H Kεντρική Aμερική καίγεται

Το περιβάλλον υποφέρει στην Κεντρικής Αμερική. H περιοχή είναι από τις
πλουσιότερες του κόσμου σε βιοποικιλότητα. Εκεί, σε μια έκταση μικρότερη από
το 1% της Γης ζει το 7% των επίγειων ειδών του πλανήτη. Όμως, η ταχεία αύξηση
του ανθρώπινου πληθυσμού δημιουργεί μεγάλα προβλήματα, καθώς τουλάχιστον 20
εκατ. άτομα ζουν κάτω από τα όρια της φτώχειας. Πολλοί από τους κατοίκους
καίνε χωράφια και δάση για να επιβιώσουν ή καλλιεργούν χωρίς μακροπρόθεσμο
πρόγραμμα, τακτική που επιβαρύνει το έδαφος και καταστρέφει τα τροπικά δάση.

Για να αποφευχθεί η καταστροφή, έχει τεθεί σε ισχύ ένα φιλόδοξο επιστημονικό
πρόγραμμα σε συνεργασία με τις τοπικές κυβερνήσεις και την Παγκόσμια Τράπεζα.
Ονομάζεται Βιολογικός Διάδρομος της Μεσοαμερικής και έχει στόχο την προώθηση
της τοπικής οικονομίας παράλληλα με την προστασία των δασών και της άγριας
πανίδας.

Πρόκειται για το μεγαλύτερο πρόγραμμα αειφόρου ανάπτυξης στον κόσμο. Στην
ουσία, δημιουργήθηκε ένα τεράστιο δίκτυο προστατευόμενων και
ημι-προστατευόμενων περιοχών, που ξεκινούν από το Νότιο Μεξικό και φτάνουν στα
σύνορα με τη Νότια Αμερική – μία περιοχή γνωστή ως Μεσοαμερική. Τα εδάφη που
περιλαμβάνονται στο πρόγραμμα διαχειρίζονται από κοινού από τις κυβερνήσεις
επτά κεντροαμερικανικών χωρών και του Μεξικού. Οι κυβερνήσεις προφυλάσσουν
κάποια από τα εδάφη, ενώ σε άλλα προωθούν περιορισμένες οικονομικές χρήσεις,
που θα αποδώσουν και μακροπρόθεσμα.

H αειφόρος ανάπτυξη είναι σχετικά νέα κατεύθυνση για την προστασία του
περιβάλλοντος. Βασίζεται στην ιδέα ότι οι άνθρωποι πρέπει να χρησιμοποιήσουν
πόρους της φύσης για να επιβιώσουν, αλλά αυτό πρέπει να γίνει με μεθόδους
οικολογικά ευαίσθητες. Αλλιώς οι πόροι δεν θα είναι διαθέσιμοι στις επόμενες
γενιές. Για παράδειγμα, οι αγρότες ενθαρρύνονται να εμπλουτίσουν το άζωτο στα
χωράφια τους φυτεύοντας όσπρια, αντί να κόψουν και να κάψουν άλλα δάση, όταν
το έδαφος στα χωράφια χάσει τα θρεπτικά του συστατικά. Άλλη μια δημοφιλής
μέθοδος είναι φορολογικά κίνητρα στους ιδιοκτήτες γης, ώστε να κρατήσουν
ανεκμετάλλευτο ένα τμήμα του δάσους στην κατοχή τους παρά να το καλλιεργήσουν.

Γυναίκα συλλέγει σπόρους καφέ σε φυτεία της Νικαράγουας. Οι κάτοικοι της Κεντρικής Αμερικής συχνά καίνε τμήματα του δάσους για να καλλιεργήσουν τη γη

Πράσινοι διάδρομοι. Στο πρόγραμμα αυτό εφαρμόζεται μια καινοτομία για
μεγαλύτερη προστασία των δασών. Είναι οι «πράσινοι διάδρομοι», λωρίδες γης που
ενώνουν τις δασικές εκτάσεις. Έτσι, ζώα και σπόροι φυτών μπορούν να κινηθούν
από τη μια περιοχή στην άλλη, μειώνοντας τον κίνδυνο εξαφάνισης κάποιου
είδους. Γι’ αυτόν τον λόγο, το δίκτυο των προστατευόμενων περιοχών ως σύνολο
έχει μεγαλύτερη οικολογική αξία από το άθροισμα των τμημάτων του.

