ΠAOΛO TΣEZAPETI Ένα «αισχρό πλάσμα» που έγινε ηθικό…
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
6 λεπτά  |
 |
|
«H Θεοδώρα, αυτό το “αισχρό πλάσμα” – όπως την αποκαλούσαν – μας αφήνει ένα |
«Υπάρχει ένα πεπρωμένο. Το ξέρετε αυτό στην Ελλάδα γιατί έχετε τη λέξη “τύχη”.
Ένας θείος μου, φανατικός αναγνώστης των κλασικών, μου μίλησε πολύ για τον
Προκόπιο, τη Θεοδώρα, τον Ιουστινιανό, όταν ήμουν οκτώ ετών. Δέκα χρόνια
αργότερα, η πρώτη μου εξέταση στο Πανεπιστήμιο της Πίζας, με καθηγήτρια τη
Βέρα φον Φαλκενχάουσεν, ήταν για τα “Ανέκδοτα” του Προκόπιου. H ιδέα της
βιογραφίας της Θεοδώρας γεννήθηκε σαν ενός είδους “πρόκληση”. Και η ίδια η
Θεοδώρα, άλλωστε, λάτρευε τις προκλήσεις. Άκουσα ότι κάποιοι φίλοι από τον
εκδοτικό κόσμο γιόρταζαν την ιστορία της Εβίτας, το 1995, όταν η ταινία με τη
Μαντόνα βρισκόταν στο αποκορύφωμά της. Τους είπα ότι αγνοούσαν την ιστορία της
Θεοδώρας. Τα συμβόλαια έγιναν την επόμενη στιγμή. Συνέβη μια ξαφνική
“μεταβολή”, που με μεταμόρφωσε σε βιογράφο της Θεοδώρας».
Έτσι, αφηγείται στα «NEA», το πώς ξεκίνησε η «σχέση» του με τη Θεοδώρα ο Πάολο
Τσεζαρέτι, καθηγητής Βυζαντινής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Gabriele D’ Annunzio
στο Κιέτι και Βυζαντινού Πολιτισμού στη Fondazione Cardinale Giovanni Colombo
στο Μιλάνο. Υπήρξε όντως πόρνη, ή μήπως τη σκοτεινή φήμη που συνοδεύει τη δόξα
της την χρωστάμε στον λίβελλο του ιστορικού της εποχής Προκόπιου; Πώς η
γυναικεία γοητεία της μεταμορφώθηκε σε δύναμη εξουσίας; Ποια ήταν η γυναίκα
που τόλμησε να πει ότι «η εξουσία είναι ένα υπέροχο σάβανο» όταν ο Μέγας
Ιουστινιανός ετοιμαζόταν να δραπετεύσει νύχτα από το Μέγα Παλάτιον για να
γλιτώσει απ’ τους στασιαστές του «Νίκα»; Ο Πάολο Τσεζαρέτι στο βιβλίο του
«Θεοδώρα. H άνοδος μιας αυτοκράτειρας» (μόλις κυκλοφόρησε από την «Ωκεανίδα»),
δίνει την πληρέστερη βιογραφία της, αλλά και το πορτρέτο μιας γυναίκας, της
οποίας οι σκέψεις και τα συναισθήματα επηρέασαν με τον τρόπο τους την ιστορία.
Ο αρχαίος κόσμος και οι περισσότερες ιστορικές πηγές του είναι
ιδιαίτερα αρνητικές προς τη Θεοδώρα. Μήπως επειδή μερικές φορές φερόταν πιο
«ανδρικά» από τους άνδρες γύρω της; «Είχε να κάνει περισσότερο με την αρνητική
προκατάληψη εναντίον των ηθοποιών κατ’ αρχάς. H Θεοδώρα είχε ανταγωνιστές
ακόμη και πριν εμφανίσει σε όλο τους το μεγαλείο τις… ανδρικές της
ιδιότητες…», λέει ο Πάολο Τσεζαρέτι.
Το μεγαλύτερο μειονέκτημά της είναι, κατά τον ίδιο, το γεγονός «ότι δεν μας
άφησε σε γραπτή μορφή – άμεσα ή έμμεσα – την άποψή της για τα γεγονότα και
έτσι πρέπει να βασιστούμε σε άλλες και μάλιστα συχνά εχθρικές πηγές». Και η
μεγαλύτερη αρετή της, «η εμπειρία της καθημερινότητας και μάλιστα της δύσκολης
ζωής, που έφερε στην πολιτική. Είχε δει, γι’ αυτό ήξερε… “Είδον, οίδα”, όπως
έλεγαν οι αρχαίοι Έλληνες».
Τη σημαντικότερη συνεισφορά της Θεοδώρας στην εποχή της, θεωρεί το γεγονός πως
εκείνη «έδειξε ότι ένα διαφορετικό είδος “παιδείας” ήταν δυνατό όχι μόνο με
πολιτιστικούς όρους, αλλά επίσης στη συμπεριφορά προς το πολιτικό σώμα – το
“κράτος” αν μπορούμε να πούμε – ως σύνολο. Αυτή η νέα παιδεία είχε να κάνει με
μια σειρά μη κλασικών χαρακτηριστικών. H Χριστιανοσύνη ήταν μόνο ένα απ’ τα
πολλά».
