TPITH AΠOΨH H «επανάσταση του αυτονόητου»

Σχεδόν αμέσως μετά την ανάληψη των καθηκόντων του, ο υφυπουργός Παιδείας κ. N.
Γκεσούλης ανακοίνωσε πως θα άφηνε κατά μέρος την «καραμέλα» της εκπαιδευτικής
μεταρρύθμισης. Αντί για αυτό, εξήγγειλε την «επανάσταση του αυτονόητου». Όπως
εξήγησε, αυτό συνιστά ουσιαστική πολιτική επιλογή σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα
όπου απουσιάζει ο στοιχειώδης προγραμματισμός για έγκαιρη αντιμετώπιση
ζητημάτων που συνδέονται με τη λειτουργία του σχολείου (π.χ. διορισμοί,
διάθεση βιβλίων, προσλήψεις, προγραμματισμός, κ.ά.). H ιδέα φάνηκε ότι άνοιγε
κάποια προοπτική. Αν δεν εξασφαλίσουμε τα αυτονόητα πώς να καταπιαστούμε με
εκπαιδευτικές καινοτομίες και ουσιαστικές αλλαγές; Όσο περισσότερο, βέβαια,
ασχολούμαστε με αυτά που προβάλλονται ως αυτονόητα, δεν μένει ενέργεια ή χώρος
για κάτι άλλο, πέρα από το αυτονόητο. Μήπως όμως χρειάζεται να διευρύνουμε τον
ορισμό του «αυτονόητου» και κατ’ επέκταση και της πολιτικής για το αυτονόητο;
Μήπως, σε συνδυασμό, απαιτείται και πολιτική αποκαθήλωσης κάποιων αυτονόητων;

H σχολική χρονιά τελείωσε και η στιγμή προσφέρεται για τη διεύρυνση των
ορισμών του αυτονόητου. Άλλωστε, για μια ακόμη φορά, η συζήτηση εστιάζεται στο
θέμα της αξιολόγησης στην εκπαίδευση… Θα αναφέρουμε ορισμένες πολιτικές και
πρακτικές που ουσιαστικά ασκούν συγκεκριμένη μορφή ελέγχου (όπως και η
αξιολόγηση) στο είδος εκπαιδευτικών που έχουμε και στις συνθήκες κάτω από τις
οποίες εργάζονται:

1. H άτυπη δωδεκάχρονη «μαθητεία» στο επάγγελμα εκθέτει τους
μελλοντικούς εκπαιδευτικούς στο «κυρίαρχο» παράδειγμα εκπαιδευτικού. Πότε θα
εξασφαλίσουμε την επαγγελματική κατάρτιση όλων όσων διορίζονται ως
εκπαιδευτικοί ώστε να επανεξετάζουν κριτικά αυτό το «φορτίο της μαθητείας»;

2. H ανεργία των αδιόριστων λειτουργεί ως μια ιδιότυπη μορφή
«τρομοκρατίας» που συμβάλλει ώστε οι νεοδιόριστοι να είναι εκτεθειμένοι στη
συμμόρφωση. Από την άλλη, η αδιοριστία «ξεπλένει» την όποια εκπαίδευσή τους.
Πότε θα έχουμε τη δυνατότητα να εκπαιδεύουμε τόσους όσοι πράγματι χρειάζονται
στο σχολείο; Με τους διαγωνισμούς ΑΣΕΠ, πώς ορίζονται και πώς επιλέγονται οι
«κατάλληλοι» εκπαιδευτικοί;

3. Οι τοποθετήσεις των νεοδιόριστων, αναπληρωτών και ωρομισθίων, με τον
«αιφνιδιαστικό» τρόπο που γίνονταν (διορίζεσαι Πέμπτη και καλείσαι να
παρουσιαστείς την Παρασκευή) προβάλλει την αντίληψη του
εκπαιδευτικού-«βαλίτσα» που έχει ετοιμότητα την άλλη ημέρα να διδάξει. Το
μάθημα που παίρνει ο νεοδιόριστος είναι «δεν χρειάζεται να ετοιμάζεσαι για το
μάθημά σου!».

