Eρμηνείες για την απαγγελία του ποιήματος του Παλαμά

H ερμηνεία κάποιων, ότι ο Δημήτρης Κουφοντίνας απευθύνθηκε, με το
ποίημα που απήγγειλε, στον γιο του, διαψεύδονται από το περιβάλλον του. Είναι
ο ίδιος που νιώθει γιος, συνεχιστής της Αριστεράς. Έχει άλλωστε δηλώσει ότι η
Αριστερά είναι το σπίτι του. Σε κάθε περίπτωση, οι «Πατέρες» του Κωστή Παλαμά,
από τη συλλογή «Βωμοί» (1915), είναι ποίημα φορτισμένο με την αγωνία της
συνέχειας.

Ο πρωτεϊκός – όπως ήθελε να αποκαλεί τον εαυτό του – Παλαμάς, δηλαδή ο
μεταβαλλόμενος, ο παλλόμενος ποιητής, προερχόταν από το «διεθνιστικό»
«Δωδεκάλογο του Γύφτου» (1907) και την πιο εθνοκεντρική «Φλογέρα του βασιλιά»
(1910) και βρισκόταν στην κορύφωση της ποιητικής του δημιουργίας, που
συνέπιπτε με την κορύφωση μιας εκτεταμένης περιόδου αλλαγών στην Ελλάδα. Έχει
προηγηθεί η Πτώχευση, η συμφορά του 1897, αλλά και το Γουδί, και οι Βαλκανικοί
Πόλεμοι. Ο Δημήτρης Κουφοντίνας, μιλώντας για «κοινωνικό πόλεμο», για «εμφύλιο
πόλεμο», για «εξαθλίωση», «αναλφαβητισμό», «λεηλασία του πλανήτη», κάνει
ευθεία αναγωγή στα «δίσεκτα χρόνια» για τα οποία μιλάει το ποίημα, επιλέγει
στίχους που καλούν σε ετοιμότητα «για πάλεμα, για μάτωμα, για την καινούργια
γέννα / που όλο την περιμένουμε κι όλο κινά για να ‘ρθει / κι όλο συντρίμμι
χάνεται στο γύρισμα των κύκλων».

Ο Παλαμάς είναι ο ποιητής στον οποίο εύλογα καταφεύγει ο Κουφοντίνας, όχι μόνο
ως «συντρίμμι» που παρ’ όλ’ αυτά δεν πρέπει να «φοβηθεί το χαλασμό», αλλά ως
συνέπεια προηγούμενων αναφορών του στην Επανάσταση του Εικοσιένα. Όπως γράφει
ο Μιχάλης Γ. Μερακλής, «ο Παλαμάς εξέφρασε τις ανησυχίες ατόμου και κοινωνικού
συνόλου, έθεσε το αίτημα της κοινωνικής προόδου και προπάντων την αγωνία για
τη ζωή του έθνους».

Εδώ δεν πρέπει να μας διαφύγει το εξής: παρά τις επιθέσεις που έχει δεχθεί ο
Παλαμάς, τα τελευταία χρόνια, από μέρος της κριτικής, εκείνη την εποχή το
«Δωδεκάλογο του Γύφτου» τον διεκδικούσαν δεξιοί και αριστεροί. Ο Νίκος
Ζαχαριάδης, μέσα από το κελί της φυλακής, έγραψε για τον «Αληθινό Παλαμά» ενώ
ο Μάρκος Αυγέρης, μέσα από τις στήλες του «Ριζοσπάστη», το 1947, έγραφε ότι
μέρος του έργου του Παλαμά «ξανοίγει νέους ορίζοντες και σ’ ένα βαθμό
ανταποκρίνεται στους μελλόμενους καιρούς».