Κλάδοι πρωταθλητές στην ανεργία

Το κλείσιμο του εργοστασίου της Palco αποτελεί συνέχεια ενός κύματος απώλειας
θέσεων εργασίας στη βιομηχανία, αλλά και σε άλλους βασικούς τομείς της
οικονομίας, που δεν αναπληρώθηκαν ποτέ στο σύνολό τους. Από το 1993 μέχρι και
σήμερα, στο σύνολο της οικονομίας έχουν χαθεί 210.000 θέσεις εργασίας, από τις
οποίες οι 170.000 στον αγροτικό τομέα και οι 39.000 στη μεταποιητική
βιομηχανία. Το αποτέλεσμα ήταν να αυξηθεί η ανεργία από το 7% στις αρχές της
δεκαετίας του ’90 στο 11,7% το 1999 για να υποχωρήσει στο 9,6%, πέρυσι.

Επακόλουθο εκσυγχρονισμού

Η μείωση στην αγροτική απασχόληση ήταν ένα φυσικό επακόλουθο του
εκσυγχρονισμού της οικονομίας. Το κακό όμως είναι ότι συνδυάσθηκε με μία
σημαντική πτώση της απασχόλησης στη βιομηχανία. Αυτό αφορά ιδίως ορισμένους
κλάδους. Στη βιομηχανία, οι «πρωταθλητές» κλάδοι στην ανεργία είναι η ένδυση
και η κλωστοϋφαντουργία, τα δερμάτινα είδη και η κατεργασία γουναρικών, καθώς
επίσης ο τομέας των ναυπηγοεπισκευών, η παραγωγή τροφίμων και ποτών, τα
προϊόντα καπνού, τα χημικά, τα είδη χάρτου, η ξυλεία και τα έπιπλα.

Ελπίδες δίνει, από την άλλη πλευρά, η αύξηση του αριθμού των εργαζομένων σε
κλάδους υπηρεσιών, όπως η πληροφορική.

Ο εφιάλτης της αποβιομηχάνισης, μικρότερης βέβαια έκτασης από αυτήν που έζησαν
ο Βόλος, το Μαντούδι της Εύβοιας και η Πάτρα, τη δεκαετία του ’80, ζωντάνεψε
την τελευταία δεκαετία στην Αττική, αλλά και στη Μακεδονία, από όπου
εκατοντάδες επιχειρήσεις έκλεισαν ή έφυγαν από την Ελλάδα, αναζητώντας στα
Βαλκάνια φθηνότερα εργατικά χέρια και φυσικά μεγαλύτερη άνεση στις απολύσεις
πλεονάζοντος προσωπικού.

Αθήνα – Πειραιάς

Τα σκήπτρα της ανεργίας στη βιομηχανία κρατούν η Αθήνα και ο Πειραιάς, με τις
περισσότερες χαμένες θέσεις εργασίας. Μόνο την περίοδο 1995-2000 έκλεισαν 352
μεγάλες βιομηχανίες και η απασχόληση μειώθηκε κατά 11.000 θέσεις. Από κοντά
ακολουθεί η Μακεδονία. Την περίοδο αυτή, μόνο στον νομό Θεσσαλονίκης, χάθηκαν
6.522 θέσεις, στη Δράμα 1.593, στην Πιερία 1.217, στην Πέλλα 1.154 και στην
Καβάλα 735. Οι κλάδοι του ιματισμού, της υπόδησης, των δερματίνων ειδών,
γνώρισαν τη μεγαλύτερη μείωση στην απασχόληση και πολλές εταιρείες
εγκατέλειψαν τη χώρα, μεταφέροντας μέρος της παραγωγικής τους δραστηριότητας
στη Βουλγαρία.

Η χειρότερη 10ετία για τη Μαγνησία

Μία από τις χειρότερες στη βιομηχανική ιστορία του Νομού Μαγνησίας ήταν η
δεκαετία που πέρασε. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, χάθηκαν 1.278 θέσεις,
ωστόσο στην πραγματικότητα η απώλεια των θέσεων εργασίας ήταν ακόμη
μεγαλύτερη. Το 1996 έκλεισε το εργοστάσιο συναρμολόγησης αυτοκίνητων Nissan
που ανήκε στον όμιλο Θεοχαράκη, ενώ 1.000 ήταν μόνο οι εργαζόμενοι που έμειναν
χωρίς δουλειά μετά το κλείσιμο της Βαμβακουργίας Βόλου. Την ίδια περίοδο,
λουκέτο έβαλαν και τα εργοστάσια των εταιρειών Μεταλλουργική Χάλυψ, Ελληνικά
Σιδηροκράματα, ΑΔΕΛΚΑΝ (παραγωγή τοματοπολτού) κ.λπ.

