμένου τσαγιού. Χορτάσαμε; Ήμασταν άνετα; Το
ταξίδι μας ήταν κουραστικό; Θα μπορούσαμε να συγχωρέσουμε αυτό το ταπεινό
φαγητό; Θα δεχόμασταν τη συγγνώμη τους; Καμία απορία γιατί οι Άραβες κέρδισαν
τη συμπάθεια από ολόκληρες γενιές Ευρωπαίων ταξιδιωτών. H συζήτηση ήταν αργή,
τυπική και τόσο ευγενική, ώστε έμοιαζε κάπως αρχαϊκή, μυθική, σαν να ήμασταν
τζέντλεμεν περιηγητές του δέκατου όγδοου αιώνα και όχι δύο βρωμικοι φοιτητές
σε εκδρομή.

INFO

Γουίλιαμ Νταλρίμπλ, «Στα Βήματα του Μάρκο Πόλο». Θα κυκλοφορήσει τον Οκτώβριο
από τις εκδόσεις Πατάκη.

Επιμέλεια: Έφη Φαλίδα