ΔEΣΠOINA MΠEMΠEΔEΛH Οι εικόνες από το Iράκ, «κλειδί» για την Eκάβη

«Αισθάνομαι πως η Εκάβη κουβαλάει στη ράχη της την περιπέτεια της ανθρωπότητας μέσα από τα δεινά του πολέμου», λέει η Δέσποινα Μπεμπεδέλη. «Μέσα της βλέπω κάθε λαό που εμπλέκεται σ’ έναν πόλεμο χωρίς να ερωτηθεί»

Ερμηνεύει για τρίτη φορά την ηττημένη βασίλισσα, που ζει στη σκλαβιά τον φόνο
των παιδιών της. Τώρα όμως, η συμμετοχή της έχει μια ιδιαιτερότητα, αφού μέσα
σε ελάχιστο χρόνο αντικατέστησε την Άννα Συνοδινού στην παράσταση του
«Αμφι-θεάτρου», που σκηνοθετεί ο Σπύρος Ευαγγελάτος. Το εγχείρημα
αντιμετωπίζεται με σοβαρότητα και αναμένεται με ενδιαφέρον. Ακόμα και πρακτικά
να το δούμε, πρόκειται για άθλο, αφού μπήκε σ’ ένα όχημα εν κινήσει,
αναπτύσσοντας τις ανθρωπίνως μεγαλύτερες ταχύτητες.

«Πήγα στην πρόβα, ύστερα από μια συζήτηση με τον σκηνοθέτη, όταν οι υπόλοιποι
συνάδελφοι είχαν ήδη προχωρήσει πολύ. Είχα στη διάθεσή μου ουσιαστικά 25
ημέρες. Άρχισε ένας μαραθώνιος. Μια πολύ σκληρή κατ’ οίκον εργασία για την
εκμάθηση του κειμένου. Το σημαντικό ήταν ότι αφενός ο ρόλος μού ήταν οικείος
και αφετέρου είχα την απίστευτη συμπαράσταση και βοήθεια από όλο τον θίασο και
ειδικά από τον Σπύρο Ευαγγελάτο. Το γεγονός ότι βρέθηκα σε ένα περιβάλλον
εργασιακό που το χαρακτηρίζει η συλλογικότητα, με βοήθησε να ενταχθώ αμέσως
στο σύνολο. Κι αυτό ήταν καθοριστικό, αφού είχα να αντιμετωπίσω μόνο τη δική
μου αγωνία, να εξοικειωθώ με το κείμενο και τον ίδιο τον ρόλο».

Ήταν στην Κύπρο, όταν δέχτηκε στις 28 Ιουνίου τηλεφώνημα του Σπύρου
Ευαγγελάτου και της Λήδας Τασοπούλου για την πρόταση-πρόκληση της ακαριαίας
αντικατάστασης. Την αποδέχτηκε με χαρά γιατί:

«Είπα ότι κάτι σημαίνει. Ότι η καλή μου μοίρα μού είχε γράψει να ξαπαπαίξω σ’
αυτό το θέατρο αυτόν τον ρόλο. H καλή μου μοίρα μπορεί αυτή τη φορά να λέγεται
Άννα Συνοδινού, που μέσα από τη δική της δοκιμασία μού έκανε αυτό το μεγάλο
δώρο. Εύχομαι από καρδιάς αυτή να είναι η τελευταία δοκιμασία της».

Καθώς έχει παίξει τρεις φορές τον ίδιο ρόλο στον ίδιο χώρο (το 1988 και το
2001), αναρωτιέμαι πόσο συμβάλλει στην απόδοσή της το στοιχείο της «μνήμης»,
ακόμα κι αν διαφοροποιείται κάθε φορά η σκηνοθετική προσέγγιση.

«Ο ρόλος ουσιαστικά δεν αλλάζει γιατί η Εκάβη είναι η ίδια, αφού η
συμπεριφορά της υπαγορεύεται μέσα από τα πάθη της. Οι διαφορές συνίστανται ως
προς τις οδηγίες που θα πάρεις από τον σκηνοθέτη, σε σχέση με την αντίληψη που
έχει. H Εκάβη είναι η βασίλισσα της Τροίας, η οποία μέχρι πριν από την
εκστρατεία των Αχαιών ήταν, μαζί με τον Πρίαμο και όλη την οικογένεια των
ανδρείων γιων και θυγατέρων, το σύμβολο της ισχύος, της εξουσίας, της δύναμης.
Αλλά και της ευτυχίας, της μητρότητας. Μετά τον πόλεμο έχουν καταρρεύσει τα
πάντα, έχει σβήσει από τον χάρτη αυτή η τεράστια δυναστεία και η Εκάβη από τον
κολοφώνα της δύναμης κατακρημνίζεται στο τίποτα. Χάνει δύο παιδιά. Το πρώτο
της παιδί σφαγιάζεται στον τάφο του Αχιλλέα, δηλαδή πεθαίνει από τα χέρια των
κατακτητών. Το δεύτερο παιδί της δολοφονείται από έναν πιστό της φίλο, στον
οποίο το είχε εμπιστευθεί μαζί με θησαυρούς της Τροίας. Αυτοί οι δύο θάνατοι
καθορίζουν και δύο βασικές συμπεριφορές της Εκάβης μέσα στην τραγωδία. Στο
πρώτο μέρος δηλαδή εκλιπαρεί, ικετεύει, θρηνεί, ενώ στο δεύτερο από ικέτισσα
μετατρέπεται σ’ ένα θηριώδες πρόσωπο, που αποφασίζει να εκδικηθεί με έναν
τρόπο ακόμα χειρότερο από αυτόν που της συμπεριφέρθηκαν οι εχθροί της.
Αυτοδικεί. Το ζητούμενο του Σπύρου Ευαγγελάτου κι αυτό που προσπαθώ είναι να
δοθούν οι δύο εκ διαμέτρου αντίθετες όψεις πάνω στη σκηνή, σαν να είναι δύο
πρόσωπα πια, δύο διαφορετικές γυναίκες».

