Nίκος Γκαργκάνας Ο πληθωρισμός θα φέρει μεγαλύτερη ανεργία

Συγκρατήστε τις αυξήσεις σε μισθούς και τιμές για να πέσει η ανεργία, λέει ο
διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος κ. Νίκος Γκαργκάνας, σε συνέντευξή του στην
«ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ», προτείνοντας συνταγή λιτότητας για να αυξηθεί η ανταγωνιστικότητα
των ελληνικών προϊόντων και άρα η απασχόληση.

Τη λιτότητα στους μισθούς τη ζητεί, βεβαίως, από τους εργαζομένους και κυρίως
από τα λεγόμενα «ρετιρέ» των δημοσίων επιχειρήσεων. «Ευθύνες» για την ακρίβεια
καταλογίζει όμως και στις επιχειρήσεις και μάλιστα κατονομάζει συγκεκριμένους
κλάδους – όπως των οπωροκηπευτικών – ότι δεν λειτουργούν σύμφωνα με τους
κανόνες του ανταγωνισμού και κερδοσκοπούν.

Ο κεντρικός τραπεζίτης επιμένει, εξάλλου, στις θέσεις του για διαρθρωτικές
αλλαγές, που περιλαμβάνουν την πρόταση-«κόκκινο πανί» για τους εργαζομένους,
να γίνει πιο ευέλικτη η αγορά εργασίας. Είτε μας αρέσει είτε όχι, λέει, δεν θα
τις αποφύγουμε. Και προειδοποιεί ότι, αν δεν γίνει νέα μεταρρύθμιση του
Ασφαλιστικού, σε πέντε-δέκα χρόνια θα γίνει αισθητή η πίεση στον προϋπολογισμό.

Προϋπόθεση ανάπτυξης οι διαρθρωτικές αλλαγές

Μπορεί η ελληνική οικονομία να συνεχίσει να αναπτύσσεται με υψηλούς ρυθμούς
μετά την ολοκλήρωση των έργων των Ολυμπιακών Αγώνων και του Κοινοτικού
Πλαισίου Στήριξης ή μήπως υπάρχει κίνδυνος να χαθεί για πάντα ο στόχος
της σύγκλισης;

Ασφαλώς μπορεί. Πρώτα από όλα, το Γ’ ΚΠΣ θα λήξει το 2006, αλλά οι ενισχύσεις
μέσω αυτού προβλέπεται ότι θα εισπράττονται μέχρι και το 2008, ενώ οι
Ολυμπιακοί Αγώνες οδηγούν συνήθως σε παραπέρα ανάπτυξη, σε αύξηση τουρισμού,
προώθηση των ιδιωτικών επενδύσεων και ενδεχομένως του εμπορίου.

Αλλά πρέπει να δούμε και πιο πέρα από το δέντρο, το δάσος. Δηλαδή, να δούμε
ότι η ένταξή μας στην ΟΝΕ δημιουργεί νέες ευκαιρίες και προοπτικές. Όλες οι
αναλύσεις λένε ότι πρέπει να οδηγήσει σε αύξηση των επενδύσεων και από το
εξωτερικό και σε αύξηση του εμπορίου.

Βασική προϋπόθεση, όμως, για τη διατήρηση του υψηλού ρυθμού οικονομικής ανόδου
είναι να ολοκληρωθούν οι αναγκαίες διαρθρωτικές προσαρμογές και θεσμικές
μεταρρυθμίσεις για να ενισχυθεί η ευκαμψία και η αποτελεσματικότητα των αγορών
προϊόντων και εργασίας. Αυτό είναι βασικός παράγοντας για την προσέλκυση ξένων
επενδύσεων. Και οι ξένες επενδύσεις είναι απαραίτητες, γιατί φέρνουν την
τεχνολογία και γιατί συνήθως γίνονται από μεγάλες επιχειρήσεις, που έχουν
διασυνδέσεις στο διεθνές εμπόριο. Μια μικρή ανοιχτή οικονομία δεν μπορεί να
αναπτυχθεί χωρίς άμεσες ξένες επενδύσεις και χωρίς εξαγωγική κατεύθυνση της
παραγωγής της.

