TZEPEMI PIΦKIN Οράματα… υδρογόνου κόντρα στους εφιάλτες
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
9 λεπτά  |
 |
|
«Το πετρέλαιο, όσο φτάνει στο τέλος του, γίνεται όλο και πιο ασύμφορο |
H «Οικονομία του υδρογόνου» που θα κυκλοφορήσει αυτή την εβδομάδα στα ελληνικά
από τις Εκδόσεις Λιβάνη δεν είναι ένα οικονομικό σύγγραμμα, ούτε μια
επιστημονική διατριβή. Συνεπής στη μέχρι τώρα πορεία του, ο Τζέρεμι Ρίφκιν
περισσότερο φιλοσοφεί για τη «μετά πετρέλαιο εποχή». Οραματίζεται, με αφορμή
την άνοιξη ενός νέου καυσίμου, του υδρογόνου, μια «αναπαγκοσμιοποίηση από τα
κάτω», ήτοι μικρές διάσπαρτες κοινωνίες συνδεδεμένες σε έναν παγκόσμιο
ενεργειακό ιστό (κάτι σαν ενεργειακό Ίντερνετ), όπου ο καθένας παράγει την
ενέργεια που χρειάζεται και πουλάει το περίσσευμά της.
Ο Ρίφκιν δεν είναι ούτε αφελής ούτε τυχαίος. Πάντα φροντίζει να αποδεικνύει
αυτά που λέει με ερευνητική δουλειά σε πολλά επίπεδα. Ακόμη και στα τείχη της
αρχαίας Ρώμης έφτασε για να αφουγκραστεί τον λόγο κατάρρευσης της κραταιάς
αυτοκρατορίας. Και εκεί, όπως και πολλοί διάσημοι ιστορικοί (Άρνολντ Τόινμπι
και άλλοι) θα διαπιστώσει ότι οι μεγάλοι πολιτισμοί κατέρρευσαν πρώτα
ενεργειακά. Το κόστος διατήρησης π.χ. της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας είχε γίνει
τόσο δυσβάστακτο σε συνδυασμό με την έλλειψη «ανθρώπινης ενέργειας» για νέες
κατακτήσεις αλλά και για επαρκή γεωργική παραγωγή, ώστε το τέλος ήταν
αναπόφευκτο.
Το κεντρικό επιχείρημα στην «Οικονομία του υδρογόνου» είναι δύο σχεδόν
ξεχασμένοι από τους μαθητές νόμοι. Ο Ρίφκιν χτίζει το βιβλίο του στους δύο
νόμους της θερμοδυναμικής «προκειμένου να γίνει κατανοητό γιατί οι πολιτισμοί
που οικοδομούνται πάνω σε διαφορετικά ενεργειακά καθεστώτα ακμάζουν και
παρακμάζουν».
Ο πρώτος νόμος ορίζει ότι το σύνολο του ενεργειακού περιεχομένου του Σύμπαντος
είναι σταθερό και η συνολική εντροπία (θα δούμε παρακάτω) αυξάνεται συνεχώς.
Δηλαδή η ενέργεια δεν μπορεί ούτε να δημιουργηθεί ούτε να καταστραφεί, αλλά
καθορίστηκε από την αρχή του χρόνου και θα παραμείνει ίδια και στο τέλος του
χρόνου. Όμως, η ενέργεια αλλάζει συνεχώς μορφή και πάντοτε προς μία
κατεύθυνση, από διαθέσιμη σε μη διαθέσιμη. Για παράδειγμα αν κάψουμε ένα λίτρο
πετρελαίου, η ενέργεια παραμένει αλλά μετατρέπεται σε διοξείδιο του άνθρακα
και του θείου και αλλά αέρια που διαφεύγουν στον χώρο. Αν και καμία ποσότητα
ενέργειας δεν χάθηκε κατά τη διαδικασία, ποτέ δεν θα μπορέσουμε να ξανακάψουμε
το συγκεκριμένο λίτρο πετρελαίου και να αποσπάσουμε ωφέλιμο αποτέλεσμα από
αυτό.