Σοβαρό πλήγμα υπέστησαν και άλλοι νομοί, όπως η Αχαΐα, όπου στο εξεταζόμενο
διάστημα έκλεισαν 19 μεγάλες μονάδες, αφήνοντας χωρίς δουλειά 892 άτομα, η
Εύβοια (-570 θέσεις), η Μεσσηνία (-472), η Λάρισα (-470) και η Θεσπρωτία
(-386).

Εκεί όπου η απασχόληση αυξήθηκε σημαντικά ήταν στη βιομηχανική ζώνη της
βορειοανατολικής Αττικής και στη Βοιωτία, όπου λόγω του φθηνού κόστους
εγκατάστασης, αρκετές επιχειρήσεις μετακόμισαν, αλλά και σε ορισμένους
ακριτικούς νομούς της Θράκης, εξαιτίας των ευνοϊκών κινήτρων του αναπτυξιακού νόμου.

Οι «πρωταθλητές» κατά κλάδο

1. Επιχειρήσεις ένδυσης, κατεργασίας και βαφής γουναρικών:

Στο διάστημα 1995-2000 έκλεισαν 254 μεγάλες επιχειρήσεις αφήνοντας χωρίς
δουλειά 11.000 άτομα. Μεταξύ των λόγων που επικαλούνται οι επιχειρηματίες του
κλάδου για τη μείωση της ανταγωνιστικότητας των ελληνικών προϊόντων είναι και
το γεγονός ότι παρ’ ότι ο κλάδος της ένδυσης έχει πλεονέκτημα λόγω πρώτων υλών
δεν καταφέρνει να το αξιοποιήσει. «Για παράδειγμα, τα ρούχα που κόβονται και
ράβονται από τις ελληνικές επιχειρήσεις που είναι εγκατεστημένες σε γειτονικές
χώρες πωλούνται σε γνωστούς οίκους ένδυσης του εξωτερικού σχεδόν… με το
κιλό, για να μεταπωληθούν από αυτούς σε υψηλότερες τιμές», λέει στέλεχος
ελληνικού ομίλου από τον χώρο της ένδυσης. Μόνο στη Βουλγαρία, οι ελληνικές
εταιρείες κοπής και βαφής ρούχων υπολογίζονται στις 1.200, απασχολώντας 40.000 εργαζόμενους.

2. Κλωστοϋφαντουργία: Χάθηκαν 6.464 θέσεις

Την ίδια περίοδο έκλεισαν 112 μεγάλες επιχειρήσεις από τον κλάδο της
κλωστοϋφαντουργίας, με συνέπεια να χαθούν 6.464 θέσεις. Οι βασικοί λόγοι είναι
και εδώ, η παραγωγή προϊόντων χαμηλής προστιθέμενης αξίας και η μεταφορά της
παραγωγής σε χώρες χαμηλού εργατικού κόστους. Σύμφωνα με τα στοιχεία για το
κόστος εργασίας και την παραγωγικότητα του κλάδου, που παρουσίασε πρόσφατα ο
πρόεδρος του Συνδέσμου Ελλήνων Βιομηχάνων Κλωστοϋφαντουργών κ. Ελευθέριος
Κούρταλης, «ο δείκτης παραγωγικότητας της ελληνικής κλωστοϋφαντουργίας
βρίσκεται στο 60% του ευρωπαϊκού μέσου όρου.

3. Δερμάτινα είδη από την Ασία

Στον κλάδο της υποδηματοποιίας και δερματίνων ειδών, έχουν κλείσει 61 μεγάλες
εταιρείες και έχουν χαθεί 2.055 θέσεις. Βασικός λόγος που οδηγεί τον κλάδο σε
αδιέξοδο είναι και οι πωλήσεις προϊόντων απομίμησης, προελεύσεως ασιατικών
χωρών, υποστηρίζει ο γενικός γραμματέας του Συνδέσμου Βιοτεχνών Δερματίνων
Ειδών, Γιώργος Αγγελίδης. Υπολογίζεται ότι σε εβδομαδιαία βάση περίπου 150.000
τσάντες πωλούνται από πλανόδιους εμπόρους σε λαϊκές αγορές και στον δρόμο.
Εκτιμάται ότι ο συνολικός ετήσιος τζίρος των δερματίνων ειδών που γίνεται στην
Αττική και αφορά προϊόντα «μαϊμούδες» φτάνει στα 24 δισ. δρχ.

