Tο μέλλον του φαγητού

H τελευταία τάση στα τρόφιμα είναι τα λεγόμενα «nutraceuticals», φαγητά τα οποία είναι εμπλουτισμένα είτε με φάρμακα (για καταπολέμηση διαφόρων παθήσεων, είτε με επιπλέον διατροφικές «αξίες»

Το πιο ενδιαφέρον δώρο της φίλης μου δεν ήταν βρώσιμο, ούτε ήταν το βιβλίο το
οποίο υμνεί τις αρετές των παραδοσιακών αγροτικών τρόπων παραγωγής προϊόντων
κ.τ.λ. Το περιοδικό ήταν που κέντρισε το ενδιαφέρον μου. Εκεί στο μπαλκόνι
της, με τα πόδια μου ψηλά, το κρασάκι μου δίπλα, και τη φύση ένα πανοραμικό
θαύμα μπροστά στα μάτια μας, άρχισα να διαβάζω για τις τελευταίες τεχνολογίες
τροφίμων, για μεθόδους και εφευρέσεις που δεν είχαν σε τίποτα να κάνουν με τη
φύση, αλλά σίγουρα με την καταστροφή της.

Θυμάμαι από μικρό παιδί τις συζητήσεις που κάναμε περί του μέλλοντος του
φαγητού. Είχαμε διάφορα καρτούν στην Αμερική, που έδειχναν πώς θα τρώνε οι
άνθρωποι στο μέλλον. Ένα γεύμα δεν θα ήταν παρά ένα χάπι. Στη δεκαετία του ’60
άρχισαν να βγάζουν στην αγορά όλους τους «καρπούς» του διαστημικού
προγράμματος των ΗΠΑ, από σκόνες που μετατρέπονταν σε χυμό με την προσθήκη
νερού μέχρι τυρί σε συσκευασία οδοντόπαστας. Την πρώτη φορά που ήλθα στην
Ελλάδα, το ’72, έφερα μαζί μου μια τέτοια σκόνη, ονόματι Tang, η οποία γινόταν
πορτοκαλάδα. Την πρόσφερα στα παιδάκια των Ραχών και κανένα, μα κανένα δεν
ήπιε.

Στα μέσα της δεκαετίας του ’60 ο δρόμος προς τη συνθετική τροφή ήταν ήδη
προχωρημένος. Δεν γλίτωσε ούτε η Ελλάδα. Προϊόντα όπως το «μόρφατ», συνθετική
σαντιγί δηλαδή, πλημμύριζαν την αγορά. Εγώ, παιδάκι τότε στην Αμερική,
μεγάλωσα τρώγοντας πλαστικά βιομηχανοποιημένα γλυκά τα οποία δεν ψήνονταν
κανονικά και δεν χαλούσαν, ψωμί «θαύμα» (Wonder Bread), ένα κάτασπρο μαλακό
πράγμα το οποίο επανερχόταν, εάν το πίεζες. Τι να πω για τα «δείπνα
τηλεόρασης» (TV dinners), κάτι κατεψυγμένα γεύματα τα οποία υποτίθεται πως
ήταν μια τεράστια διευκόλυνση για την ταλαιπωρημένη νοικοκυρά.

Ύστερα από όλη αυτή την…. συνθετική οργή, η δεκαετία του ’70 στην Αμερική
έφερε μαζί της το αντίθετο ρεύμα και τότε ο κόσμος άρχισε να ανακαλύπτει τις
βιολογικές καλλιέργειες, τους μικρούς παραγωγούς κ.τ.λ. Σήμερα, τα βιολογικά
προϊόντα είναι αρκετά διαδεδομένα, και στις ΗΠΑ αλλά και στην Ευρώπη, η
βιομηχανία τροφίμων όμως συνεχίζει την εισβολή της.

Καθώς ξεφύλλιζα το περιοδικό για την τεχνολογία τροφίμων, κατάλαβα ότι το
όνειρο των επιστημόνων του φαγητού είναι η «απελευθέρωση» του ίδιου του
φαγητού από τον ζυγό της φύσης. Τελικά, η ιδέα του γεύματος-χαπιού δεν έχει
πεθάνει, έχει απλώς γίνει πιο μοντέρνα (έχει πάρει άλλη στροφή μάλιστα. Το
χάπι, πλέον, βρίσκεται μέσα στο φαγητό).

Στο περιοδικό, για παράδειγμα, δεν διάβασα απλώς για «τροφή» αλλά για
«συστήματα τροφής», κάτι που εννοεί τεχνολογική επέμβαση, κάτι που εννοεί
βρώσιμα υλικά κατασκευασμένα από φυτικές πρωτεΐνες και γευστικά μέρη.
Παρατήρησα μια ολοσέλιδη διαφήμιση από μια γνωστή γαλακτοκομική εταιρεία, η
οποία δεν πουλάει πια «βούτυρο» ή «τυρί», αλλά «γαλακτοκομικά γευστικά
συστήματα».

