ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ευρωπαϊκή Ένωση: και τώρα τι;

Η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης χαιρετίστηκε ως ιστορικό γεγονός. Τι είναι,
όμως, αυτό που συγκροτείται και που εξωραΐζεται; Πρόκειται για βήμα προς την
υπέρβαση των εθνικών συγκρούσεων και των εθνικισμών; Για βήμα προς μια
κοινωνία ειρήνης και ευημερίας, που θα κλείσει την περίοδο είκοσι αιώνων
πολέμων, ταξικής εκμετάλλευσης και βαρβαρότητας; Τοπικά ίσως λείψουν οι
πόλεμοι. Πέρα απ’ αυτό;

Ζούμε στην εποχή της τάσης προς διεθνοποίηση του κεφαλαίου. Η διαδικασία αυτή
συνοδεύεται από την τάση για ολοκληρώσεις. Αντίστροφα, από την έξαρση των
εθνικισμών και των φονταμενταλισμών, ως αντίδραση στην εκμετάλλευση, στην
ταπείνωση λαών και χωρών και στους ιμπεριαλιστικούς πολέμους. Η τάση για
ευρωπαϊκή ολοκλήρωση αποτελεί «στιγμή» αυτής της διαδικασίας. Πράγματι ο
σημερινός μονοπολικός κόσμος δεν αποτελεί βιώσιμη μορφή. Η ανάδυση νέων πόλων
θα είναι η νομοτελειακή συνέπεια της ύπαρξης τοπικών και ταυτόχρονα
διεθνοποιούμενων κεφαλαίων. Κατά συνέπεια, οι ενδοϊμπεριαλιστικοί ανταγωνισμοί
θα εντείνονται, στον βαθμό που θα αμφισβητείται η αμερικανική ηγεμονία. Η
Ευρώπη είναι ο δεύτερος υποδεέστερος, επί του παρόντος, πόλος του παγκόσμιου
καπιταλιστικού συστήματος.

Οι σχέσεις Ευρώπης – ΗΠΑ είναι, κατά συνέπεια, σχέσεις συμμαχίας – αλληλεγγύης
με βάση κοινά συμφέροντα και ταυτόχρονα σχέσεις αντιπαλότητας. Τη δυνάμει
αντίθεση ΗΠΑ – Ε.Ε. υπερτονίζουν εξάλλου οι ιδεολόγοι, προκειμένου να
παρουσιάσουν την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση ως την ανάδυση μιας δύναμης η οποία θα
αντιρροπεί την τάση των ΗΠΑ για πολέμους και παγκόσμια ηγεμονία. Τι απέδειξαν,
όμως, τα πρόσφατα γεγονότα; Δηλαδή η στάση της Ε.Ε. κατά τη δεύτερη επιδρομή
των ΗΠΑ εναντίον του Ιράκ;

Τα γεγονότα είναι γνωστά: Μέρος των χωρών της Ε.Ε. συντάχθηκε με τους
επιδρομείς. Άλλες, με κέντρο τον «γαλλογερμανικό άξονα», αποστασιοποιήθηκαν
ενώ ορισμένες, ανάμεσα στις οποίες και η χώρα μας, συμμετείχαν έμμεσα στον
πόλεμο, με διευκολύνσεις που παρείχαν στους επιδρομείς (αεροδρόμια, βάσεις,
περιπολίες). Η στάση της Ε.Ε. ήταν η στάση μιας διηρημένης ολότητας, η οποία
δεν είχε τη δύναμη και τη βούληση να καταγγείλει τις ΗΠΑ και να αρνηθεί
οποιαδήποτε συμμετοχή.

Οι Ευρωπαίοι ηγέτες στην πρόσφατη σύνοδο, εξάλλου, δεν τόλμησαν να
καταδικάσουν τον πόλεμο εναντίον του Ιράκ ή, έστω, να αποστασιοποιηθούν στην
πράξη. Δεν αναφέρθηκαν στην κυνική καταπάτηση του Διεθνούς Δικαίου. Δεν
εξέφρασαν καν τη συμπάθειά τους στον λαό του Ιράκ και δεν αξίωσαν την
αποχώρηση των στρατευμάτων κατοχής. Με υποκριτική γλώσσα διαπίστωναν στην
κοινή «Διακήρυξη» ότι «Οι λαοί της Ευρώπης έχουν κάνει σημαντικά βήματα για τη
δημιουργία μιας κοινότητας αξιών βασιζόμενης στη δημοκρατία, στο κράτος
δικαίου και στον σεβασμό των θεμελιωδών δικαιωμάτων και ελευθεριών». Αυτά, ενώ
συνεχιζόταν η σφαγή και η υποδούλωση ενός λαού στο όνομα της δημοκρατίας. Και
οι μεν λαοί της Ευρώπης απέδειξαν την ανθρωπιστική ευαισθησία τους με τη
μαζική αποδοκιμασία του πολέμου. Σε αντίθεση με αυτή την πραγματικότητα, οι
ηγέτες της Ευρώπης τόνιζαν στη «Διακήρυξη» την «προαγωγή κοινών αξιών,
συμπεριλαμβανομένων του σεβασμού των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των θεμελιωδών
ελευθεριών και του κράτους δικαίου». Αυτά, ως υποκριτικό ευχολόγιο, ενώ την
ίδια στιγμή τόνιζαν ως στόχο «την αμοιβαία προώθηση του εμπορίου και των
επενδύσεων, του ανοίγματος των αγορών» κ.λπ.