4. Ναυπήγηση και επισκευές πλοίων:

Σύμφωνα με εκτιμήσεις εργαζομένων, την τελευταία δεκαετία, μόνο στα Ναυπηγεία
Σκαραμαγκά, έχουν αποχωρήσει γύρω στα 1.500 άτομα, ενώ συνολικά στην
ναυπηγοεπισκευαστική ζώνη Περάματος υπολογίζεται ότι έχουν χαθεί επιπλέον
1.000 θέσεις.

5. Χημικές βιομηχανίες (καλλυντικά):

Έκλεισαν 51 επιχειρήσεις και χάθηκαν 3.299 θέσεις. Ενδεικτική περίπτωση
επιχείρησης που έκλεισε τη μονάδα παραγωγής την οποία διατηρούσε στην Ελλάδα
είναι αυτή του πολυεθνικού ομίλου της L’Oreal, όπου το 2000 σταμάτησε τη
λειτουργία του εργοστασίου της στον Ρέντη.

6. Τσιμεντο-βιομηχανίες:

Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση του κλάδου είναι της ΑΓΕΤ Ηρακλής, η οποία από
το 1993, μέχρι και το 2001, οπότε και κατέληξε στον σημερινό της ιδιοκτήτη,
μείωσε τις θέσεις εργασίας πάνω από 1.000 άτομα.

Κλειδί η τόνωση της ανταγωνιστικότητας μετά το 2004

Γκρίζο τοπίο για τη μετά το 2006 εποχή, οπότε η Ελλάδα θα κληθεί να σταθεί στα
δικά της πόδια χωρίς τα δεκανίκια των κοινοτικών πόρων, βλέπουν τρεις
οικονομολόγοι, καθηγητές Πανεπιστημίου. Το «κλειδί» για να μπορέσει η
οικονομία να συνεχίσει να αυξάνεται χωρίς τη βοήθεια των κοινοτικών κονδυλίων
λέγεται αύξηση της ανταγωνιστικότητας, υποστηρίζει ο καθηγητής Πολιτικής
Οικονομίας στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών κ. Γιώργος Μπήτρος. «Για να
συμβεί όμως αυτό απαιτούνται διαρθρωτικές αλλαγές, γεγονός που με τη σειρά του
θα οδηγήσει βραχυχρόνια – κατά το παράδειγμα της Ισπανίας στις αρχές του ’90 –
σε αύξηση της ανεργίας. «Η ολοένα μειούμενη ανταγωνιστικότητα των ελληνικών
εξαγωγών υπονομεύει περαιτέρω την απασχόληση», επισημαίνει από την πλευρά του
ο καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών κ.
Θεόδωρος Λιανός. «Κάθε πελάτης που θα χάνουμε, θα προσθέτει έναν ακόμη άνεργο
στην ήδη μακριά λίστα της ανεργίας», λέει χαρακτηριστικά.

Την απουσία διασύνδεσης του εκπαιδευτικού συστήματος με την αγορά εργασίας,
αναδεικνύει ο κ. Σάββας Ρομπόλης, καθηγητής στο Πάντειο και επιστημονικός
διευθυντής του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ/ΑΔΕΔΥ. «Καθ’ όλη τη διάρκεια της
δεκαετίας του 1990, το εκπαιδευτικό μας σύστημα τροφοδοτούσε την αγορά
εργασίας με 80.000 άτομα σε ετήσια βάση, όταν η ελληνική οικονομία
δημιουργούσε κατά μέσον όρο μόλις 40.000 θέσεις εργασίας».

Εν τω μεταξύ, πρόσφατη έρευνα του ΙΝΕ ΓΣΕΕ/ΑΔΕΔΥ δείχνει αύξηση των απολύσεων
σε μεγάλες επιχειρήσεις, με προσωπικό από 50 μέχρι 100 άτομα, οι οποίες
βρίσκονται σε μεταβατική φάση εκσυγχρονισμού. Οι μόνες επιχειρήσεις που
προσλαμβάνουν προσωπικό είναι οι πολύ μεγάλες, άνω των 100 ατόμων, οι οποίες
έχουν εκσυγχρονιστεί πλήρως, αλλά στο σύνολο της οικονομίας αποτελούν έναν
πολύ μικρό αριθμό. Αντίθετα, οι περίπου 830.000 μικρομεσαίες επιχειρήσεις ούτε
προσλαμβάνουν αλλά ούτε και απολύουν προσωπικό. «Είναι φυσικό όμως ότι κάποια
στιγμή θα αναγκαστούν να θυσιάσουν κάποιες θέσεις προκειμένου να γίνουν
ανταγωνιστικές», λέει ο κ. Ρομπόλης.

