TPITH AΠOΨH Eπάγγελμα πρύτανης

Στις 26 Απριλίου 1957, η Ανωτάτη Σχολή Οικονομικών και Εμπορικών Επιστημών
(ΑΣΟΕΕ – τώρα Οικονομικό Πανεπιστήμιο) αναγόρευσε τον βασιλιά Παύλο Επίτιμο
Διδάκτορά της· του απένειμε δηλαδή την ύψιστη διάκριση που, παντού στη Δύση,
απονέμει ένα Πανεπιστήμιο. Αυτό έγινε με εισήγηση του Στρατή Γ. Ανδρεάδη, του
γνωστού, στη Σύγκλητο του Ιδρύματος, η οποία ενέκρινε ομόφωνα.

Προτού προχωρήσω στα καθέκαστα του συγκεκριμένου γεγονότος οφείλω
διευκρινίσεις και εξηγήσεις. Το γεγονός της αναγόρευσης του βασιλιά Παύλου σε
Επίτιμο Διδάκτορα θα μου χρησιμεύσει ως εισαγωγή για να παρουσιάσω σειρά
άρθρων, άτακτη μάλλον, για τις πραγματικότητες στο ελληνικό Πανεπιστήμιο
σήμερα· μια ιδέα που μου γίνεται όλο και πιο πιεστική. Και θα το κάνω γιατί
παρατηρώ, «από μέσα» που λένε, ότι πλέον οι άλλες πραγματικότητες, αυτές που
εγκαθίδρυσε ο νόμος 1268/1982, γνωστός ως Νόμος-Πλαίσιο για τα AEI, δεν
υπάρχουν πλέον και τη θέση τους έχουν καταλάβει νέες σχέσεις εξουσίας,
διαμορφωμένες κατά τα τελευταία 5-6 χρόνια – νέες σχέσεις εξουσίας ήκιστα
ακαδημαϊκές.

Είναι σχέσεις που διαμορφώθηκαν και διαμορφώνονται εντός του Πανεπιστημίου·
όταν μάλιστα έρθει η ώρα, θα ισχυριστώ ότι η Πολιτεία, εύκολη πάντα –
εξηγήσιμη όμως – λεία για τα κακώς κείμενα, έχει πολύ μικρό μερίδιο ευθύνης αν
υπάρχει ζήτημα καταμέτρησης και κατανομής ευθυνών. Και οι πολιτικές εξουσίες
ευθύνονται σε περιορισμένο βαθμό. Ένα δείγμα των νέων πραγματικοτήτων
εμφανίστηκε αποσαφηνισμένο πια κατά τις πρόσφατες εκλογές για πρυτανικές
Αρχές: H ανάδειξη σε επάγγελμα της ιδιότητας του πρύτανη και η ευθεία
πολιτικοποίησή του – του επαγγέλματος· δεν εννοώ κομματικοποίηση, γιατί αυτό
είναι παλιό, εννοώ ένα νέο επάγγελμα πολιτικού μέσω ακαδημαϊκών διαδικασιών.
Αυτά όμως θα τα πούμε αναλυτικά άλλη φορά.

Πρέπει τώρα να επανέλθω στο σημερινό θέμα μου, στην αναγόρευση του βασιλιά
Παύλου· για να πω αμέσως ότι η συγκεκριμένη πραγματικότητα δεν παραπέμπει
καθόλου στη σημερινή. Εδώ, έχουμε τη «συνεργασία» δύο βασιλιάδων, του υπαρκτού
Παύλου και του προαλειφόμενου της οικονομίας Στρατή Γ. Ανδρεάδη. Ας δούμε πού
ακριβώς βρίσκονταν καθένας τους το 1957. Ο Παύλος έγινε βασιλιάς μετά τον
θάνατο του αδελφού του Γεωργίου B’ την 1η Απριλίου 1947 – για πρωταπριλιάτικο
ψέμα είχαμε πάρει την είδηση, θυμάμαι, παρά τις πένθιμες κωδωνοκρουσίες των
καμπαναριών. Ήταν αυτός δηλαδή που καρπώθηκε τη δόξα από τη νίκη στον Εμφύλιο,
ο οποίο οργανώθηκε επί της βασιλείας του αδελφού του· ήταν αυτός που επιζήτησε
και πέτυχε την πλήρη και οριστική εκκαθάριση του στρατού, καθώς και την – και
θεσμική – υπαγωγή του απευθείας στον θρόνο· ήταν αυτός που παρενέβαινε,
ασύστολα, στα πολιτικά δρώμενα· ήταν αυτός που επέλεξε τον K. Καραμανλή ως
Πρωθυπουργό και διάδοχο του Αλ. Παπάγου, όταν αυτός πέθανε τον Οκτώβριο 1955.
Δεν ήταν καθόλου «ο αγαθός βασιλεύς» όπως συστηματικά τον παρουσίαζαν.