Και εδώ έρχεται ο δεύτερος νόμος της θερμοδυναμικής: Κάθε φορά που
μετατρέπεται η ενέργεια, ένα μέρος (της διαθέσιμης) χάνεται κατά τη
διαδικασία. Αυτό σημαίνει ότι δεν είναι πλέον διαθέσιμο να παράγει ωφέλιμο
έργο. Αυτή η απώλεια ωφέλιμης ενέργειας ονομάζεται «εντροπία».
Με άξονα αυτούς τους δυο νόμους (για τους οποίους ο Αϊνστάιν διατύπωσε
τη βεβαιότητα ότι ποτέ δεν θα καταρριφθούν) ο Ρίφκιν φτάνει στο σήμερα και
καταπιάνεται με την ιστορία του πετρελαίου. Αναφέρεται στο πολιτικό παιχνίδι
των «αποθεμάτων», αφού σ’ αυτά όλο και πιο συχνά περιλαμβάνονται αμφίβολης
αξίας κοιτάσματα, ενώ πολλές χώρες έχουν ανεβάσει την τελευταία 20ετία τις
αποθεματικές ποσότητες έως και 30% παρά την υπεράντληση! Μελετά τα δυο
σενάρια, το απαισιόδοξο που λέει ότι το τέλος του πετρελαίου βρίσκεται χρονικά
προ του 2020 και το αισιόδοξο που το αναβάλλει για το 2050. Αν και τάσσεται με
το πρώτο σενάριο, ούτως ή αλλως αναφωνεί πως το κόστος του είναι ήδη
δυσβάστακτο. Για παράδειγμα – λέει – ποιος συμπεριέλαβε σ’ αυτό τις
στρατιωτικές δαπάνες (90 δισ. δολαρίων τη χρονιά που πέρασε μόνο για τη
διατήρηση βάσεων των ΗΠΑ σε Κουβέιτ και Εμιράτα!). H εντροπία δηλαδή έχει
φθάσει σε δυσθεώρητα ύψη, αν μάλιστα λάβουμε υπόψη τη συνεχή άνοδο
φονταμενταλιστικών καταστάσεων στην πετρελαϊκή καρδιά του πλανήτη, στη Μέση
Ανατολή.
Και δεν είναι μόνο εκεί. Ο Ρίφκιν υπολογίζει και το περιβαλλοντικό κόστος
(αντιρύπανση) αλλά και ένα ακόμη, κρυφό μα και οριακό: Ο σύγχρονος αγρότης της
Αϊόβα για να παράγει μια κονσέρβα καλαμπόκι που περιέχει 270 θερμίδες,
καταναλώνει μέχρι και 2.790 θερμίδες ενέργειας για να χρησιμοποιήσει
μηχανήματα και τα ανάλογα συνθετικά λιπάσματα και ζιζανιοκτόνα.
Το πετρέλαιο λοιπόν λέει ο Ρίφκιν, όσο φτάνει στο τέλος του γίνεται όλο
και πιο ασύμφορο ενεργειακά και θα παρασύρει μαζί του έναν ολόκληρο πολιτισμό
αν δεν αντιδράσουμε.
Στο λυκόφως της εποχής του πετρελαίου ανατέλλει ήδη – κατά τον συγγραφέα – μια
νέα εποχή, του υδρογόνου. Ένα καύσιμο που μπορεί – αντίθετα με το προηγούμενο
– να απελευθερώσει τον ανθρωπο (μέσα από συλλογικές πρωτοβουλίες) αφού όλοι
έχουν πρόσβαση σ’ αυτό. Είναι ένα καύσιμο πιο δημοκρατικό γιατί βρίσκεται
παντού και έτσι καταργεί τον διαχωρισμό πλουσίων και φτωχών χωρών σε ενέργεια!
Από τη «Μυστηριώδη νήσο» ώς την καύση νερού!
 |
|
Στο λυκόφως της εποχής του πετρελαίου ανατέλλει μια νέα εποχή, του υδρογόνου |
Το 1874 στη «Μυστηριώδη νήσο», ο Ιούλιος Βερν διηγείται τις περιπέτειες μιας
ομάδας Βορείων οι οποίοι κατά τον αμερικανικό εμφύλιο διέφυγαν από στρατόπεδο
των Νοτίων με αερόστατο και προσγειώθηκαν σ’ ένα μικρό νησί. Σε μία από τις
κουβέντες τους σχετικά με το τι θα γίνει αν τελειώσει το κάρβουνο σε μια
μελλοντική κοινωνία, τι θα καίνε τότε οι άνθρωποι, ο Χάρντιγκ, ο μηχανικός της
παρέας αναφωνεί: «Νερό. Θα καίνε νερό. Το υδρογόνο και το οξυγόνο που το
αποτελούν, ξεχωριστά ή σε συνδυασμό, θα προσφέρουν μια ανεξάντλητη πηγή
θερμότητας και φωτός».
