XANΣ BEPNEP KIΛTΣ «Οι εφημερίδες θα επιβιώσουν»

H εφημερίδα, «τυπωμένη στο χαρτί», θα επιβιώσει και στην ψηφιακή εποχή.
Προς το παρόν όμως ο Τύπος στη Γερμανία πρέπει να ξεπεράσει μία σοβαρή κρίση.
Πάνω από δύο χιλιάδες δημοσιογράφοι ήταν άνεργοι στο τέλος της περασμένης
χρονιάς, και η τάση είναι ανοδική.

H κρίση έπληξε και δημοσιογραφικούς κολοσσούς, όπως τη «Ζίντντοϊτσε Τσάιτουγκ»
(SZ), η οποία σε έναν χρόνο απέλυσε 100 και πλέον άτομα. Ο περιορισμός του
κόστους επέφερε μία «σχετική ισορροπία», αλλά η κρίση «δεν ξεπεράστηκε
εντελώς», δηλώνει στη συνέντευξή του στα «NEA» ο διευθυντής της εφημερίδας
Χανς Βέρνερ Κιλτς. Επιπροσθέτως, πρέπει να αντιμετωπισθούν οι προκλήσεις της
ηλεκτρονικής επανάστασης, οι επιθέσεις πολιτικού ελέγχου, αλλά και η «κρίση
αξιοπιστίας» με τα σκάνδαλα σε μεγάλες έγκυρες εφημερίδες.

Κύριε Κιλτς, το πρόβλημα του πολιτικού ελέγχου των MME,
όπως στο παράδειγμα Μπερλουσκόνι, είναι άκρως επίκαιρο. Είναι
και μεταδοτικό;

Είναι τουλάχιστον αξιοπερίεργο, πώς ένας πρωθυπουργός μιας χώρας μπορεί
ταυτόχρονα να ελέγχει σε τέτοιο βαθμό τα MME, ακόμη και εκείνα που δεν είναι
ιδιοκτησίας του. Δεν είναι συγκρίσιμο το φαινόμενο με την κατάσταση στη
Γερμανία. Προσεκτικά θα έλεγα, ότι είναι αδιανόητο. Εδώ έχουμε ένα
ικανοποιητικό νομικό πλαίσιο προστασίας που μας επιτρέπει να δουλεύουμε
ανεξαρτήτως πολιτικών πιέσεων.

Εσείς όμως έχετε να αντιμετωπίσετε μια μεγάλη κρίση που, μαζί
με τη «Ζίντντοϊτσε Τσάιτουγκ» πλήττει το σύνολο του Τύπου και των MME.
Ήρθαν οι μαζικές απολύσεις, πολλοί προέβλεψαν και αρνητικές
επιπτώσεις στην ποιότητα των εφημερίδων. Φταίει μόνον η κακή πορεία της
οικονομίας;

H Γερμανία βρίσκεται σε μια πάρα πολύ δύσκολη οικονομική κατάσταση, η
οικονομία παραμένει στάσιμη, η ανεργία πολύ υψηλή, το τεράστιο κόστος που έχει
κάθε χρόνο η ενοποίηση της χώρας επιβαρύνει σημαντικά τη συνολική της πορεία.
Και όλα αυτά πλήττουν άμεσα τις εφημερίδες. Όταν η οικονομία είναι σε φάση
ανάπτυξης, αυξάνονται και οι διαφημίσεις που αποτελούν έναν άμεσο δείκτη. Στο
σκέλος αυτό καμία βελτίωση δεν είναι αισθητή, μέχρι στιγμής.

Πιστεύω, όμως, ότι δεν είναι μόνο μία οικονομική, αλλά και δομική κρίση. Ένα
σημαντικό κομμάτι των «μικρών αγγελιών», όπως για αυτοκίνητα, θέσεις εργασίας,
ακίνητα, προσφέρονται, στο μεταξύ, στο Ίντερνετ. Πρέπει να δούμε πώς θα
εξελιχθεί αυτή η πορεία. Γι’ αυτό και δεν μπορώ ακόμη να πω, ότι, αν ακακάμψει
η οικονομία, θα είναι ικανοποιητικό και το σκέλος των διαφημίσεων.

Μόνον ένα μπορώ να πω με σιγουριά: Αν τα πράγματα παραμείνουν ως έχουν, δεν
μπορούν να χρηματοδοτηθούν μεγάλες εφημερίδες όπως «Ζίντντοϊτσε Τσάιτουγκ»,
«Φρανκφούρτερ Άλγκεμαϊνε» κ.ά.

Θα εξαφανιστεί λοιπόν το χαρτί; Πώς φαντάζεστε την εφημερίδα του
μέλλοντος, στην ψηφιακή πλέον εποχή;

Δεν πιστεύω ότι η εφημερίδα και το χαρτί θα εξαφανισθούν. Οι συνήθειες χρήσης
δεν θα αλλάξουν τόσο επαναστατικά, ώστε να κάθονται οι άνθρωποι το πρωί στο
Μετρό και να διαβάζουν την εφημερίδα τους στον φορητό υπολογιστή. Χρειάζονται
αυτή την αίσθηση της εφημερίδας, που πιάνεις στα χέρια, τη διπλώνεις, τη
βάζεις στην τσάντα, την παίρνεις παντού. Δεν μπορούμε να είμαστε πιο επίκαιροι
ούτε πιο εκτενείς από το Ίντερνετ. Αλλά οι εφημερίδες, πιστεύω, έχουν μεγάλη
πιθανότητα επιβίωσης, ακριβώς επειδή αποτελούν μέρος της καθημερινότητας των
ανθρώπων, όπως το αυτοκίνητο ή η τηλεόραση.