Ο Στρατής Γ. Ανδρεάδης ήταν τακτικός καθηγητής του Διοικητικού Δικαίου και
πρύτανης, το 1957, στην ΑΣΟΕΕ. Το 1952 είχε αγοράσει την Εμπορική Τράπεζα από
τους κληρονόμους του ιδρυτή της Γρ. Εμπεδοκλή, που είχε πεθάνει έναν χρόνο
πριν, και είχε αρχίσει να οργανώνει την επιχειρηματική αυτοκρατορία του με
κεντρικό μέσο τη διαπλοκή με τα ανώτατα κλιμάκια της πολιτικής εξουσίας· εκεί
εντάσσω την εισήγησή του για αναγόρευση του βασιλιά Παύλου ως Επίτιμου
Διδάκτορα.

Το σκεπτικό-αιτιολόγηση της αναγόρευσης, το οποίο αποτυπώνεται πάντοτε στο
«Ψήφισμα» που διαβάζεται στη διάρκεια της σχετικής τελετής και επιδίδεται στον
τιμώμενο είναι το εξής (με περικοπές): Ο Παύλος ήταν «άρχων αξιώτατος και της
Ελλάδος προστάτης, αείποτε ως αληθώς ελληνικού εχόμενος πνεύματος την τε
δημοκρατίαν προάγει και ευνομίας υπερμαχεί… αγρύπνως την τε ασφάλειαν και
οργάνωσιν του νυν καλουμένου Εθνικού Γεωοικονομικού Χώρου ου παύεται φροντίζων
τε και επιμελούμενος, και δη και εν ελληνικώ τε και χριστιανικώ πνεύματι
φιλοσοφών επιτελεί ταύτα, επί πλέον δε της τε εθνικής καθόλου παιδείας στερρώς
αντεχόμενος και της εθνικής οικονομίας πολλήν πρόνοιαν ποιούμενος…».

Πριν απ’ αυτό το γεγονός, ο βασιλιάς Παύλος είχε πάρει σβάρνα τα μεγάλα
Πανεπιστήμια – τα μόνα άλλωστε: Αθήνα, Θεσσαλονίκη, όπου έβγαζε και
εμπνευσμένους λόγους, για την ενότητα, για την αγάπη. Εδώ, στην ΑΣΟΕΕ, μίλησε
για το βιοτικό επίπεδο του λαού και την παραγωγή – οικονομικός ο χώρος, μαθές.
Μολονότι στο σκεπτικό του Στρατή Γ. Ανδρεάδη και της Συγκλήτου γίνεται
προσπάθεια να αναδειχθεί η ελληνικότητα του βασιλιά («εν ελληνικώ τε και
χριστιανικώ πνεύματι φιλοσοφών»), όλη η τελετή έγινε στην αγγλική γλώσσα – και
με ευχέλαιο ή κάτι τέτοιο από την Εκκλησία· και ο Στρατής Γ. Ανδρεάδης
προσφώνησε τον τιμώμενο αγγλιστί και αυτός αγγλιστί αντιφώνησε – ας σημειώσω,
για να βγάλω και την κακία μου, ότι τα αγγλικά του μεγαλειοτάτου ήταν εντελώς
απλοϊκά.

Τα κείμενα της τελετής δημοσιεύτηκαν από το Βασιλικό Εθνικό Τυπογραφείο, την
ίδια χρονιά, σε αυτοτελή έκδοση αγγλιστί. Μόνον τα ψηφίσματα δημοσιεύτηκαν και
ελληνιστί.

Ο Βασίλης Κρεμμυδάς είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.