Δρόμοι

H διώρυγα…

… του Σουέζ ήταν ένα από τα θαύματα του δέκατου ένατου αιώνα. Και ασφαλώς το
μοναδικό τεχνικό έργο που ενέπνευσε μία μεγάλη όπερα, την «Αΐντα» του Βέρντι,
που η πρεμιέρα της έγινε στο Κάιρο το 1871. Επίσης ενέπνευσε μερικά σπουδαία
ιστορικά βιβλία, όπως το «Τραπεζίτες και πασάδες» του Ντέιβιντ Λάντες. Θα
μπορούσε ακόμη να είχε εμπνεύσει μια μεγάλη οικονομικοπολιτική μελέτη με
τίτλο: «Πώς οι Γάλλοι κατασκεύασαν μία διώρυγα για τους Βρετανούς».

Το έργο…

… ήταν ένα γαλλικό επίτευγμα, σχεδιασμένο από Γάλλο, χρηματοδοτημένο από
Γάλλους και εγκαινιασμένο με μεγάλες φανφάρες από τη Γαλλίδα αυτοκράτειρα
Ευγενία. Όμως κατέληξε ένας από τους κυριότερους πυλώνες της βρετανικής
ιμπεριαλιστικής ισχύος. Βέβαια, ο πραγματικός ήρωας (θετικός και αρνητικός)
αυτής της υπόθεσης ήταν ο Φερδινάνδος Λεσέψ (φωτ.). Είναι και ο ήρωας ενός
νέου βιβλίου για το Σουέζ: «Ο χωρισμός της ερήμου» του Ζάκαρι Κάμπελ (εκδ.
Knopf). Ο Λεσέψ ήταν ένας από εκείνους τους μονομανείς δίχως τους οποίους ο
κόσμος δεν θα πήγαινε μπροστά, γράφει ο ιστορικός Νάιαλ Φέργκισον στη «Γουόλ
Στριτ Τζόρναλ». Αφού έχασε το ένα μετά το άλλο, την καριέρα του, τη σύζυγό του
και ένα του παιδί, ρίχτηκε με τα μούτρα στην κατασκευή της διώρυγας. Από το
1853 έως το 1869 ένα πράγμα είχε μόνο στο μυαλό του: το Σουέζ. Και έλεγε σε
όλους ό,τι ήθελαν να ακούσουν για να πετύχει τον στόχο του. Στους Αιγύπτους
πως το κανάλι θα αποδείκνυε ότι «οι Αιγύπτιοι έχουν τη δυνατότητα να γίνουν
μια ισχυρή δύναμη στις διεθνείς υποθέσεις». Και στους Γάλλους πως το κανάλι θα
προσέφερε «μία σπουδαία διέξοδο από τους πολέμους και τις επαναστάσεις». H
οικονομική πραγματικότητα ήταν πως αυτό το γαλλοαιγυπτιακό επίτευγμα έμελλε να
ωφελήσει εκείνους ακριβώς τους ανθρώπους που το αντιμετώπισαν με τον
μεγαλύτερο σκεπτικισμό, τους Βρετανούς, αφού το κανάλι συντόμεψε το δρομολόγιο
προς τις αποικίες τους στις Ινδίες κατά το ένα τρίτο.

Οι Βρετανοί…

… περίμεναν την κατάλληλη ευκαιρία για να βάλουν στο χέρι το Σουέζ. Αυτή η
ευκαιρία ήρθε όταν το παραφουσκωμένο κόστος κατασκευής οδήγησε στη χρεοκοπία
την εταιρεία της διώρυγας του Σουέζ. Ο Λεσέψ γλίτωσε τη φυλακή (αλλά δεν τη
γλίτωσε στον Παναμά, όταν αργότερα επιχείρησε να επαναλάβει το κατόρθωμά του).
Από τότε, όταν δηλαδή το ανέλαβαν οι Βρετανοί έως το 1956, το κανάλι έγινε
κερδοφόρο.

H απώλεια…

… του Σουέζ το 1956 ήρθε με την πτώση της βρετανικής αυτοκρατορίας. Όμως οι
Βρετανοί ήταν εκείνοι που γέλασαν τελευταίοι, γιατί με την εθνικοποίηση της
διώρυγας του Σουέζ είχε αρχίσει ήδη η παρακμή της. Σήμερα, αυτό που κάποτε
είχε αποτελέσει ένα σύμβολο ελπίδας, έχει σχεδόν ξεχαστεί. Οι «ουλές» από
πολλές μάχες, ακόμη ορατές πάνω στα πλευρά του καναλιού, τονίζουν το χάσμα που
χωρίζει τη Μέση Ανατολή.