TPITH AΠOΨH Σταυροδρόμια σε αδιέξοδα

H αίσθηση και η εικόνα μιας φοβισμένης και πληγωμένης Θεσσαλονίκης επηρεάζει
ασφαλώς τις εντυπώσεις για τη σημασία της Συνόδου Κορυφής και της Αντισυνόδου
Διαμαρτυρίας. H πολιτική απαιτεί όμως, εξ ορισμού, ξεπέρασμα της συγκυρίας.
Πίσω από τα παγωμένα χαμόγελα των ηγετών και τις σπασμένες βιτρίνες της πόλης
διακυβεύτηκαν, και θα ήταν κρίμα να περάσουν απαρατήρητα, κρισιμότερα και,
πάντως, πιο μακροπρόθεσμα ζητήματα για το μέλλον της Ευρώπης και της
πολιτικής. Δυστυχώς κι εδώ οι κατευθύνσεις που φαίνεται να επιλέγονται δεν
είναι πολύ ενθαρρυντικές.

Στη Σύνοδο της Χαλκιδικής η πραγματική πολιτική ήταν ακόμα περισσότερο απούσα
από ό,τι συνήθως, παρόλο που αυτή τη φορά το κύριο θέμα της, το ευρωπαϊκό
Σύνταγμα, ήταν ό,τι πολιτικότερο υπάρχει. Βέβαια, με εντελώς νωπές τις άγριες,
στην κυριολεξία, διαπραγματεύσεις-αλληλοεκβιασμούς που χρειάστηκαν για να
συμφωνηθεί από τη Συντακτική Συνέλευση το προσχέδιο Συντάγματος, οι αρχηγοί
των κρατών ήταν σχεδόν καταδικασμένοι να συναινέσουν στον επιτευχθέντα
συμβιβασμό, αγνοώντας, σε μεγάλο βαθμό, το κείμενο του συμβιβασμού. Αποτελούσε
όμως η συγκεκριμένη συνάντηση μια καλή ευκαιρία, ακριβώς επειδή είχε την
πολυτέλεια να αγνοήσει τις τεχνικές λεπτομέρειες, να τεθεί το μέγα ζήτημα που
θα καθορίσει νομοτελειακά την πολιτική πορεία της Ένωσης. Πρόκειται φυσικά για
το ζήτημα της μεθόδου. Με τη δρομολόγηση του Συντάγματος, που συμπίπτει
μάλιστα με τη μεγαλύτερη στην ιστορία διεύρυνσή της, η Ευρώπη, το θέλει – δεν
το θέλει, αφήνει πίσω της την εμπνεύσεως Ζαν Μονέ μέθοδο των «μικρών βημάτων»
και εισέρχεται στην εποχή που η πολιτική όχι μόνο επιτρέπει αλλά και απαιτεί
άλματα. Υπ’ αυτό το φως πρέπει, πιστεύω, να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις τόσο
της τελικής συμφωνίας επί του ίδιου του συνταγματικού κειμένου όσο και
κρίσιμες επιλογές που πηγάζουν από αυτό: μια νέα αντίληψη του «κοινού καλού»,
μια νέα διαρρύθμιση της «εκτελεστικής» εξουσίας, ένας νέος τρόπος λήψης
αποφάσεων, μια νέα σχέση κοινοτικού και εσωτερικού δικαίου. Σε όλα αυτά τα
ζητήματα οι όροι της συζήτησης – το «εθνικό συμφέρον», η εύρεση του «ελάχιστου
κοινού παρονομαστή», ο ενστικτώδης διαχωρισμός σε «μικρές» και «μεγάλες» χώρες
– οφείλουν να αλλάξουν, αν δεν θέλουμε το Σύνταγμα να παραλύσει και όχι να
απελευθερώσει την Ευρώπη. Στην ωραία απομόνωση της Χαλκιδικής αυτός ο
προβληματισμός ήταν όχι μόνο απών αλλά ξένος.

Το δίλημμα που έχουν να αντιμετωπίσουν οι οργανωτές και οι ειλικρινείς οπαδοί
της «αντιπαγκοσμιοποίησης» είναι, ιδίως μετά τη Θεσσαλονίκη, πιο εμφανές αλλά
και πιο οδυνηρό. H οργανωμένη βία απέδειξε ότι έχει σε τέτοιο βαθμό διεισδύσει
στο εσωτερικό ενός κινήματος που είναι, θεωρητικά, το ακριβές αντίθετό της –
αφού αποτελεί μια διαμαρτυρία με καθαρά πολιτικούς όρους, τρόπο συμμετοχής,
άνοιγμα και στόχους -, ώστε απειλεί πλέον να το διαβρώσει. Το πιο χρήσιμο και
ελπιδοφόρο για μια «άλλη πολιτική» δημιούργημα της εγρήγορσης μιας διεθνούς
κοινωνίας πολιτών κινδυνεύει να ξεψυχήσει πριν ακουστεί, θύμα των
επαγγελματιών της βίας και της τυφλής αντίδρασης. Αν δεν βρει τρόπο να
απομονώσει και να αφοπλίσει τους γνωστούς άγνωστους που καίνε τις πόλεις στο
πέρασμά τους, το «κίνημα του Σιατλ» θα χάσει όχι μόνο τη στήριξη αλλά και τον
λόγο ύπαρξής του. Είναι εξαιρετικά δύσκολο, αλλά είναι χρέος των πολιτικά
διαμαρτυρόμενων, και όχι της αστυνομίας, να κοπούν οι συνειδητές και
ασυνείδητες γέφυρας με το νέο αυτό είδος φασισμού. Τα ελλείμματα της διεθνούς
πολιτικής είναι τόσο μεγάλα που δεν πρέπει να επιτρέψουμε να ξεχαστούν μέσα
στη βία που πάντα γεννά η βία.

Ο δικηγόρος Κώστας B. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού
Δικαίου.