Στην Κεντρική Αμερική δεν παρατηρούνται μαζικές μεταναστεύσεις ζώων, όπως στην
αφρικανική σαβάνα, οι διάδρομοι αυτοί επιτρέπουν και ανθρώπινες χρήσεις, όπως
εξηγεί ο Άρτσι Καρ, επικεφαλής ενός παρόμοιου προγράμματος στην περιοχή, που
έθεσε τις βάσεις για τους σημερινούς διαδρόμους.

Οι φυτείες. Μία χαρακτηριστική περίπτωση είναι η καλλιέργεια του καφέ.
Ο θάμνος του καφέ παραδοσιακά αναπτύσσεται κάτω από τη σκιά των δέντρων. Μία
φυτεία με αυτήν τη λογική μιμείται τη δομή ενός φυσικού δάσους και προσφέρει
ένα περιβάλλον κατάλληλο για άγρια είδη. Σ’ αυτήν τη φυτεία, θα μπορούσαν να
ζήσουν και να κινηθούν πολλά τροπικά ζώα.

Όμως, στη σύγχρονη εποχή, οι παραγωγοί της περιοχής έχουν επιλέξει μια
ποικιλία καφέ περισσότερο αποδοτική και ανθεκτική στον ήλιο. Έτσι
δημιουργήθηκαν τεράστια χωράφια με καφέ χωρίς κανένα δέντρο, αφιλόξενα στα
άγρια ζώα. Τώρα, πολλοί οργανισμοί, ανάμεσά τους οι κυβερνήσεις και η Συμμαχία
για τα Τροπικά Δάση, προσπαθούν να πείσουν τους παραγωγούς του καφέ να
επιστρέψουν στη φιλικότερη προς το περιβάλλον φυτεία με σκιά.

Χάρτης του οικοσυστήματος από το Διάστημα

Δορυφόρος δείχνει με κόκκινες βούλες εκατοντάδες πυρκαγιές που καίνε κοντά στη Χερσόνησο του Γιουκατάν

H διαχείριση μιας τόσο μεγάλης έκτασης δεν είναι εύκολη. Γι’ αυτό, η
διακυβερνητική επιτροπή που ευθύνεται για τη διατήρηση των διαδρόμων,
χρησιμοποιεί τους δορυφόρους της ΝΑΣΑ. «Οι δορυφόροι δίνουν μια καθαρή εικόνα
ολόκληρης της περιοχής, πολύτιμη για τη διαχείρισή της», λέει ο Έργουιν. «Το
τροπικό δάσος είναι τόσο πυκνό σε πολλά σημεία, που δύσκολα βλέπεις μακρύτερα
από τρία μέτρα».

Οι επιστήμονες χρησιμοποιούν δεδομένα από πολλούς δορυφόρους. Για τον έλεγχο
μιας ολόκληρης χώρας προτιμούν τα δεδομένα του οργάνου Modis. Ο αισθητήρας
αυτός λαμβάνει εικόνες, στις οποίες το ένα πίξελ ισοδυναμεί με 250 μέτρα στο
έδαφος, κατάλληλο για μεγάλες κλίμακες. Ο δορυφόρος Landsat, από την άλλη,
έχει ανάλυση 30 μέτρων και χρησιμεύει για μεγαλύτερη λεπτομέρεια.

Πρόσφατη ανάλυση των δορυφορικών δεδομένων έδειξε ότι οι διάδρομοι κάνουν πολύ
καλά τη δουλειά τους. Το 80% των δασών διατηρούνται μέσα στα όριά τους, σε
αντίθεση με τα δάση εκτός διαδρόμων, εκ των οποίων διατηρείται μόνο το 31%.

Με τη βοήθεια της Παγκόσμιας Τράπεζας, η ομάδα συνέταξε έναν χάρτη του
οικοσυστήματος της Μεσοαμερικής. Είναι ο πρώτος στο είδος του που καλύπτει όλη
την περιοχή και δείχνει με λεπτομέρεια τα τροπικά δάση, τους κάμπους και τις
καλλιέργειες. Οι δορυφόροι δείχνουν επίσης τις πυρκαγιές που καίνε ανεξέλεγκτα
στην περιοχή σε πραγματικό χρόνο. Με αυτόν τον τρόπο, οι δορυφόροι λειτουργούν
και ως πολιτικό εργαλείο πίεσης, όπως έχει ήδη γίνει, σε περιπτώσεις
καταστροφής, κινητοποιώντας αρχές, MME και πολίτες.

Επιμέλεια: Εύη Ελευθεριάδου, Στέφανος Κρίκκης