Πού δημιουργήθηκαν νέες θέσεις εργασίας

Μ πορεί, κατά την περίοδο 1995-2000, να χάθηκαν θέσεις στη βιομηχανία,
δημιουργήθηκαν όμως άλλες στον τομέα των υπηρεσιών, αλλά και στην οικοδομή,
αντισταθμίζοντας εν μέρει τις απώλειες στην αγροτική απασχόληση και στη
βιομηχανία. Ειδικότερα:

1. Η «έκρηξη» στη ζήτηση που σημειώθηκε τα τελευταία χρόνια στον τομέα
της πληροφορικής δημιούργησε πολλές θέσεις σε παρεμφερή επαγγέλματα. Επίσης
σημειώθηκε αύξηση στους τομείς των υπηρεσιών ενοικίασης αυτοκινήτων, καθώς και
στις υπηρεσίες leasing. Συνολικά στους τρεις αυτούς τομείς, από το ’95 μέχρι
το 2000, δημιουργήθηκαν 46.390 θέσεις. Ας σημειωθεί ότι σε αυτές τις
κατηγορίες οι γυναίκες έχουν δώσει το παρών, καταλαμβάνοντας το 60% των νέων
θέσεων.

2. «Αντίδοτο» στην ανεργία αποτέλεσε ο τουρισμός, εξασφαλίζοντας πολλές
νέες θέσεις εργασίας και μάλιστα σε παραμεθόριες ευαίσθητες περιοχές, όπως
είναι τα νησιά, όπου παρατηρείται μεγάλη μείωση του ενεργού πληθυσμού. Από το
1995-2000 τα ξενοδοχεία και η εστίαση προσέφεραν 28.976 νέες θέσεις, από τις
οποίες το 70% καλύφθηκε από γυναίκες. Την περίοδο αυτή δημιουργήθηκαν 740 νέες
ξενοδοχειακές μονάδες και 30.400 επιχειρήσεις εστίασης κάθε είδους. Μάλιστα,
κατά τα τελευταία 20 χρόνια η απασχόληση στον τομέα του τουρισμού υπολογίζεται
ότι αυξήθηκε κατά 85%. Ενδεικτικό πάντως είναι ότι ο τομέας που δημιούργησε
τις περισσότερες θέσεις την περίοδο 1995-2000, προσφέροντας 10.000 νέες
θέσεις, είναι η κατηγορία των μπαρ!

3. Το χονδρικό και το λιανικό εμπόριο προσέφερε 52.911 νέες θέσεις, το
59% από τις οποίες καλύφθηκε από γυναίκες. Οι θέσεις αυτές δημιουργήθηκαν από
40.000 περίπου νέες επιχειρήσεις, οι 25.700 εκ των οποίων στο χώρο του
λιανικού εμπορίου. Συγκεκριμένα, «έκρηξη» γνώρισε η δημιουργία νέων μεγάλων
καταστημάτων τροφίμων (9.725 νέες μονάδες), εις βάρος των παντοπωλείων όπου η
απασχόληση μειώθηκε κατά 12.925 καταστήματα.

4. Στη συγκράτηση της ανεργίας συνεισέφερε ιδιαίτερα η οικοδομή. Στο
σύνολό του ο τομέας των κατασκευών (οικοδομή και δημόσια έργα) προσέφερε
24.316 νέες θέσεις, ενώ την περίοδο αυτή δημιουργήθηκαν 8.823 οικοδομικές
επιχειρήσεις. Οι περισσότερες από τις θέσεις αυτές είναι πλήρους απασχόλησης
ενώ σε μεγάλο μέρος τους καλύπτονται από μετανάστες. Ωστόσο, εκφράζονται
αμφιβολίες κατά πόσον οι θέσεις αυτές θα διατηρηθούν και μετά το 2006, όταν θα
έχουν ολοκληρωθεί τα περισσότερα από τα μεγάλα δημόσια έργα ή εν όψει της
ύφεσης που διαγράφεται στον χώρο της οικοδομής.

Μεγάλος αριθμός θέσεων εργασίας δημιουργήθηκε επίσης στους τομείς της δημόσιας
και ιδιωτικής εκπαίδευσης, της υγείας, καθώς επίσης και στον χρηματοοικονομικό
τομέα (τράπεζες, χρηματιστηριακές κ.λπ.).