Εκατόν είκοσι επτά χρόνια μετά, ο Φιλ Ουάτς, πρόεδρος της Royal Dutch Shell
μιλώντας σε φόρουμ στη Νέα Υόρκη είπε: «Ζούμε το τέλος της εποχής των
υδρογονανθράκων. Θα το δούμε μέσα στον 21ο αιώνα. H Shell ετοιμάζεται για το
νέο καύσιμο, το υδρογόνο, και έχει ήδη δεσμεύσει ένα δισ. δολαρίων για την
έρευνα».
Τα πράγματα, όπως λέει ο Ρίφκιν, ούτε απλά είναι ούτε εύκολα. Το υδρογόνο
είναι αφθονο στη γη, βρίσκεται στο νερό, στα ορυκτά καύσιμα και σε όλες τις
οργανικές μορφές. Εντούτοις σπανίως απαντάται ελεύθερο και μόνο του, όπως
αντίθετα συμβαίνει με τον άνθρακα και το φυσικό αέριο. Είναι λοιπόν μια
δευτερογενής μορφή ενέργειας που πρέπει να παραχθεί όπως ο ηλεκτρισμός.
Σαφέστατα λοιπόν εγείρεται ζήτημα κόστους.
Αλλά ο Ρίφκιν είναι αισιόδοξος. Κατ’ αρχήν είναι πιο αποδοτικό αφού δίνει
τρεις φορές περισσότερη ενέργεια ανά λίτρο σε σύγκριση με το πετρέλαιο.
Άλλωστε, σημειώνει ο συγγραφέας έχουν ήδη γίνει τεράστια βήματα, από το 1794
όταν κατασκευάστηκε στο Παρίσι η πρώτη γεννήτρια υδρογόνου. Σήμερα,
παγκοσμίως, παράγονται περίπου 400 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα υδρογόνου –
ποσότητα αντίστοιχη με το 10% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου το 1999.
Καθόλου άσχημα δηλαδή, λέει ο Ρίφκιν, αν σκεφτούμε ότι ακόμη δεν έχουμε κάνει
το μεγάλο βήμα.
Ποιο είναι αυτό; Ο μέχρι σήμερα πιο διαδεδομένος τρόπος παραγωγής υδρογόνου
είναι η χρήση φυσικού αερίου με διαδικασία κατά την οποία δεσμεύονται με ατμό
τα άτομα του υδρογόνου. Το κόστος παραγωγής του είναι ακόμη μεγάλο αλλά – λέει
ο Ρίφκιν – το κόστος διάθεσης και διαχείρισης είναι εξαιρετικά μικρότερο από
το αντίστοιχο των γιγαντιαίων πετρελαϊκών μονάδων και συστημάτων μεταφοράς
του!
Πάντως, από την άλλη πλευρά, πώς μπορεί κανείς να δεσμευτεί σε μια τέτοια
μέθοδο παραγωγής όταν πλησιάζει το τέλος των ορυκτών καυσίμων, άρα και του
φυσικού αερίου; Υπάρχει και άλλη λύση, την οποία με χαρά παρουσιάζει ο Ρίφκιν:
Εδώ και εκατό χρόνια είναι γνωστή η μέθοδος της ηλεκτρόλυσης, δηλαδή η
διάσπαση του νερού σε υδρογόνο και οξυγόνο με τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας. H
μέθοδος αυτή είναι πεντακάθαρη, απλή, ο καθένας μπορεί να την χρησιμοποιήσει,
αλλά ακόμη πολύ ακριβή σε σχέση με τη μέθοδο του ατμού μέσω φυσικού αερίου.