Φαίνεται όμως πως το συναίσθημα να παίζει στην Επίδαυρο μοιάζει με δίψα
που δεν σβήνει.

«Πριν από δύο χρόνια, καθώς τελείωσε η δεύτερη παράσταση της Εκάβης, είχα
σκεφτεί ότι πιθανόν αυτή να είναι και η τελευταία μου φορά στην Επίδαυρο. Και
θυμάμαι, την ώρα που μάζευα τα πράγματά μου στο καμαρίνι έκανα μια αναδρομή
στην πρώτη μου παρουσία στο θέατρο αυτό με τις “Ικέτιδες”, το 1980.
Συνειδητοποίησα πως είχαν κυλήσει σαν νεράκι 20 χρόνια και είπα στον εαυτό
μου: εντάξει, είσαι από τους τυχερούς που αξιώθηκες να παίξεις πολλές φορές σ’
αυτό το μοναδικό θέατρο. Δεν είπα, όμως, φτάνει πια».

H… διαστροφή του επαγγέλματος

Με την Λήδα Τασοπούλου – Πολυξένη, σε σκηνή από τις πρόβες της «Εκάβης»

Την πρώτη φορά που έπαιξε την Εκάβη φορούσε μάσκα. Με τη μάσκα ο ηθοποιός
εκφράζεται διαφορετικά. Πριν από δύο χρόνια τη θυμόμαστε στον ίδιο ρόλο
«στεγνή», αδάκρυτη τραγική βασίλισσα. Τώρα;

«Δεν μπορώ να παρεκκλίνω από τη διάθεση του αδάκρυτου. Τα πάθη των τραγικών
μορφών είναι τόσο μεγάλα, αβάσταχτα, ο πόνος τόσο ακραίος, που θα έλεγε κανείς
ότι το κλάμα πια έχει στερέψει από την ψυχή τους. Είναι ο άνθρωπος που έχει
υποστεί τα αβάσταχτα δεινά. Σέβομαι κι ακολουθώ τη διδαχή των μεγάλων
δασκάλων, πως η τραγωδία είναι πέρα από το κλάμα. Ο πόνος υπερβαίνει το κλάμα.
Αυτό λίγο ώς πολύ το βλέπουμε στα τρομακτικά γεγονότα των πολέμων. Το είδαμε
στον πρόσφατο πόλεμο του Ιράκ. Μάνες που κρατάγανε στα χέρια τους τα ματωμένα,
ακρωτηριασμένα, πολλές και πεθαμένα παιδιά τους, αδάκρυτες, με αλλοιωμένο από
τον πόνο πρόσωπο και μια αναπάντητη απορία… Γιατί αυτός ο πόνος; Γιατί αυτή
τη καταστροφή; Γιατί τα παιδιά μας; Τις παρατηρούσα επίμονα. Όσο σκληρό κι αν
ακούγεται, αυτές οι εικόνες είναι κι ένα μάθημα για τον ηθοποιό – τουλάχιστον
για μένα. Με πόνο ψυχής διέκρινα στοιχεία υποκριτικής, που με βοηθούν γενικά
στην προσέγγιση της τραγωδίας. Αυτό το αλλοιωμένο πρόσωπο, το τεράστιο, γεμάτο
αγωνία και οδύνη βλέμμα, η ανοίκεια συμπεριφορά του σώματος είναι, ώς έναν
βαθμό, τα “εργαλεία” μου και σ’ αυτή την παράσταση της Εκάβης. Αισθάνομαι πως
κουβαλάει στη ράχη της την περιπέτεια της ανθρωπότητας μέσα από τα δεινά του
πολέμου. Ίσως μέσα της βλέπω την Κύπρο, σίγουρα βλέπω κάθε λαό που εμπλέκεται
σ’ έναν πόλεμο χωρίς να ερωτηθεί».

INFO

«Εκάβη», την Παρασκευή και το Σάββατο στην Επίδαυρο. Τιμές εισιτηρίων 40, 32,
22 και 17 ευρώ.