Βεβαίως, αναγνωρίζω ότι στη φάση αυτή πολιτικά είναι δύσκολο να προωθηθούν
όλες οι αναγκαίες μεταρρυθμίσεις, γιατί υπάρχουν κοινωνικές αντιδράσεις. Το
καταλαβαίνω αυτό, γιατί οι μεταρρυθμίσεις αυτές συνεπάγονται βραχυπρόθεσμα
οικονομικό και κοινωνικό κόστος.

Αντιλαμβάνομαι ότι αυτοί που υφίστανται τις συνέπειες των μέτρων δεν μπορούν
να δουν μακροχρόνια ότι αυτά είναι προς όφελος όλων, γιατί καταλήγουν σε μια
πιο δυναμική οικονομία. Γνωρίζω ότι είναι περίπου ταμπού το να συζητιέται αυτό
το θέμα έξω από την Κεντρική Τράπεζα και ορισμένους άλλους φορείς. Πρέπει,
όμως, κατά τη γνώμη μου, να γίνει μια ευρύτερη κοινωνική προσπάθεια για
συναίνεση, για συζήτηση και για ανάλυση αυτών των προβλημάτων, γιατί δεν αρκεί
να θέλουμε να πετύχουμε την πραγματική σύγκλιση, πρέπει να δημιουργήσουμε και
τις προϋποθέσεις.

Είτε μας αρέσει είτε όχι, οι διαρθρωτικές αυτές αλλαγές είναι στην κορυφή της
ατζέντας όλων των χωρών-μελών της ζώνης του ευρώ.

Δεν θα τις αποφύγουμε. Αργά ή γρήγορα θα γίνουν και, επομένως, θα έχουμε τη
βελτίωση της παραγωγικότητας και της ανταγωνιστικότητας που χρειάζεται για να
αποκτήσει έναν δυναμισμό η οικονομία μας και να καταφέρει να έχει έναν υψηλό
ρυθμό ανάπτυξης και απασχόλησης.

Στόχος, το θετικό ισοζύγιο στην απασχόληση

Πώς σχολιάζετε τα φαινόμενα επιχειρήσεων που κλείνουν και εργαζομένων που
μένουν στον δρόμο;

Κάθε φορά που κλείνει μια επιχείρηση και χάνουν οι εργαζόμενοι τη δουλειά τους
πρέπει να μας απασχολεί το θέμα. Δεν υπάρχει αμφιβολία, είναι μια δυσάρεστη,
ανεπιθύμητη εξέλιξη. Αλλά σε όλες τις οικονομίες της αγοράς, σε κάθε χρονική
περίοδο, κλείνουν πάρα πολλές επιχειρήσεις και δημιουργούνται πάρα πολλές
νέες. Το ζητούμενο είναι να δημιουργούνται περισσότερες θέσεις εργασίας από
όσες καταργούνται. Αυτό πρέπει να επιδιώκουμε.

Τα τρία τελευταία χρόνια, όπως γνωρίζετε, έχουμε μια αύξηση της απασχόλησης
και μείωση της ανεργίας στην Ελλάδα, αλλά όχι με τον επιθυμητό ρυθμό. Ο ρυθμός
είναι βραδύς και ο λόγος είναι ότι δεν έχουμε κάνει τις διαρθρωτικές αλλαγές
που απαιτούνται στην αγορά προϊόντων και εργασίας, ώστε να αποκτήσει
μεγαλύτερο δυναμισμό η οικονομία.

Συμφωνείτε με τη δήλωση του προέδρου του ΣΕΒ ότι θα διπλασιαστεί το ποσοστό
της ανεργίας;

Δεν μπορώ να σχολιάσω τη δήλωση, γιατί δεν ξέρω τα συμφραζόμενα, αλλά μπορώ να
σας πω τη δική μου άποψη: ότι στα αμέσως προσεχή χρόνια η ελληνική οικονομία
θα διατηρήσει τον σημερινό υψηλό ρυθμό ανάπτυξης και, επομένως, θα συνεχίσουμε
να βλέπουμε δημιουργία νέων θέσεων εργασίας και μείωση της ανεργίας.

Αν, όμως, δεν κάνουμε τις διαρθρωτικές αλλαγές που χρειάζεται, θα είναι
βραδεία τόσο η δημιουργία νέων θέσεων εργασίας όσο και η μείωση της ανεργίας.
Δεν θα προχωρήσουμε τόσο γρήγορα όσο μπορούμε και όσο πρέπει. Αυτή είναι η
δική μου εκτίμηση.

