ΕΔΟΥΑΡΔΟΣ ΣΑΚΑΓΙΑΝ «Η ζωγραφική είναι πράξη ερωτική»

«Πρωτομαγιά» είναι ο τίτλος του έργου του Εδουάρδου Σακαγιάν, που σχολιάζει το μποτιλιάρισμα ανθρώπων και σχημάτων μπροστά στο όνειρο της εξοχής

Οι πίνακες του Εδουάρδου Σακαγιάν είναι γεμάτοι ζωηρά χρώματα, δυνατοί. Είναι
μια ζωγραφική για τον άνθρωπο. Σκηνές από τη φωτεινή πλευρά της ζωής και
επεισόδια από την γκροτέσκα και τη φανταστική πλευρά της, όπως αποτυπώνονται
στην ψυχή, αντανακλώνται και συμπλέκονται στον ιδιαίτερο ζωγραφικό κόσμο που
έχει καθιερώσει τον ζωγράφο στους κορυφαίους της γενιάς – αμέσως μετά τον
πόλεμο.

Γεννημένος στη Θεσσαλονίκη, το 1957, ο Σακαγιάν υποστηρίζει ότι φεύγοντας από
τη μητέρα-πατρίδα αποχαιρέτησε μια για πάντα τη νοσταλγία και την δραματική
αίσθηση της ζωής, τη στέρηση ταυτότητας λόγω της αρμενικής καταγωγής του.
Σπούδασε στην Αθήνα και στο Παρίσι, με υποτροφία. Διεθνώς όλοι – σχεδόν –
διακήρυτταν τον θάνατο της ζωγραφικής, του μοναδικού χώρου όπου αισθανόταν
ελεύθερος να εκφράζεται, της δικής του «πατρίδας». Αποφάσισε να αντισταθεί στο
κλίμα της καλλιτεχνικής τρομοκρατίας και επέμεινε να ζωγραφίζει – μ’ αυτή την
ιδιόρρυθμη παραστατικότητα – ανθρώπους, όπως τους έβλεπε με τα μάτια της ψυχής
του «στα όρια μεταξύ φαντασίας και μιας πραγματικότητας», εξοντωμένους από τις
καταστάσεις, τακτοποιημένους στη θέση των θεατών ενός δράματος ή μιας
παράστασης τσίρκου, ενώ είναι οι ίδιοι τα θύματα. Έτσι τους ζωγράφισε,
υπερασπιζόμενος την «ατομικότητα, την ιστορία του καθενός», αλλά και του ίδιου
ως καλλιτέχνη. «Καλλιεργώ την αγάπη για τον άνθρωπο λέγοντας ότι οι
καταστάσεις τον εξοντώνουν», θα πει. Δεν δυσκολεύεται να παραδεχθεί ότι αυτή η
ιδέα έγινε εμμονή, το λάιτ μοτίφ της θεματολογίας του. Άλλωστε, για τον
ζωγράφο, άλλη είναι η ουσία της δουλειάς του. Η αναπαράσταση, το θέμα, είναι
μόνο μια αφορμή για να πει κάτι «με μια πινελιά λιγότερο ή μια περισσότερο».

Στην έκθεση με τη νέα δουλειά του, που πρωτοπαρουσιάσθηκε πέρυσι στο Παρίσι, ο
κύκλος των θεμάτων ανοίγει. Υπάρχουν οι άνθρωποι στριμωγμένοι που
ανεβοκατεβαίνουν σ’ ένα ασανσέρ που δεν πατάει πουθενά. Ο ένας, νεκρικά
χλωμός, ο άλλος άψυχος, ο άλλος με το πρόσωπο παραμορφωμένο. Επειδή δεν μας
μοιάζουν λέμε «αυτοί δεν είμαστε εμείς». Μέσα στο κομφούζιο των εικόνων
υπάρχουν πίνακες που σε προκαλούν να ακολουθήσεις τον «λαχειοπώλη» και τον
μπαλονά με τα φουσκωμένα χρωματιστά μπαλόνια που πουλάνε ελπίδες και όνειρα
στον αέρα.

