Όραση από τον εγκέφαλο

H όραση δεν είναι προνόμιο των ματιών. Ένας Αμερικανός νευροεπιστήμονας
πιστεύει ότι ο άνθρωπος βλέπει μέσα από τον εγκέφαλο. Σε ένα πείραμα που
έκανε, υποστηρίζει ότι απέδειξε πως ο εγκέφαλος μπορεί να κατευθύνει τα χέρια,
όχι με τη βοήθεια των ματιών, αλλά και με ερεθίσματα που δέχεται μέσω της γλώσσας.

O Πολ Μπαχ-ι-Ρίτα είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Ουισκόνσιν των ΗΠΑ.
Θέλοντας, εδώ και χρόνια, να αποδείξει ότι ο εγκέφαλός μας είναι ένα όργανο
που χαρακτηρίζεται από μεγάλη προσαρμοστικότητα και ευχέρεια κινήσεων, έχει
φτιάξει ένα σύστημα συσκευών που αποτελείται από έναν φορητό υπολογιστή,
ειδικά καλώδια, και μία βιντεοκάμερα. Με άλλα λόγια, ο Αμερικανός καθηγητής
λέει, πως αν ο εγκέφαλός μας στερηθεί την όραση μέσα από τους οφθαλμούς,
μπορεί να χρησιμοποιήσει κάποιο άλλο όργανο για να δει, όπως για παράδειγμα τη
γλώσσα.

Το πείραμα. Ο δημοσιογράφος Μάικλ Άμπραμς, του επιστημονικού περιοδικού
«Discover», δοκίμασε το πείραμα στο οποίο τον υπέβαλε ο Μπάχι-ι-Ρίτα. Κάθησε
σε ένα τραπέζι και τοποθέτησε ένα μαύρο επικάλυμμα στα μάτια του. Φόρεσε μια
μικρή κάσκα που είχε πάνω της μια βιντεοκάμερα, την οποία κατασκεύασε ο ίδιος
ο καθηγητής. H κάμερα συνδέθηκε μέσω καλωδίων με ηλεκτρονικό υπολογιστή και
αυτός με τη σειρά του με μια συσκευή. H διάταξη του συστήματος ολοκληρώθηκε με
τη βοήθεια μιας λωρίδας που ξεκινούσε από τη συσκευή και κατέληγε στη γλώσσα
του δημοσιογράφου.

H κάμερα βλέπει τον χώρο και μεταδίδει την εικόνα στον υπολογιστή. Αυτός, με
τη σειρά του, μετατρέπει την εικόνα σε ηλεκτρικό ρεύμα, το οποίο μέσω της
συσκευής καταλήγει στη γλώσσα που είναι το πιο ευαίσθητο σημείο του σώματος,
μιας και έχει πάρα πολλά νεύρα. Το στοίχημα είναι να καταφέρει ο δημοσιογράφος
να πιάσει την μπάλα με κλειστά μάτια. H Κάθι Καμ, που είναι καθηγήτρια
Εργασιοθεραπείας στο Πανεπιστήμιο του Μιλγουόκι των ΗΠΑ, κάθεται δίπλα του και
του λέει πως μετακινεί την μπάλα, μπροστά του, από τα αριστερά προς τα δεξιά.

«Είχα πιάσει την μπάλα!..» Ο δημοσιογράφος δεν βλέπει ούτε ακούει την
κίνησή της. Σε κάποια στιγμή η καθηγήτρια του λέει πως σπρώχνει την μπάλα προς
το μέρος του. «Εκείνη τη στιγμή νιώθω στη γλώσσα ένα μυρμήγκιασμα και τα χέρια
μου τινάζονται προς τα δεξιά. Είχα πιάσει την μπάλα!», λέει ο Άμπραμς. Ο ίδιος
εξηγεί ότι η «γεύση» των εικόνων που μεταφέρει το ρεύμα στη γλώσσα του
είναι… ξινή, αλλά του παρέχει την αίσθηση για το πού περίπου βρίσκεται κάθε
αντικείμενο στον χώρο. Εννέα στις δέκα φορές σηκώθηκε από το τραπέζι και
άγγιξε με κλειστά μάτια έναν κύβο. Αναγνώρισε μάλιστα, όπως λέει, και κάποια
μεγάλα γράμματα, περιστρέφοντας το κεφάλι του αριστερά-δεξιά, ώστε η κάμερα να
συλλάβει το περίγραμμά τους.

Νέος τρόπος κατανόησης. Όμως, αυτή η αίσθηση μπορεί να ονομαστεί όραση;
Ο Αμερικανός καθηγητής το πιστεύει. Λέει πως ο εγκέφαλος δεν ενδιαφέρεται από
ποιο όργανο παίρνει τις πληροφορίες που χρειάζεται. Μπορεί αυτό να είναι στην
καθημερινή μας ζωή τα μάτια, αλλά αν πάψουν να λειτουργούν αυτά, θα βρει
κάποιο άλλο μέσον για να του κάνουν την ίδια δουλειά. Για τον Άμπραμς η έρευνα
του Αμερικανού καθηγητή μάς οδηγεί σε έναν καινούργιο τρόπο κατανόησης της
όρασης.

Εφαρμογή για τους τυφλούς; H όραση ίσως να μην είναι απλώς μια
λεπτομερής αντίληψη του χώρου και του φωτός που διαχέεται σ’ αυτόν, αλλά μια
πιο πολύπλοκη έννοια, που μέχρι τώρα αδυνατούμε να συνειδητοποιήσουμε στην
ολότητά της. Ο Αμερικανός επιστήμονας ελπίζει να εξελίξει το μηχανικό του
σύστημα, ώστε να μπορεί να προσαρμοστεί στην καθημερινότητα των τυφλών
ανθρώπων. H κάμερα θα είναι μικροσκοπική, στερεωμένη στον σκελετό γυαλιών, και
μέσω ραδιοκυμάτων θα στέλνει την εικόνα υπό την μορφή κάποιου ερεθίσματος στη γλώσσα.

Επιμέλεια: Εύη Ελευθεριάδου, Στέφανος Κρίκκης