Πληθωρισμός και λόγω κερδοσκοπίας

Ποιος φταίει για τον πληθωρισμό που βρίσκεται σταθερά πάνω από τον μέσο όρο
της ευρωζώνης;

Είναι φυσικό για μια χώρα, η οποία συγκλίνει προς τις πιο ανεπτυγμένες
οικονομίες της ζώνης του ευρώ, να έχει υψηλότερο πληθωρισμό. Βεβαίως, έχουμε
και άλλους παράγοντες που έπαιξαν ρόλο. Ορισμένες επιχειρήσεις εκμεταλλεύθηκαν
την εισαγωγή του ευρώ και αύξησαν τις τιμές τους, χωρίς να υπάρχει λόγος. Και,
βεβαίως, αυτό μπορούν να το κάνουν, διότι σε ορισμένους κλάδους οι αγορές δεν
λειτουργούν ανταγωνιστικά.

Σε ποιους κλάδους θα λέγατε ότι υπάρχει το πρόβλημα αυτό, ότι δεν
λειτουργούν ανταγωνιστικά οι αγορές;

Φρούτα και λαχανικά, αυτό το κύκλωμα το περίεργο, το οποίο κανείς δεν ξέρει
πώς λειτουργεί, ουδέποτε το μελέτησε κανείς και όλοι θεωρούν ότι ελέγχεται από
κυκλώματα.

Δεν με εκπλήσσει το γεγονός ότι η ντομάτα πουλιέται πιο φθηνά στο Μόναχο από
ό,τι στην Αθήνα. Ο λόγος είναι ότι το Μόναχο έχει μια οργανωμένη αγορά και
μπορεί ανά πάσα στιγμή, αν η ελληνική ντομάτα είναι ακριβή, να κάνει εισαγωγή
από την Τουρκία, από την Ολλανδία. Ενώ εδώ, και να φέρουν φθηνή ντομάτα από
αλλού, το κύκλωμα είναι ολιγοπωλιακά οργανωμένο και θα κρατήσει ψηλά την τιμή
για να κερδοσκοπήσουν κάποιοι.

Υπάρχουν και περιπτώσεις που οι αυξήσεις των τιμών αντανακλούν υπερβάλλουσα
ζήτηση. Στην παιδεία, όλοι θέλουν να βάλουν τα παιδιά τους στα ιδιωτικά
σχολεία, τα καθιερωμένα σχολεία είναι λίγα και, βεβαίως, εκμεταλλεύονται αυτές
τις συνθήκες για να αυξήσουν τις τιμές.

Από τα διαθέσιμα στοιχεία προκύπτει ότι, ενώ για το σύνολο των επιχειρήσεων
που δημοσιεύουν ισολογισμούς το περιθώριο μειώθηκε, σε ορισμένους κλάδους, που
επηρεάζουν ιδιαίτερα τη διαμόρφωση των τιμών (όπως τροφίμων – ποτών – καπνού,
διυλιστηρίων – χημικών – πλαστικών, χονδρικού εμπορίου και λιανικού εμπορίου)
τα περιθώρια αυξήθηκαν.

Στόχος μας πρέπει να είναι να ρίξουμε τον πληθωρισμό στον μέσο όρο της ζώνης
του ευρώ. Γιατί, αν αφήσουμε αυτές τις αποκλίσεις να συσσωρευτούν, ιδιαίτερα
τις αποκλίσεις που αναφέρονται στα αγαθά και στις υπηρεσίες που υπεισέρχονται
στο διεθνές εμπόριο, θα έχουμε μια σημαντική απώλεια ανταγωνιστικότητας. Αν
δεν μειωθούν οι μισθοί και οι τιμές, μελλοντικά θα πρέπει να μειωθεί ο ρυθμός
της ανάπτυξης και να αυξηθεί η ανεργία. Άλλος τρόπος δεν υπάρχει. H προσαρμογή
θα γίνει με αύξηση της ανεργίας.

Τι μέτρα πρέπει να ληφθούν για τη συγκράτηση των τιμών, από τη
στιγμή που δεν υπάρχει πλέον δυνατότητα διοικητικού καθορισμού τους;

Από τους παράγοντες που επηρεάζουν τον πληθωρισμό, μόνο δύο ή τρεις μπορούμε
να επηρεάσουμε. Οι αυξήσεις των μισθών από τη μία πλευρά και η τιμολογιακή
πολιτική των επιχειρήσεων από την άλλη είναι δύο παράγοντες αλληλένδετοι,
καθοριστικής σημασίας για τον πληθωρισμό.

