Δρόμοι

Το μπρούτζινο…

… άγαλμα του Σαντάμ στη Βαγδάτη, την ώρα που σωριαζόταν χάμω, στα τέλη του
περασμένου Απριλίου, πλήθη συνεπαρμένων Ιρακινών και εκατομμύρια τηλεθεατών σε
όλον τον κόσμο πίστευαν πως οι εξελίξεις ήταν μια δεύτερη ευκαιρία για τον
στερημένο λαό της χώρας. Στο κάτω κάτω, το Ιράκ έχει πετρέλαιο με «Π»
κεφαλαίο: 110 δισ. βαρέλια, τα μεγαλύτερα αποθέματα στον κόσμο μετά τη
Σαουδική Αραβία.

H αλήθεια…

… όμως, είναι διαφορετική. Τίποτα δεν είναι βέβαιο για το Ιράκ. Μια ματιά σε
μερικές από τις χώρες που εξάγουν πετρέλαιο είναι αρκετή για να δείξει πως το
χρυσό άγγιγμα του Μίδα, το «μαύρο δώρο» της φύσης, έχει κόστος που μπορεί να
βαραίνει παραπάνω από τα οφέλη. H εικόνα αυτών των χωρών δεν είναι ομοιόμορφη,
αλλά γεμάτη ζωηρές αντιθέσεις. Από τη μια μεριά, βάσανα και προβλήματα:
απεργίες στη Βενεζουέλα, λιμοί στην Αγκόλα, βίαιες εθνοτικές συγκρούσεις στη
Νιγηρία. Και από την άλλη, μεγαλοπρεπή βασιλικά παλάτια στη Σαουδική Αραβία. Ο
Χουάν Πάμπλο Πέρεζ Αλφόνσο, πρώην υπουργός Πετρελαίων της Βενεζουέλας, τα είχε
υπόψη του όλα αυτά, όταν έλεγε το πετρέλαιο «έκκριμα του διαβόλου». «Σε δέκα
χρόνια, σε είκοσι χρόνια από τώρα, θα δείτε», έλεγε στη δεκαετία του 1970. «Το
πετρέλαιο θα μας φέρει την καταστροφή». Και δικαιώθηκε. Όπως το είχε
προβλέψει, ο μύθος της πετρελαϊκής ευημερίας της Βενεζουέλας κατέρρευσε την
τελευταία δεκαετία του εικοστού αιώνα.

Στη Νιγηρία…

… το κατά κεφαλήν εισόδημα των 270 δολαρίων είναι χαμηλότερο από τη δεκαετία
του 1950, όταν βρέθηκε το πετρέλαιο. Από το 1999, η χώρα προσπαθεί να συνέλθει
από την απώλεια 3 δισ. δολαρίων που είχε τσεπώσει ο τέως πρόεδρος Αμπάτσα (τα
«έπαιρνε» και από τις ξένες πετρελαϊκές εταιρείες). Αιματηρές συγκρούσεις
ξεσπούν στο δέλτα του Νίγηρα, κάθε τόσο που οι εξαθλιωμένες τοπικές φυλές
διεκδικούν μερίδιο από τα πετρέλαιά τους. Ας επιστρέψουμε όμως στο Ιράκ. Το
πετρέλαιό του ήταν ίσως ο κυριότερος λόγος για την αγγλοαμερικανική εισβολή
και κατοχή. «Όλες οι πετρελαϊκές εταιρείες κάνουν πώς και πώς να μπουν στο
Ιράκ», λέει ο Τέρι Λιν Καρλ, καθηγητής των Πολιτικών Επιστημών στο
Πανεπιστήμιο Στάνφορντ. «Και οι οργανώσεις της ιρακινής αντιπολίτευσης κάνουν
πώς και πώς να βάλουν στο χέρι τους την εξουσία, για να μοιράζουν ύστερα αυτές
το πετρέλαιο».

H προειδοποίηση…

… προς τον ιρακινό λαό και τις ΗΠΑ είναι αυτή: ο μύθος πως το πετρέλαιο σε
κάνει πλούσιο είναι πολύ επικίνδυνος. Οι χώρες του πετρελαίου είναι μερικές
από τις πιο εξαθλιωμένες, πιο ταραγμένες και πιο αυταρχικές χώρες του κόσμου.
Οι χώρες που έχουν ωφεληθεί από το πετρέλαιο ήταν πάντα αυτές που είχαν
συγκροτημένα και κατά προτίμηση δημοκρατικά κράτη: Νορβηγία, Ρωσία, Σαουδική
Αραβία. Την ίδια ώρα στο Ιράκ…