Το ότι αναμείχθηκε στην πολιτική και επενέβη για τη δημιουργία πιο
ευνοϊκής νομοθεσίας για τις γυναίκες επηρέασαν τον σύγχρονο κόσμο; «H
συνεισφορά της δεν είναι μόνο πολιτική και δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο
στον σύγχρονο κόσμο. H Θεοδώρα, αυτό το “αισχρό πλάσμα” – όπως την αποκαλούσαν
– μας αφήνει ένα μήνυμα που συνδέεται με την ηθική, με την πιθανότητα να
μετασχηματίσουμε θετικά τη ζωή μας, με μια ειδική έννοια υπευθυνότητας. Το
αισχρό γίνεται ηθικό…. Αυτή είναι ακόμη μία μεταβολή».
Κι αν του ζητούσαν να την συγκρίνει με μια σύγχρονη προσωπικότητα; «Ο
συνηθισμένος παραλληλισμός με την Εβίτα δεν είναι καθόλου ικανοποιητικός και
γενικώς δεν μου αρέσουν οι παραλληλισμοί. Κατά την γνώμη μου, η Θεοδώρα είναι
η πιο αξιόλογη γυναίκα της πρώτης χριστιανικής χιλιετίας. Καμιά άλλη γυναίκα
που γεννήθηκε μετά το 1 μ.X. δεν άλλαξε τόσο ολοκληρωτικά το δικό της
πεπρωμένο και ταυτόχρονα δεν άφησε τόσα πολλά σημάδια επιρροής».
«Εξουσία, ένα υπέροχο σάβανο…»
 |
«Κρίνω ότι αυτή τη στιγμή η φυγή θα ήταν το χειρότερο βήμα που θα μπορούσαμε
να κάνουμε, ακόμη κι αν με το βήμα αυτό θα εξασφαλίζαμε την προσωπική μας
σωτηρία…. Εγώ, απ’ τη δική μου τη σκοπιά, δεν θα θελήσω ποτέ να στερηθώ αυτή
την πορφύρα, ούτε να ανεχτώ κάποτε να μη με φωνάζουν “δέσποινα”. Εάν, εσύ,
βασιλιά, θέλεις να σωθείς, πολύ καλά: Κάν’ το. Έχεις κάθε δυνατότητα: Έχουμε
αρκετά χρήματα και εκεί κάτω στη θάλασσα τα πλοία είναι έτοιμα να σε δεχτούν.
Όμως πρόσεχε, γιατί αυτή η σωτηρία μπορεί για σένα να αποδειχτεί πιο μοιραία
κι απ’ τον ίδιο τον θάνατο. Όσο για μένα, παραμένω πιστή στην αρχαία ρήση: H
εξουσία είναι ένα υπέροχο σάβανο…».
Έτσι περιγράφεται στο βιβλίο ο λόγος της Αυγούστας στους μεγάλους της
Αυτοκρατορίας, όταν ο Ιουστινιανός είναι έτοιμος να εγκαταλείψει την
Κωνσταντινούπολη με ένα πλοίο για να σωθεί από τους στασιαστές του «Νίκα». Ζωή
για εκείνη δεν υπάρχει αν δεν φορά την πορφύρα και αν δεν την αναγνωρίζουν ως
«δέσποινα». Την κρίσιμη στιγμή φέρεται πιο γενναία απ’ όλους τους άνδρες που
βρίσκονται γύρω της. «H στάση της ήταν αυθεντικά “ρωμαϊκή” με όλη τη σημασία
της λέξης, η οποία συμπεριλαμβάνει την παγανιστική δόξα των Σκιπιώνων, όπως
και τη χριστιανική ιδέα της οικουμένης», τονίζει ο Τσεζαρέτι, κάνοντας σαφές
ότι «η Θεοδώρα δεν έχει σχέση με την “ιμπεριαλιστική προσέγγιση” του
Ιουστινιανού στην πολιτική. H ενδυνάμωση της εξουσίας, η μεταρρύθμιση της
κατάστασης των γυναικών, η προσοχή στα θεολογικά ζητήματα, αυτά ήταν τα κύρια
θέματα της αυτοκράτειρας».
Θεοδώρα και Προκόπιος
Ήταν εύκολο για τον Πάολο Τσεζαρέτι να μην παρασυρθεί ως άνδρας από την
αντίληψη ότι η Θεοδώρα ήταν μόνο ηθοποιός και πόρνη; «Όλα είναι τόσο
προκλητικά με τη Θεοδώρα, που χαίρεται κανείς να μελετά και να σκέφτεται για
τις πηγές με φρέσκια ματιά. Αισθάνομαι, όμως, βαθιά υποχρεωμένος στην
καθηγήτριά μου Φαλκενχάουσεν και τον δάσκαλό της, καθηγητή Χανς Γκέοργκ Μπεκ.
Ο δεύτερος έχει γράψει το πιο αξιόλογο βιβλίο για τη σχέση ανάμεσα στη Θεοδώρα
και τον Προκόπιο».
Όσο για τις σχέσεις της Θεοδώρας με τον Προκόπιο, τον ιστορικό που γράφει έναν
λίβελλο εναντίον της στην «Απόκρυφη ιστορία», «μπορούμε μόνο να υποθέσουμε τι
έβλεπε εκείνη, πώς σκεφτόταν και ότι τον γνώριζε. Μια πιο φανταστική και όχι
ιστορική προσέγγιση που στην Ιταλία έγινε και θεατρικό έργο με τίτλο “Θεοδώρα,
σ’ αγαπώ”, θέλει τον Προκόπιο να ήταν δραματικά ερωτευμένος μαζί της, ενώ
εκείνη δεν του έδινε σημασία», λέει.
INFO
Πάολο Τσεζαρέτι, «Θεοδώρα. H άνοδος μιας αυτοκράτειρας», στα ελληνικά από τις
Εκδόσεις Ωκεανίδα, Σελ. 568. Τιμή: 25 ευρώ.
Google news