Το άλλο που παρατήρησα, ξεφυλλίζοντας το περιοδικό, είναι ότι τα «συστήματα
τροφής» παντρεύονται όλο και περισσότερο με τα «φαρμακευτικά συστήματα». H
τελευταία τάση στα τρόφιμα είναι τα λεγόμενα «nutraceuticals», φαγητά τα οποία
είναι εμπλουτισμένα είτε με φάρμακα (το χάπι μέσα στο φαγητό αντί για το γεύμα
σε μορφή χαπιού) για καταπολέμηση διαφόρων παθήσεων είτε με επιπλέον
διατροφικές «αξίες». Όλα αυτά βέβαια έχουν και καπιταλιστικό σκοπό – για να
χρεώσουν τον φουκαρά τον καταναλωτή πιο ακριβά.

Πώς ένα μήλο γίνεται σύστημα τροφής!

Διάβασα για μια εταιρεία η οποία έχει δημιουργήσει ένα κομμάτι «μήλου»
εμπλουτισμένο με τις αντικαρκινικές ουσίες του κόκκινου κρασιού. Όπως έλεγε το
άρθρο, 18 γραμμάρια από αυτά τα κομμάτια μήλου περιέχουν την ίδια ποσότητα από
ίνες όπως ένα ολόκληρο μήλο και τις ίδιες αντικαρκινικές ουσίες όπως πέντε
ποτήρια κρασιού. Να πώς ένα απλό μήλο γίνεται σύστημα τροφής! Και να γιατί: H
ανάπτυξη της βιομηχανίας τροφίμων πάντα συναντά ένα μικρό προβληματάκι που
χτυπάει στην κερδοσκοπική της καρδιά. Όσο κι αν προσπαθήσει, ο άνθρωπος δεν
αντέχει να καταναλώνει πάνω από περίπου 700 κιλά φαγητού τον χρόνο. Βέβαια, η
βιομηχανία τροφίμων προσπαθεί να αυξήσει την κατανάλωσή μας όσο μπορεί. (H
απόδειξη της επιτυχίας είναι το γεγονός ότι σε όλη τη Δύση ο κόσμος γίνεται
όλο και πιο παχύς.) Πρέπει, άραγε, να βρει καινούργια κόλπα συνέχεια για να
μας κάνει να αγοράσουμε τα πιο πρόσφατα προϊόντα της. H βιομηχανία τροφίμων
κοιτάζει τη φύση και την βρίσκει πάντα «με ελαττώματα». Προσπαθεί να την
βελτιώσει. Με αυτήν τη λογική οι επιστήμονες έχουν βρει τον τρόπο να διαλύουν
τις φυσικές πρώτες ύλες εις τα εξ ων συνετέθησαν για να τις
επανασυναρμολογήσουν, αφού προσθέσουν «αξία». Για τις επιπλέον αυτές «αξίες»
εννοείται ότι χρεώνουν παραπάνω.

Δεν ξέρω εάν όλα αυτά τα επιστημονικά σοφιστικέ εμπλουτισμένα προϊόντα θα
σβήσουν τελείως το φυσιολογικό φαγητό. Κάθε μέρα που ξυπνάω και βλέπω τον κήπο
μου, ο οποίος δεν έγινε με τίποτ’ άλλο εκτός από σποράκια, τσάπα και ιδρώτα,
βλέπω τη δύναμη της φύσης. H λογική του καπιταλισμού μάς σπρώχνει σίγουρα προς
ένα διατροφικό μέλλον, όπου το φαγητό που θα τρώμε θα περιέχει και τα φάρμακα
που θα «χρειαζόμαστε» και άλλα στοιχεία που θα μας συντηρούν. Πιστεύω όμως ότι
το μέλλον πρέπει να ακολουθήσει άλλη λογική, αυτή της ίδιας της βιολογίας και
της φύσης. Για τόσες δεκαετίες τώρα η αγροτική βιομηχανία βλέπει τη γη σαν ένα
τεράστιο εργοστάσιο τροφίμων, όπου ρίχνεις χημικά (εντομοκτόνα, λιπάσματα
κ.τ.λ.) για να βγάλεις προϊόντα. Τώρα, στα επιστημονικά εργαστήρια τροφίμων
προχωρούν ακόμα πιο μακριά από τη φύση, βάζοντας στο φαγητό όλες αυτές τις
επιπλέον αξίες. Το άλλο σημαντικό σύστημα στην όλη υπόθεση – ο ανθρώπινος
οργανισμός δηλαδή – μπορεί να αντέξει τόσες εισβολές; Μήπως ήλθε η ώρα να
γυρίσουμε σε ένα πιο αγνό παρελθόν, για να βρούμε ένα πιο υγιεινό μέλλον;

Το σουφικό της Ικαρίας

Ένα καλοκαιρινό φαγητό της Ικαρίας

Μερίδες: 6 με 8

4 μακριές, λεπτές μελιτζάνες, κομμένες σε ροδέλες πάχους 7 χιλιοστών

Αλάτι

2/3 του φλιτζανιού έξτρα παρθένο ελαιόλαδο

500 γραμμ. μέτρια κρεμμύδια (περίπου 4) κομμένα στα δύο και σε φέτες

4 μέτρια κολοκυθάκια, κομμένα σε ροδέλες 7 χιλιοστών

2 σκελίδες σκόρδο, ψιλοκομμένες

Φρεσκοτριμμένο μαύρο πιπέρι

2 μεγάλες ώριμες ντομάτες, χωρίς τον σπόρο και κομμένες σε κύβους

1. Τοποθετείτε τις μελιτζάνες σε στρώσεις μέσα σε ένα σουρωτήρι,
αλατίζοντας ελαφρά την κάθε στρώση. Τοποθετείτε ένα πιάτο ή κάτι βαρύ επάνω
στις μελιτζάνες και τις αφήνετε να στραγγίξουν για περίπου 30 λεπτά. Τις
ξεπλένετε και τις στεγνώνετε.