Ωστόσο, μπορούν να αλλάξουν πάρα πολλά πράγματα που η φαντασία δεν αρκεί να
συλλάβει. Να παίρνεις, για παράδειγμα, ένα τμήμα της εφημερίδας στον
υπολογιστή στο σπίτι σου – άλλος ενδιαφέρεται για το πολιτικό, άλλος για το
αθλητικό κ.ο.κ. -, να σταματήσει η διανομή της στο εξωτερικό και να
προσφέτεται εκεί μόνο στο Ίντερνετ, διότι είναι πολύ ακριβή να διακινείται ως
χαρτί σε όλο τον κόσμο κ.λπ.

Και ο δημοσιογράφος του μέλλοντος;

Εκτιμώ ότι μακροπρόθεσμα θα αλλάξει πάρα πολύ ο τρόπος δουλειάς για μας. Οι
δημοσιογράφοι, συντάκτες, θα είναι ένα είδος αλιέων και πλοηγών σε μία θάλασσα
από ειδήσεις. Πρέπει να κατευθύνουν, να επισημαίνουν ποιο είναι το σημαντικό,
με ποια είδηση πρέπει να είναι εξοπλισμένος ο αναγνώστης για να μπορεί παντού
να έχει λόγο.

Θα υπάρχουν, με βεβαιότητα, στο μέλλον δύο κατηγορίες. Αφενός οι υπεύθυνοι για
το τεχνικό μέρος της έκδοσης της εφημερίδας. Αφετέρου, το δημιουργικό κομμάτι,
η έρευνα και η συγγραφή, που χαρακτηρίζουν τελικά το επάγγελμά μας. Αυτό πάντα
θα υπάρχει.

H συνταγή της επιτυχίας

Ανέλαβε τη διεύθυνση της «Ζίντντοϊτσε Τσάιτουγκ» το 1996, έχοντας πίσω του μία
πενταετή θητεία στη διεύθυνση του «Σπίγκελ». Ο 60χρονος σήμερα διευθυντής της
SZ, Χανς Βέρνερ Κιλτς, δεν είναι υπέρ των ριζικών αλλαγών στη μορφή της
εφημερίδας. Πρέπει να προσαρμόζεται συνεχώς, σημειώνει, αλλά να παίρνει μαζί
της και τους αναγνώστες της. H συνταγή φαίνεται αποδοτική. Στη μάχη της
κυκλοφορίας μεταξύ των έγκυρων εφημερίδων του γερμανόφωνου χώρου, η
«Ζίντντοϊτσε Τσάιτουγκ», που εκδίδεται στο Μόναχο, κρατά σταθερά τα σκήπτρα. Ο
μέσος όρος πωλήσεων το περασμένο τρίμηνο ήταν 429.567 φύλλα ημερησίως. Ο
μεγάλος ανταγωνιστής της «Φρανκφούρτερ Άλγκεμαϊνε Τσάιτουγκ» (FAZ) υπολείπεται
με 379.101 φύλλα.

Κρίση αξιοπιστίας

Ένας άλλος κίνδυνος που καραδοκεί είναι η συγκέντρωση της εξουσίας στον
χώρο των MME. H τάση αυτή εντείνεται τελευταία.

Είχαμε ζήσει ένα μεγάλο κύμα συγκέντρωσης στη Γερμανία στις δεκαετίες του ’60
και του ’70, όπου πολλές μικρές εφημερίδες τις καταβρόχθισαν οι μεγαλύτερες. H
σημερινή κρίση θα μπορούσε να πυροδοτήσει ένα νέο κύμα συγκέντρωσης, όπως για
παράδειγμα η συγχώνευση των εφημερίδων «Ντι Βελτ» και «Μόργκενποστ» του
Βερολίνου. Σήμερα πλέον οι εφημερίδες δεν είναι η αποδοτική επιχείρηση του
παρελθόντος.

Και σε όλα αυτά έρχεται να προστεθεί και ένα σκάνδαλο, όπως της
«Νιού Γιόρκ Τάιμς», της οποίας ο ανταποκριτής έστελνε τις πολεμικές
ανταποκρίσεις από το διαμέρισμά του. Πόσο πλήττουν τέτοιου είδους
σκάνδαλα την αξιοπιστία των έγκυρων εφημερίδων;

Αυτό είναι βέβαια πολύ πικρό. Ανάλογο σκάνδαλο είχε πριν από τέσσερα χρόνια η
«Washington Post». Παρόμοια υπόθεση είχαμε κι εμείς με τις εικονικές
συνεντεύξεις στο εβδομαδιαίο ένθετο «SZ-Magazine». Οι υπεύθυνοι συντάκτες
απολύθηκαν. Σας θυμίζω επίσης τα πλαστά «Ημερολόγια του Χίτλερ». Πριν από τη
δημοσίευσή τους, το περιοδικό «Στερν» έπαιζε, στη δεκαετία του ’70, στην πρώτη
κατηγορία. Το περιοδικό συνεχίζει να υπάρχει και δεν είναι κακό, αλλά δεν
είναι πλέον αυτό που ήταν κάποτε.

H κρίση αξιοπιστίας είναι αισθητή. Ακόμη και άτομα από το προσωπικό μου
περιβάλλον που δεν ασχολούνται με τον Τύπο, μου λένε: «Διάβασα αυτό στην
εφημερίδα σας. Ισχύει πράγματι;».

Αυτή η ερώτηση με φέρνει σε απόγνωση. Αλλά μέχρις αυτού του σημείου έχουμε
φθάσει. Δυστυχώς.