Εν αρχή ην τα μπαχαρικά! Και γι’ αυτό κύρια επιδίωξη αποδείχτηκε η εξασφάλιση
μεριδίου από τη λεία. Αλλά η περιστερά που ακούει στο όνομα Πάουελ απειλεί τη
Γαλλία, ενώ το πετρέλαιο άρχισε ήδη να ρέει.

Το Ιράκ θα μετατραπεί σε προτεκτοράτο των ΗΠΑ, ο φυσικός πλούτος του θα
λεηλατηθεί, το απεμπλουτισμένο ουράνιο και τα χημικά θα προκαλούν
καρκινογενέσεις. Το Ιράκ, επιπλέον, θα αποτελέσει τη βάση για νέους
κατακτητικούς πολέμους «για την επιβολή της δημοκρατίας»: Παλαιστινιακό,
Συρία, Ιράν, Κορέα… Η Ε.Ε. είναι αθώα;

Και η ελληνική κυβέρνηση; Στη Δήλωση της Προεδρίας για το Ιράκ, δεν γίνεται
καν υπαινιγμός εναντίον των επιδρομέων. Αντίθετα, με έκδηλη αναλγησία
σημειώνεται ότι «ο λαός του Ιράκ έχει τώρα την ευκαιρία να δημιουργήσει ένα
νέο μέλλον για τη χώρα του και να επανενταχθεί στη διεθνή κοινότητα». (Να σε
κάψω Γιάννη, να σ’ αλείψω μέλι). Λέξη λοιπόν για το έγκλημα, για την κατοχή,
για την προγραμματιζόμενη λεηλασία. Εντούτοις, ως προς το τελευταίο, η Δήλωση
είναι, με τον τρόπο της, εύγλωττη: «Η Ευρωπαϊκή Ένωση επαναδιαβεβαιώνει τη
δέσμευσή της να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην πολιτική και οικονομική
ανοικοδόμηση της χώρας», και «καλωσορίζει τη συμμετοχή των Διεθνών Οικονομικών
Οργανισμών, όπως τέθηκε στην πρόσφατη ανακοίνωση των G7 στις συναντήσεις της
Διεθνούς Τράπεζας στην Ουάσιγκτον». Αυτά!

Μετά τις τίγρεις οι ύαινες! Όπως σημείωνε αθηναϊκή εφημερίδα «Το κείμενο της
Προεδρίας στο οποίο οι επιδρομείς αναφέρονται ως “συμμαχία” – ούτε καν
κατοχικές δυνάμεις – είναι ουσιαστικά μια έμμεση νομιμοποίηση της παράνομης
πραξικοπηματικής εισβολής και κατοχής στο Ιράκ» (Ελευθεροτυπία, 18/4).

Ώστε η «Υπερδύναμη» και ο ευρωπαϊκός πόλος ταυτίζονται; Οι διαφορές – επί του
παρόντος – είναι κυρίως διαφορές κλίμακας: πρόκειται για δύο ιμπεριαλιστικούς
πόλους – τον ηγεμονικό και τον υποτελή. Αλλά η ταυτότητα συνυπάρχει με τη
διαφορά. Και η διαφορά συνίσταται στο ότι η Ε.Ε., λόγω της πολιτικής
ωριμότητας και αγωνιστικότητας των λαών της (αντιφατικής, σχετικής,
υπονομευόμενης), μπορεί να διαδραματίσει θετικό ρόλο στον σημερινό και
προπαντός στον αυριανό κόσμο. Αυτό, όχι ως Ευρώπη των Πολυεθνικών, αλλά ως
Ευρώπη των Λαών: του 1789, του 1848, του 1870, των λαϊκών μετώπων, της
αντίστασης εναντίον του ναζισμού. Ως Ευρώπη των Λαών που βαθμιαία θα
συνειδητοποιούν τους κινδύνους, αλλά και τις δυνατότητες της εποχής μας.

Ο Ευτύχης Μπιτσάκης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.