TPITH AΠOΨH Δημοκρατική Aριστερά

«The time is out of joint» (ο χρόνος έχει εξαρθρωθεί) λέει κάπου ο Άμλετ.
Μήπως, όμως, έχει «εξαρθρωθεί» και ο ιστορικός χρόνος του ΠΑΣΟΚ έπειτα από 20
χρόνια παραμονής στην εξουσία; Και περαιτέρω: Μήπως οι πρόσφατες αλλαγές που
επιχείρησε ο K. Σημίτης αναστρέφουν συνολικά αυτό το δυσάρεστο ιδεολογικό
κλίμα; Θα εξηγήσω σύντομα σ’ αυτό το κείμενο, γιατί οι παρεμβάσεις του
σημερινού Πρωθυπουργού ήταν αντιφατικές (ή ανεπαρκείς).

Είναι σχεδόν αυτονόητο ότι η πολιτική κουλτούρα ενός ανοιχτού κόμματος
επιτάσσει την ανανέωση των προσώπων εκείνων, που από το 1974 βρίσκονται στην
ηγεσία του κυβερνώντος κόμματος. Είναι, επίσης, πανθομολογούμενο ότι πολλά
στελέχη του ΠΑΣΟΚ που απορροφήθηκαν στην κρατική ιεραρχία, υιοθετούν πλέον το
απωθητικό μοντέλο που περιγράφει απίθανα ο Enzensberger (Πολιτική και
Πολιτισμός, 2000). Δηλαδή, προσλαμβάνουν τη μορφή του απομονωμένου πολιτικού
που αποκόπτεται από την κοινωνία. Που δεν αφουγκράζεται τις ανάγκες των φτωχών
ανθρώπων.

Όμως, τι σηματοδοτεί ειλικρινά η επιλεκτική απομάκρυνση ενός στελέχους της
παλαιάς ηγεσίας, όταν παραμένουν στην κυβέρνηση πολλά άλλα στελέχη του ίδιου
ιστορικού κύκλου (που έχουν αποτύχει παταγωδώς να ελέγξουν την ξέφρενη άνοδο
των τιμών και τις μονοπωλιακές τάσεις της αγοράς); Κατά συνέπεια, μια τέτοια
επιλογή θα είχε τη δική της αυτόνομη λογική, αν αφορούσε ολόκληρη την ιστορική
ηγεσία. Αντίθετα, η αποπομπή μιας μεμονωμένης προσωπικότητας δεν έχει κανένα
ιδεολογικό γνώρισμα και δεν οδηγεί φυσικά στο αποτέλεσμα που εντοπίζει ο
«Guardian» (10.7.2003), δηλαδή στον ενταφιασμό του παλαιού ΠΑΣΟΚ.

Επιπρόσθετα, η κίνηση τούτη εκκολάπτει δυσάρεστους συνειρμούς για την πολιτική
της σκοπιμότητα. Έτσι, είναι η πρώτη φορά που ο K. Σημίτης «κατηγορείται»
ανοιχτά για την ανάπτυξη ενός πολιτικού αυταρχισμού. Ύστερα, μάλιστα, από την
ολοκλήρωση μιας έξοχης ευρωπαϊκής προεδρίας (που ενδυνάμωσε την παγκόσμια θέση
της χώρας), δεν μπορεί να κατανοήσει κανείς εύκολα γιατί ο Πρωθυπουργός θέλησε
να ελέγξει ολοκληρωτικά τον κομματικό οργανισμό του ΠΑΣΟΚ (περιορίζοντας
απελπιστικά τον κύκλο της πραγματικής εξουσίας σε έναν στενό αριθμό δικών του
ανθρώπων).

Αυτό υποδηλώνει μια μορφή πολιτικής ηγεμονίας, που ταίριαζε περισσότερο στην
ιδεολογική κουλτούρα του A. Παπανδρέου και όχι στη δική του. Είναι μάλιστα
ακόμη πιο παράδοξο, ότι η διεργασία τούτη ενεργοποιήθηκε στη σημερινή εποχή
της παγκοσμιοποίησης, κατά την οποία έχει αποδυναμωθεί σημαντικά η κυριαρχία
των κατεστημένων κομμάτων (και όλοι συνηγορούν για την αναγκαιότητα της
κυοφορίας των μεταπαραδοσιακών κομματικών οργανισμών, που θα έχουν μια διαφανή
σχέση με την κοινωνία των πολιτών και τα άλλα κοινωνικά κινήματα).

Επιπλέον, η προκείμενη ιδεολογική σύγχυση που εκκόλαψε η παραπάνω αποπομπή,
αδίκησε κατάφωρα και τον M. Χρυσοχοΐδη, που πέτυχε χωρίς ιδιαίτερα πλήγματα
του κράτους δικαίου να εξασφαλίσει – κατά την εξάρθρωση της τρομοκρατίας – μια
ανεκτή ισορροπία ανάμεσα στην ασφάλεια της κοινωνίας και την προστασία των
ατομικών δικαιωμάτων των πολιτών. Στον ίδιο βαθμό η ανεπεξέργαστη τούτη
επιλογή επισκίασε και την ουσιαστική συζήτηση για άλλα δομικά ζητήματα (πόθεν
έσχες, εκλογικό σύστημα, κεντροαριστερά κ.λπ.).

Θεωρώ, βέβαια, πως είναι εντελώς εσφαλμένη και η άλλη πολιτική άποψη, που
υποστηρίζει ότι η απομάκρυνση του K. Λαλιώτη επιβλήθηκε από αμερικανικούς
κύκλους (επειδή ο τελευταίος ορθά κινητοποίησε τις οργανώσεις του
κυβερνώντος κόμματος κατά της αυτοκρατορικής ηγεμονίας των ΗΠΑ στον πόλεμο με
το Ιράκ). H τοποθέτηση τούτη δεν κατανοεί τη δομή των σύγχρονων διακρατικών
σχέσεων και μας ξαναγυρίζει ανεπίτρεπτα σε μια άλλη ιστορική εποχή.

Ποιο είναι το συμπέρασμα από όλα αυτά; Οι κομματικοί ανασχηματισμοί δεν
οδηγούν στην καταπολέμηση της φτώχειας και της ανεργίας. Επιπρόσθετα, το
σημερινό κυβερνών κόμμα πρέπει να μεταλλαχθεί σε ένα σύγχρονο κόμμα της
δημοκρατικής Αριστεράς. Σ’ αυτήν τη διεργασία ο K. Σημίτης μπορεί να
διαδραματίσει έναν σημαντικό ρόλο. Όμως, για να γίνει κάτι τέτοιο, πρέπει να
θυμόμαστε πάντοτε την ιδεολογική παρακαταθήκη του N. Bobbio: Δηλαδή, ότι το
κρίσιμο κριτήριο μεταξύ της συντήρησης και της προόδου είναι η διαφορετική
εκτίμηση των ιδεών της ισότητας και της ελευθερίας!

O Γρηγόρης Καλφέλης είναι καθηγητής της Νομικής Σχολής του Αριστοτελείου
Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.