Όμως ο Σακαγιάν δεν είναι άνθρωπος της φυγής. Ούτε του παιχνιδιού. «Το
παιχνίδι προϋποθέτει διάλογο, ανταπόκριση για να αισθάνεσαι άνετα. Είναι μια
επεκτατική κατάσταση. Επιλέγω το αντίθετο του παιχνιδιού, τα όριά μου, που
είναι μια ζωγραφική που δεν έχει σημασία για κανέναν άλλο, μια ζωγραφική για
το βλέμμα μου, για τα όρια μεταξύ φαντασίας και πραγματικότητας. Αυτοπορτρέτα
ζωγραφίζω. Ο σπασμένος καθρέφτης, στους πίνακες, μπορεί να είναι η συνείδησή
μου».

Γιατί λέτε ότι είστε ένοχος;

«Επειδή το είδος της ζωγραφικής που κάνω υπερασπίζεται την ατομικότητα του
ανθρώπου, την ιστορία του καθενός, κι επειδή εκ των πραγμάτων η ζωγραφική, όχι
η απλή εικονογράφηση, είναι ένα μέσο έκφρασης υπό διωγμόν. Βρισκόμαστε σε μια
εποχή μαζικού πολιτισμού, όπου οτιδήποτε με ατομικότητα θεωρείται παραφροσύνη.
Αποκλείεται και είναι αδύνατον να “πουληθεί”. Όταν ζωγραφίζω την κακή μου
συνείδηση, την απομόνωση του ανθρώπου, αυτά που θεωρώ αξίες, την πίστη μου ότι
η μαζικοποίηση είναι μια ταπεινωτική κατάσταση για τον άνθρωπο, όχι το
καινούργιο, αλλά τι είναι σημαντικό και τι σχετικό, τότε ενοχοποιούμαι. Το
πνεύμα της παγκοσμιοποίησης είναι πολύ κοντά στην πρωτοπορία, την αισιοδοξία
για την πρόοδο. Οι απόψεις και οι εικόνες μου δεν την αφορούν. Διότι αλίμονο
αν το πνεύμα της παγκοσμιοποίησης εκπροσωπείτο από ένα πρόσωπο του παλιού
καιρού, το οποίο έκρινε τα γεγονότα με γνώμονα τον άνθρωπο και το δεδομένο ότι
η πρόοδος μπορεί να δημιουργεί και προβληματισμούς».

Η τέχνη που έγινε τεχνική

Παρά τα όσα λέτε, η ζωγραφική ποτέ δεν σταμάτησε. Είναι πολλοί που την
ακολουθούν και μάλιστα τα ζητήματα ταυτότητας, το ανθρώπινο πρόσωπο της
τέχνης, βρίσκονται στην επικαιρότητα.

«Δεν μιλάω για μαζικοποιημένες εικόνες, για εικονογραφήσεις, για τάσεις και
για μόδες, αλλά για την ουσία, για το βλέμμα μου. Εγώ δεν παίρνω μια
φωτογραφική μηχανή, αλλά μιλώ για ανθρώπους που προσπαθούν να πουν με μια
πινελιά λιγότερο ή περισσότερο, ο ένας για τον άλλο, ή προσπαθούν να
ξεπεράσουν τον πριμιτιβισμό, την απλοϊκότητα των εικονογραφήσεων.

Μέσα σε τέτοια πλαίσια μαζικοποιείται και η επιστροφή στην απεικόνιση της
μορφής, μέσα από τη διαμόρφωση τάσεων και μόδας. Εγώ μιλώ για την ουσία.
Υπάρχουν δυσκολίες που χαίρομαι να τις ξεπερνώ. Καταλαβαίνω την πολυγλωσσία
της τέχνης. Όμως μιλώ για μένα, για το ταπεινωμένο άτομο, γι’ αυτά που τελούν
υπό αμφισβήτηση. Θέλω να είμαι ελεύθερος. Δεν μπορώ όλη την αλήθεια για την
τέχνη που έγινε τεχνική».

INFO

Έκθεση Εδουάρδου Σακαγιάν, στην Γκαλερί Ζουμπουλάκη (Πλατεία Κολωνακίου 20,
τηλ. 210-3608.278). Ωράριο: Τρ. – Παρ. 11 π.μ. – 2 μ.μ. και 6 μ.μ. – 9 μ.μ.
Σάβ. 11 π.μ. – 2 μ.μ. Κυριακή και Δευτέρα κλειστά. Έως 14 Ιουνίου.