2. Ζεσταίνετε το λάδι σε ένα μεγάλο, βαθύ τηγάνι και σοτάρετε τα
κρεμμύδια για 5 λεπτά περίπου, σε μέτρια προς σιγανή φωτιά, ανακατεύοντας
μερικές φορές, ώσπου να μαραθούν. Προσθέτετε τις μελιτζάνες, τα κολοκυθάκια
και το σκόρδο και πασπαλίζετε με αλάτι και πιπέρι. Ρίχνετε τους κύβους
ντομάτας ομοιόμορφα στην επιφάνεια και πασπαλίζετε πάλι με αλάτι και πιπέρι.
Σκεπάζετε το τηγάνι και μειώνετε στο ελάχιστο τη θερμοκρασία της εστίας.
Ψήνετε το σουφικό ώσπου όλα τα λαχανικά να μαλακώσουν πολύ και να έχουν
αναμειχθεί μεταξύ τους (περίπου 45 λεπτά). Σερβίρεται ζεστό ή σε θερμοκρασία δωματίου.

Μεραμπελιώτικα

Ένα παραδοσιακό καλοκαιρινό φαγητό της Κρήτης

Μερίδες: 4

1/2 φλιτζάνι ελαιόλαδο

3 σκελίδες σκόρδο, ψιλοκομμένες

1 1/2 κιλό σφιχτές, ώριμες ντομάτες, περασμένες στον τρίφτη

Αλάτι και φρεσκοτριμμένο μαύρο πιπέρι

Μισό κουταλάκι του τσαγιού ζάχαρη (προαιρετική)

1 1/2 κιλό μεγάλες πατάτες, ξεφλουδισμένες και κομμένες σε φέτες πάχους 3
χιλιοστών

3 μέτρια κολοκυθάκια, κομμένα σε φέτες πάχους 6 χιλιοστών

3 μέτριες μελιτζάνες, κομμένες σε φέτες πάχους 6 χιλιοστών

Λάδι για τηγάνισμα

2 φλιτζάνια θρυμματισμένη φέτα

1. Ετοιμάζετε τη σάλτσα: ζεσταίνετε το λάδι σε μια κατσαρόλα και
σοτάρετε το σκόρδο σε μέτρια φωτιά για ένα λεπτό περίπου. Προσθέτετε την
τριμμένη ντομάτα. Ρίχνετε το αλάτι και το πιπέρι και τα σιγοβράζετε 15 λεπτά.
Προσθέτετε κι άλλο αλάτι και πιπέρι, αν χρειάζεται, και λίγη ζάχαρη. Αποσύρετε
από τη φωτιά.

2. Σκουπίζετε καλά τα κομμένα ζαρζαβατικά. Ζεσταίνετε λάδι σε ένα
μεγάλο, βαρύ τηγάνι, σε μέτρια προς δυνατή φωτιά. Τηγανίζετε τις πατάτες
τμηματικά, ώσπου να μαλακώσουν και να πάρουν ένα ελαφρά χρυσαφί χρώμα,
γυρίζοντάς τες μια φορά, για να τηγανιστούν και από την άλλη πλευρά (10 λεπτά
περίπου). Αποσύρετε το τηγάνι από τη φωτιά και βάζετε τις πατάτες σε χαρτί
κουζίνας για να στραγγίξουν. Επαναλαμβάνετε τη διαδικασία με τα κολοκυθάκια
και τις μελιτζάνες, προσθέτοντας ελαιόλαδο όποτε χρειάζεται.

3. Προθερμαίνετε τον φούρνο στους 175°C. Λαδώνετε ελαφρά ένα ταψάκι
38εκ. επί 45εκ. Τοποθετείτε τις πατάτες στον πάτο του ταψιού, σε μία στρώση.
Απλώνετε ένα τρίτο της σάλτσας από πάνω και πασπαλίζετε με 1/2 φλιτζάνι φέτα.
Συνεχίζετε με τις μελιτζάνες, προσθέτοντας σάλτσα και 1/2 φλιτζάνι φέτα.
Τελειώνετε με μια στρώση από κολοκυθάκια. Περιχύνετε με την υπόλοιπη σάλτσα
και το υπόλοιπο 1 φλιτζάνι φέτα. Ψήνετε ώσπου να λειώσει το τυρί και να πάρει
ένα απαλό χρυσαφί χρώμα στην επιφάνεια, 50 λεπτά περίπου. Σερβίρονται καυτά ή
σε θερμοκρασία δωματίου.