Τώρα πια, όταν διαπραγματεύονται τα συνδικάτα, δεν πρέπει να βλέπουν μόνο τι
συμβαίνει στην Ελλάδα, αλλά και τι συμβαίνει και στις άλλες χώρες της ζώνης
του ευρώ. Μάλιστα, νομίζω ότι τα πράγματα έχουν ήδη αρχίσει να αλλάζουν προς
αυτήν την κατεύθυνση. Πρέπει να πω ότι, ιδίως στον ιδιωτικό τομέα, έχουν
αρχίσει να συμπεριφέρονται πολύ πιο υπεύθυνα τα συνδικάτα και τα τελευταία δύο
χρόνια έχουμε πιο λογικές αυξήσεις.

Εκεί που υπάρχει πρόβλημα είναι σε ορισμένους μονοπωλιακούς ή ολιγοπωλιακούς
τομείς, του δημόσιου τομέα, στις επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας, ΔΕΗ, ΟΤΕ, όπου
οι αυξήσεις είναι υπερβολικές, αν συνυπολογίσει κανείς και τα επιδόματα.

Οι εργαζόμενοι πρέπει να καταλάβουν ότι οι άμετρες αυξήσεις μισθών μόνο
προσωρινά ενισχύουν το εισόδημά τους. Αργά ή γρήγορα, θα οδηγήσουν σε
υψηλότερο πληθωρισμό, στο σύνολο της οικονομίας, με αποτέλεσμα να μειωθεί η
ανταγωνιστικότητά της και με τελικό θύμα τους ίδιους.

Πρόβλημα με τις συντάξεις σε πέντε – δέκα χρόνια

Γιατί υποστηρίξατε, παρουσιάζοντας την έκθεσή σας, ότι πρέπει να δουλεύουμε
περισσότερο; Δεν είναι βιώσιμο το ασφαλιστικό σύστημα μετά τη μεταρρύθμιση που
έγινε; Και αν δεν είναι, γιατί πρέπει να πληρώσουν οι εργαζόμενοι με
περισσότερα χρόνια δουλειάς;

H μεταρρύθμιση του 2002 είναι μια θετική εξέλιξη. Στόχος της, όμως, ήταν να
εξασφαλίσει τους πόρους που απαιτούνται για τις ανάγκες του IKA. Όχι ολόκληρου
του συστήματος. Αν μελετήσουμε τα νούμερα, θα διαπιστώσουμε ότι η μεταρρύθμιση
αυτή δεν άλλαξε σημαντικά τη δαπάνη που θα απαιτηθεί μακροχρόνια, λόγω
γήρανσης του πληθυσμού, για την κάλυψη των ασφαλιστικών αναγκών. Υπολογίζεται
ότι στα επόμενα πενήντα χρόνια, παρά την ασφαλιστική μεταρρύθμιση, θα έχουμε
μια αύξηση των συνολικών δαπανών για συντάξεις, από το 12,6% του ΑΕΠ στο
22,6%.

Αυτό είναι ένα εξωφρενικό ποσοστό και, βεβαίως, το πρόβλημα δεν θα εμφανισθεί
έπειτα από 50 χρόνια, αλλά πολύ νωρίτερα. Στα επόμενα πέντε – δέκα χρόνια θα
είναι ήδη αισθητή η πίεση. Αυτό εξηγεί γιατί λέω ότι η ασφαλιστική
μεταρρύθμιση δεν έχει ολοκληρωθεί.

H λύση είναι να δουλεύουμε περισσότερο;

H σύστασή μου αυτή αφορά κυρίως τον περιορισμό της πρόωρης συνταξιοδότησης και
την αύξηση της πραγματικής μέσης ηλικίας της συνταξιοδότησης.