H Άννα, αδιόριστη νηπιαγωγός το 2001, εγγεγραμμένη στην επετηρίδα των «υπό
διορισμόν» νηπιαγωγών (ΑΣΕΠ), καλείται στη Διεύθυνση Αιτωλοακαρνανίας ημέρα
Πέμπτη. Το απόγευμα της ανακοινώνεται ότι προσλαμβάνεται ως αναπληρώτρια στο
νηπιαγωγείο Αετού-Κατούνας. Καλείται την Παρασκευή, χωρίς οικοσκευή, να
αναλάβει έργο. Πού να βρει τη δύναμη να διεκδικήσει χρόνο για να ενημερωθεί,
να εγκατασταθεί και να προγραμματίσει τις δραστηριότητες του έτους! Σαν έτοιμη
από καιρό, άρχισε αμέσως τη δουλειά. Ύστερα από έναν μήνα, η Άννα μαθαίνει για
την ιστορία του χωριού με τα δύο νεκροταφεία (το «κόκκινο» και το «μπλε»).
Τότε καταλαβαίνει γιατί τα νήπια παίζουν ή κάνουν τις «δημιουργικές» τους
δραστηριότητες χωρισμένα σε δύο – τις ίδιες πάντα – ομάδες! Πότε θα
διορίζονται έγκαιρα (2-3 μήνες πριν από την ανάληψη διδακτικού έργου) οι
εκπαιδευτικοί, ώστε να έχουν δυνατότητα για ετοιμότητα;

4. H τοποθέτηση και υποδοχή των νεοδιόριστων, με τις πρακτικές και τα
κριτήρια που υιοθετούνται, συνήθως τούς επιφυλάσσει την πιο ανεπιθύμητη
εκπαιδευτική περιφέρεια, σχολείο, τάξη ή μάθημα! Πόσο αυτονόητα είναι αυτά;

5. Τα βιβλία με τα «έτοιμα μαθήματα», η διάθεση των βιβλίων (χωρίς να
εξασφαλίζεται ο απαραίτητος χρόνος ώστε οι εκπαιδευτικοί να μελετήσουν
ολόκληρο το βιβλίο και την πρόσθετη βιβλιογραφία, πριν αρχίσουν τα μαθήματα),
η ανάθεση διδακτικού έργου (που συνήθως γίνεται τις παραμονές έναρξης των
μαθημάτων), ο αιφνιδιασμός των αλλαγών, κ.ά. δεν ευνοούν ώστε οι εκπαιδευτικοί
να διαμορφώνουν ολοκληρωμένες δημιουργικές και στοχαστικές παιδαγωγικές
παρεμβάσεις. Τους εξωθεί στην πρακτική του «βλέποντας και κάνοντας»!

Όλα τα παραπάνω, που δεν εξαντλούν τον κατάλογο, συγκροτούν στο σύνολό τους
μια πολιτική διακριτικής και συστηματικής παρέμβασης στη διαμόρφωση των
εκπαιδευτικών που έχουμε. H αξιολόγηση που προωθείται σε θεσμικό επίπεδο ίσως
κάνει αυτή την παρέμβαση πιο ορατή και βίαιη. Είναι «θεσμοθετημένη εισβολή».
Πόσο όμως συμβάλλουμε στην προώθηση της εκπαιδευτικής αλλαγής, αν εστιάζουμε
τις παρεμβάσεις μας αποσπασματικά στην αξιολόγηση, παρακάμπτοντας το όλο
πλέγμα των συνθηκών, κάτω από τις οποίες η εκπαίδευση επιτελεί τις κοινωνικές
της λειτουργίες; Μήπως λέει κάτι πολύ σημαντικό ο υφυπουργός Παιδείας, ο κ.
Γκεσούλης, όταν δηλώνει ότι επιχειρεί την «επανάσταση του αυτονόητου»; Μήπως
μας δείχνει τον δρόμο για μια «εφ’ όλης της ύλης» επαναδιαπραγμάτευση του
«αυτονόητου» ή την «αποκαθήλωση» αυτονόητων ώστε να μπορέσουμε να πάμε,
επιτέλους, πέρα από το αυτονόητο;

Ο Γιώργος Μαυρογιώργος είναι καθηγητής Παιδαγωγικής στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.