TPITH AΠOΨH Σύστημα εκλογών και δημοκρατίας

«Το ποιο εκλογικό σύστημα είναι το καλύτερο εξαρτάται από το ποιος είσαι, πού
είσαι και πού θες να πας»: όποιος αγνοεί αυτό το επιστημονικό και πολιτικό
δεδομένο, δύσκολα μπορεί να δει καθαρά μέσα στον λαβύρινθο της εκλογικής
νομοθεσίας, που περιπλέκεται ακόμα περισσότερο όταν, όπως αυτές τις ημέρες, οι
προτάσεις μένουν σε επίπεδο αρχών και όχι ολοκληρωμένων ρυθμίσεων.

Στη συγκεκριμένη περίπτωση, τη διαδικασία αναμόρφωσης του εκλογικού συστήματος
κινεί η παράταξη που βρίσκεται στην εξουσία, που όλες οι ενδείξεις συνηγορούν
ότι κινδυνεύει σοβαρά να την χάσει στις προσεχείς εκλογές και που μόλις
επιχείρησε μια (πολλοστή αλλά αναγκαστικά τελευταία) «νέα αρχή», με αιχμή
ακριβώς τις αλλαγές στο πολιτικό σύστημα. Σχετικά με το πού θέλει να πάει, ο
υποκινητής της αναμόρφωσης κάνει ευθέως λόγο για συνδυασμό γνησιότερης
εκπροσώπησης της λαϊκής βούλησης, με διατήρηση της εξασφάλισης κυβερνητικής
σταθερότητας και παράλληλη παροχή περισσότερων εγγυήσεων για τη διαφάνεια του
πολιτικού συστήματος. Στις επίσημες αυτές αρχές, κάθε μη αφελής παρατηρητής
δικαιούται άνετα να προσθέσει την πρόθεση ανατροπής στοιχείων του συσχετισμού
εκλογικών δυνάμεων, που φαντάζουν, με τα σημερινά δεδομένα, δυσμενή για την
κυβερνώσα παράταξη. H όποια αλλαγή, όμως, δεν πρόκειται να ισχύσει για τις
αμέσως προσεχείς εκλογές (εκτός εάν, πράγμα που ήδη αποκλείστηκε, ψηφιζόταν
από τα 2/3 της Βουλής), αλλά, όπως επιτάσσει το άρθρο 54 του Συντάγματος (όπως
αναθεωρήθηκε με διακομματική μάλιστα πλειοψηφία), από τις μεθεπόμενες. Άρα
καιροσκοπισμός, με την έννοια που χρησιμοποιεί τον όρο η μείζων αντιπολίτευση,
δεν μπορεί να νοηθεί, αφού ούτε αιφνιδιασμός υπήρξε, ούτε γνώση τού ποιον
τελικά θα «ωφελήσει» το νέο σύστημα, όταν πρωτοεφαρμοσθεί, είναι δυνατή.
Αντίθετα, η εκ των προτέρων άρνηση συμμετοχής σε πολιτειακό διάλογο εκ μέρους
ενός τόσο κρίσιμου για τη λειτουργία του πολιτεύματος παράγοντα, καθώς και η
έμμεση απειλή ότι θα απόσχει και της κοινοβουλευτικής διαδικασίας ψήφισης του
νόμου, φανερώνει περιφρόνηση των θεσμών και, για μια ακόμα φορά, παρανόηση του
ρόλου της αντιπολίτευσης.

Με τι μέσα, όμως, επιχειρεί να πραγματώσει τους σκοπούς της η κυβερνητική
πρόταση; Απλοποιώντας, θα επισημαίναμε, πρώτον, τη διατήρηση της κυριαρχίας
της πλειοψηφικής συνιστώσας του συστήματος, χωρίς την οποία ο στόχος της
κυβερνητικής σταθερότητας θα ήταν ανέφικτος (τα «μικρά» κόμματα, συνεπώς,
απολύτως δικαιολογημένα δεν συμφωνούν με αυτό το σημείο της πρότασης, το
ευρύτερο ζήτημα όμως είναι τι είδους λειτουργία προτιμούμε για το πολίτευμά
μας, «κυβερνοκεντρική» ή «κομμματοκεντρική», για να το πούμε συνθηματικά). H
παράλληλη ενίσχυση του ποσοστού αναλογικότητας δεν είναι αμελητέα, ούτε όμως
βαρύνουσα. Δεύτερον, τη μεγαλύτερη δυνατότητα διαμόρφωσης εκλογικών ή και
κυβερνητικών συμπαρατάξεων (ζήτημα πάντως παραμένει αν στην πράξη «ισχυρή»
κυβέρνηση στο νέο σύστημα σημαίνει αυτοδύναμη κυβέρνηση). H γερμανική πάντως
εμπειρία έχει δείξει ότι η υιοθέτηση «διπλών ψηφοδελτίων» (χωριστή ψήφος για
κόμμα και για πρόσωπα) δεν οδηγεί αναγκαστικά σε προγραμματικές και πολιτικές
συγκλίσεις. Τρίτον, τον συνδυασμό τών καθαρά εκλογικών ρυθμίσεων με μια
χρήσιμη αλλά δύσκολη στην εφαρμογή διοικητική αναδιάρθρωση (κατάτμηση
περιφερειών, πιθανός διαχωρισμός σε μείζονες και ελάσσονες περιφέρειες).

Τα κενά στο όλο σύστημα είναι ακόμα πολλά, για να πούμε αν το αποτέλεσμα θα
μπορέσει να σταθεί στο ύψος των προσδοκιών. Αλλά και μόνη η ανακίνηση, και
μάλιστα προς κατ’ αρχήν θετικές κατευθύνσεις, του δημόσιου διαλόγου για ένα
θέμα που υπερβαίνει κατά πολύ τη μόνη έκβαση μεμονωμένων εκλογών, δείχνει,
εκτός από αίσθηση τακτικής, και πολιτική τόλμη, που δεν μπορεί να μας αφήσει αδιάφορους.

Ο δικηγόρος Κώστας B. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.