Είμαστε μεταξύ των ολίγων χωρών που έχουν τη χαμηλότερη ηλικία πραγματικής
συνταξιοδότησης. Πραγματική ηλικία. Και, βεβαίως, τρεις στους δέκα νέους
συνταξιούχους έχουν λιγότερα από 16 χρόνια ασφάλισης, ενώ η Ελλάδα έχει τους
διπλάσιους ανάπηρους συνταξιούχους σε σχέση με τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής
Ένωσης (σύμφωνα με «TA NEA» 24/4/2003, σελ. 50). Αν, λοιπόν, νομίζετε ότι αυτή
η κατάσταση βοηθά τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος, εγώ θα διαφωνήσω
μαζί σας.

Εξακολουθεί να έχει σημασία το Σύμφωνο Σταθερότητας

Το Σύμφωνο Σταθερότητας περνά δοκιμασία, ομολογεί ο διοικητής της Τραπέζης της
Ελλάδος, λέγοντας ότι ορισμένες χώρες έχουν ήδη υπερβολικά ελλείμματα και
άλλες δεν θα μπορέσουν να ισοσκελίσουν τους προϋπολογισμούς τους ούτε καν το
2006, όπως είναι υποχρεωμένες.

Παρ’ όλα αυτά, ο κ. Γκαργκάνας θεωρεί ότι το Σύμφωνο Σταθερότητας εξακολουθεί
να έχει σημασία και ότι σωστά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ξεκινήσει τη
«διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος», που καταλήγει σε επιβολή κυρώσεων για
τις χώρες των οποίων τα δημοσιονομικά ελλείμματα ξεπερνούν το 3% του ΑΕΠ τους.

«Σε μια νομισματική ένωση», λέει, «απαιτούνται αυστηροί και σαφείς
δημοσιονομικοί κανόνες. Το σκεπτικό για τη θέσπιση δεσμευτικών κανόνων που
περιορίζουν τα δημόσια ελλείμματα βασίζεται κυρίως στο ότι είναι πιθανό οι
εθνικές κυβερνήσεις, όταν απαλλάσσονται από τον κίνδυνο να προκαλέσουν αύξηση
των επιτοκίων σε εθνικό επίπεδο και να υποστούν νομισματικές κρίσεις, να
χαλαρώνουν τις προσπάθειές τους για άσκηση υγιούς δημοσιονομικής πολιτικής,
όπως συμβαίνει σήμερα σε ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες. Αυτό συνεπάγεται τον
κίνδυνο να ασκηθούν ανοδικές πιέσεις στα μακροπρόθεσμα επιτόκια στη ζώνη του
ευρώ ως σύνολο και καθοδικές πιέσεις στην εξωτερική αξία (δηλαδή την ισοτιμία)
του ευρώ μακροχρόνια».

Θα καταργηθεί το όριο στα καταναλωτικά δάνεια

Σε κατάργηση του ορίου των καταναλωτικών δανείων (25.000 ευρώ) θα προχωρήσει
στο άμεσο μέλλον η Τράπεζα της Ελλάδος, λέει ο κ. Γκαργκάνας, απαντώντας σε
ερώτησή μας.

Όπως εξηγεί, οι συνθήκες έχουν πλέον ωριμάσει για μια τέτοια απόφαση, αφού το
Γραφείο Πίστης του Τειρεσία θα τεθεί σύντομα σε λειτουργία και θα βοηθήσει τις
τράπεζες να αξιολογούν τους πιστωτικούς κινδύνους που αναλαμβάνουν. Εξάλλου, ο
ίδιος υποστηρίζει ότι τα ελληνικά νοικοκυριά δεν είναι υπερχρεωμένα.

«Στο τέλος Δεκεμβρίου 2002, λέει, το υπόλοιπο του συνόλου των τραπεζικών
δανείων προς τα νοικοκυριά ανερχόταν σε 31,5 δισ. ευρώ και αντιστοιχούσε στο
22,3% του ΑΕΠ, έναντι 47% στη ζώνη του ευρώ. Επομένως, ως ποσοστό του ΑΕΠ ο
τραπεζικός δανεισμός των ελληνικών νοικοκυριών παραμένει, κατά μέσον όρο, σε
σχετικά χαμηλό επίπεδο».

«Ο σχετικά χαμηλός βαθμός χρέωσης των ελληνικών νοικοκυριών, συνεχίζει,
επιβεβαιώνεται και από τα αποτελέσματα ειδικής δειγματοληπτικής έρευνας που
διενεργήθηκε πρόσφατα σε πανελλαδική κλίμακα για λογαριασμό της Τραπέζης της Ελλάδος».