Διαστάσεις Προβλήματα απεικόνισης

«Στις 18 Ιανουαρίου 1951, ο Πικάσο παρουσίασε έναν πίνακα που λεγόταν “Σφαγή
στην Κορέα”. Την επομένη ξανάρχισε να ζωγραφίζει παιδιά. Ο εικαστικός
κατάλογος Ζερβού παρουσιάζει αυτόν τον πίνακα κάπως απομονωμένο ανάμεσα σε
αναρίθμητα πορτρέτα παιδιών – η αθωότητα και το μέλλον.

Ο Πόλεμος της Κορέας ξεκίνησε τον Ιούνιο του 1950 και τον Δεκέμβριο εκείνου
του χρόνου υπήρχαν δημοσιεύματα σε εφημερίδες για ωμότητες στην Κορέα που
περιελάμβαναν και περιγραφές από εκτελέσεις γυναικών και παιδιών.

Οι εφημερίδες της εποχής αναπαρήγαγαν τον πίνακα του Πικάσο (τον θυμάμαι,
ήμουν ένας δεκατετράχρονος μαθητής στο Μπράντφορντ). Ο περισσότερος κόσμος τον
χαρακτήρισε προπαγανδιστικό, θεωρώντας τον κατώτερο της Γκερνίκα, και το θέμα
δεν συζητήθηκε ξανά.

Αρκετά χρόνια αργότερα, παρατηρώντας τον σε μια έκθεση του Πικάσο στο ΜΟΜΑ, ο
πίνακας αυτός με ταρακούνησε. Έμεινε μέσα μου και άρχισα να διακρίνω μια άλλη
ερμηνεία.

Το 1950, οι εικόνες από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ήταν ακόμη ζωντανές και
συνταρακτικές. Ο κόσμος είχε αρχίσει να συνέρχεται από τον πόλεμο, όταν
έφτασαν τα νέα για μια νέα σύγκρουση, μακριά από το Παρίσι. Υπήρχαν
δημοσιογραφικές ανταποκρίσεις, αλλά όχι εικόνες. Ο πίνακας του Πικάσο ήταν μια
απάντηση.

Οι πηγές του είναι προφανώς ο Γκόγια και ο Μανέ, πιστεύω όμως, και είναι ακόμη
πιο σημαντικό, ότι ο καλλιτέχνης εμπνεύστηκε και από τις φωτογραφίες των
ναζιστικών στρατοπέδων. Οι φωτογραφίες εκείνες είχαν προκαλέσει μεγάλη
εντύπωση (εκτέθηκαν και στο Μπράντφορντ, στον τόπο ενός βομβαρδισμού, όπου τις
είδα σε ηλικία οκτώ ετών).

Αυτό που θέλω να πω είναι ότι ο πίνακας του Πικάσο έχει οικουμενική σημασία, ο
καλλιτέχνης όμως κατάλαβε ότι οι φωτογραφίες τραβήχτηκαν μετά το γεγονός, κι
έτσι δεν μιλούσαν για την τρομερή και βίαιη δράση στα στρατόπεδα, αλλά για
τους επιζήσαντες – οι λίγοι απέναντι στον τρομερό αριθμό των θανάτων. Το θέμα
του ίσως έτσι να είναι η απάντηση ενός ζωγράφου στους περιορισμούς της
φωτογραφίας, περιορισμούς που εξακολουθούν να ισχύουν σήμερα, και χρειάζονται
κάποια συζήτηση».

(Το παραπάνω κείμενο του Άγγλου ζωγράφου Ντέιβιντ Χόκνεϊ, μαζί με την
προσωπική του εκδοχή για τον πίνακα του Πικάσο, δημοσιεύθηκαν στο τελευταίο
τεύχος του Λογοτεχνικού Ενθέτου των «Τάιμς»)