ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Στη βοιωτική γη

Με τη βοήθεια του Μάη αναζητάμε τις ενδείξεις μιας άνοιξης μακριά από την
πρωτεύουσα. Τριγυρνάμε, ψάχνουμε. Ώσπου κάποια στιγμή περιφέροντας το βλέμμα
γύρω διαπιστώνουμε πως κάτι ξεφυτρώνει.

Στη βοιωτική γη μαζί με το χορτάρι ξεπετάγονται άνθρωποι που θέλουν να
οργώσουν ξανά το παρελθόν και το μέλλον τους. Νέες δημοτικές και νομαρχιακές
αρχές που καταλαβαίνουν πως τα προβλήματα της περιοχής τους δεν είναι μόνο τα
συνηθισμένα. Απασχόληση, οδοποιία και τα λοιπά. Πιο πολύ και απ’ αυτά είναι η
αντίθεση ανάμεσα στο «υπέδαφος» και στην «επιφάνεια».

Πουθενά αλλού δεν θα βρούμε τόσο έντονη διαφορά ανάμεσα σ’ αυτό που είναι
χωμένο βαθιά στη γη και σ’ αυτό που προβάλλει περίοπτο. Στο σκοτάδι ανάκτορα,
ναοί, θέατρα και στο φως οικισμοί που φαίνεται να αγνοούν από πού κατάγονται.
Στη Θήβα, κάτω από την αγορά με τα μανάβικα και τα μπακάλικα, παραμένει
σιωπηλή η αίγλη των μνημείων του Κάδμου. Πιο έξω, στο χωριό Άσκρα, τις
κερκίδες του θεάτρου τις σκεπάζει ακόμη ένα χώμα υγρό και βαρύ.

Ακούμε τους ντόπιους να συζητούν για το τι μπορεί να γίνει. Στην Αθήνα η λέξη
πολιτισμός ηχεί κορεσμένη, φθαρμένη, όπως καθετί που υπέστη καταχρήσεις. Στην
περιφέρεια όμως υπάρχει ακόμα ένα απόθεμα ενέργειας που δεν έχει εξαντληθεί
και δίνει στην υπόθεση αυτή τον χαρακτήρα του επείγοντος. Το να συζητούν εδώ
για «πολιτιστικό τουρισμό» δεν είναι μόδα, μεγαλομανία ή εκζήτηση. Είναι
ανάγκη, μια ανάγκη μάλιστα που αντιστοιχεί σε πρόσφατες αλλαγές.

Πράγματι, μέχρι πριν από μερικά χρόνια οι αρχαιολογικοί και γενικότερα οι
ιστορικοί χώροι ήταν τόποι για επισκέψεις που τελειώνοντας οι επισκέπτες
έπαιρναν μαζί τους τα γνωστά σουβενίρ. Το όλο ζήτημα κλεινόταν σ’ ένα πακέτο
από εντυπώσεις, φωτογραφίες και καρτ-ποστάλ. Σήμερα δεν είναι αυτό που
υπόσχονται τα λεγόμενα αξιοθέατα. Αντί για την εντύπωση προτείνουν την
εμπειρία.

Είναι μια νέα τάση που ενισχύεται συνεχώς. Όλο και περισσότεροι άνθρωποι
κουρασμένοι από τους ρυθμούς μιας ζωής που ποτέ δεν κορυφώνεται, αναζητούν τις
ευκαιρίες για να «μεταφερθούν» κάπου με όλες τις αισθήσεις τους. Από τα αρχαία
ευρήματα, έτσι, αναβλύζει μια νέα σαγήνη που δεν ερεθίζει μόνο το μάτι. Ελκύει
ο ίδιος ο χρόνος, η ανακουφιστική του διάρκεια.

Βλέποντας ο επισκέπτης τις λάρνακες με τις θρηνωδούς στο Μουσείο της Θήβας
είναι σαν να παίρνει μέρος σε μια τελετουργία που δεν του είναι άγνωστη. Ο
άνθρωπος της Μεσογείου τη γνωρίζει, ο Βόρειος τη διαισθάνεται ή τη μαντεύει.
Όλοι πάντως έρχονται πιο κοντά σ’ αυτό το νόημα που αναδύεται σιγά-σιγά μέσα
στη μικρή αίθουσα.

Το ίδιο συμβαίνει και στη γύρω περιοχή.

Υπάρχουν τα σήματα που σε καλούν να ξανασκεφτείς τι είναι σημαντικό και τι
ασήμαντο. Όταν δεις την ταμπέλα με την επιγραφή «Προς Κοιλάδα των Μουσών»
παύεις να προσέχεις την πενιχρή όψη των σύγχρονων κτισμάτων. Αυτό το βέλος που
βλέπεις εκεί σε σπρώχνει να πας πέρα από το παρόν, όχι για να το αγνοήσεις,
αλλά για να ξαναβρείς αυτό που το υπερβαίνει.

Μου τηλεφωνά ένας Εγγλέζος φίλος, φιλόλογος, με ρωτάει πώς πέρασα τις μέρες
του Πάσχα. Όταν του λέω πως περιφερόμουν ανάμεσα σε Θήβα, Θεσπιές και Άσκρα τα
ονόματα σχεδόν τον κεραυνοβολούν. Δεν του είναι εύκολο να φανταστεί πως
υπάρχει πραγματικά η γενέτειρα του Πίνδαρου και το λίκνο του Ησίοδου, πως
είναι τόποι όπου ζουν άνθρωποι και όχι στίχοι με μορφές ανθρώπων.

Η αλήθεια είναι ότι έξω από τα ερείπια αναπνέουν οι ζωντανοί με τη σάρκα και
τα οστά τους. Είναι άλλωστε παραπάνω ζωντανοί απ’ ό,τι οι γραφειοκράτες της
πρωτεύουσας. Για τον απλούστατο λόγο ότι αντιμετωπίζουν διλήμματα, ότι δεν
βιάζονται να τα βάλουν στο συρτάρι. Θέλουν ν’ αλλάξουν την περιοχή τους, όχι
όμως υψώνοντας εκεί καινούργιες καμινάδες. Το μόνο που μένει είναι να
συνδέσουν την τύχη τους με την τύχη αυτών που είναι θαμμένα κάτω από τα πόδια
τους ή στριμωγμένα μέσα σε αποθήκες μουσείων. Θα τα καταφέρουν;

Αν επιμείνουν έχουν πολλές πιθανότητες. Φέρτε στο νου σας ανθρώπους σκυμμένους
με πείσμα πάνω από χαρτιά με σχέδια για αναπλάσεις συνοικιών, τοπικά φεστιβάλ,
συνέδρια. Το πώς θα αγωνιστούν για όλα αυτά ίσως έχει σχέση και με τις οδηγίες
που τους δίνουν οι πολιούχοι ποιητές.

Ο Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας
Πανεπιστημίου Αθηνών.