Επομένως; Ο Ρίφκιν υποστηρίζει ότι ο τρόπος είναι απλός: H αιολική ενέργεια
και η ηλιακή ενέργεια μπορούν να μας δώσουν κάποια στιγμή πάμφθηνη ηλεκτρική
ενέργεια ώστε να παραχθεί το καύσιμο υδρογόνο που θα κινήσει πάμφθηνα και με
ασφάλεια οχήματα και βιομηχανίες.
Για παράδειγμα το κόστος των φωτοβολταϊκών μειώθηκε κατά 95% από το ’70 μέχρι
σήμερα, η απόδοσή τους αυξήθηκε κατά 45% και μην ξεχνάμε – λέει ο συγγραφέας –
ότι η ενέργεια που φτάνει από τον ήλιο στη γη μέσα σε 40 λεπτά ισούται με αυτή
που καταναλώνει ολόκληρος ο κόσμος σε έναν χρόνο! Και το 1998 οι τιμές της
φωτοβολταϊκής ενέργειας έπεσαν για πρώτη φορά κατω από τα 4 δολάρια ανά βατ.
Παραμένει βέβαια 4 φορές ακριβότερη από τη συμβατική. Αλλά οι τάσεις δείχνουν
ραγδαία μείωση.
Και να μην ξεχνάμε, συνεχίζει ο Ρίφκιν, ότι υπάρχει και πιο φτηνη επιλογή: Το
κόστος ανά κιλοβατώρα αιολικής ενέργειας έπεσε από τα 40 σεντς στις αρχές της
δεκαετίας του ’80, σε 5 σεντς, και στην Καλιφόρνια κάτω από 3 σεντς. Πότε θα
γίνει ανταγωνιστική της ηλεκτρικής ενέργειας από φυσικό αέριο; Στα 1,5 σέντς;
Δείτε την πορεία και πιστέψτε το, καταλήγει ο Ρίφκιν.
Κι όμως, γυρίζει
H έρευνα του Ρίφκιν δεν θα μπορούσε παρά να είναι ολοκληρωμένη με
παραδείγματα τα οποία φωνάζουν ότι η εποχή του υδρογόνου είναι εδώ.
Στις 26 Σεπτεμβρίου του 1995 ετέθη σε λειτουργία η πρώτη ηλιακή μονάδα
παραγωγής υδρογόνου στις ΗΠΑ, στο Ελ Σεγκούντο του Λος Άντζελες. Το πρόγραμμα
αποτελεί προϊόν τηs Clean Air Now και του κολοσσού της Xerox Corporation. H
μονάδα συλλαμβάνει την ηλιακή ακτινοβολία – περιγράφει ο Ρίφκιν –
χρησιμοποιώντας ένα προηγμένο φωτοβολταϊκό σύστημα και έναν τελευταίου τύπου
ηλεκτρολύτη καναδικής κατασκευής. Ημερησίως παράγονται 42,5 – 56,6 κυβικά
μέτρα. Αφού αφαιρεθούν οι επιπλέον υδρατμοί το αέριο υδρογόνο συμπιέζεται,
στεγνώνει και αποθηκεύεται. Είναι το καύσιμο που χρησιμοποιούν τα φορτηγά
Ranger της Ford!
Αλλά ακόμη μεγαλύτερη είναι η έκπληξη από την Ισλανδία. Τον Φεβρουάριο του
1999 η μικρή νησιωτική χώρα ανακοίνωσε ένα φιλόδοξο σχέδιο με στόχο να την
μετατρέψει στην πρώτη οικονομία υδρογόνου του κόσμου. Μια μεγάλη συνεργασία
(Shell, Daimler-Chrysler και Norsk Hydro) με έξι Ισλανδούς εταίρους ξεκίνησαν
ένα πρόγραμμα σύμφωνα με το οποίο σε 20 χρόνια το σύνολο της ισλανδικής
οικονομίας θα κινείται με υδρογόνο.
Ο Ρίφκιν αποκαλεί την Ισλανδία «Μπαχρέιν του Βορρά» ενώ οι μακρινοί
απόγονοι των Σκωτσέζων ήδη ονειρεύονται να γίνουν ο πρώτος εξαγωγέας υδρογόνου
στον κόσμο.
INFO
Τζέρεμι Ρίφκιν, «H Οικονομία του του Υδρογόνου», Εκδόσεις Λιβάνης – Νέα
Σύνορα, Σελ. 440, τιμή: 20 ευρώ.
Google news
