ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Σχήματα και προσχήματα

Τον τελευταίο καιρό, οι αρχιτέκτονες έχουν περάσει στην επικαιρότητα, με
αφορμή τη διαχείριση του δημόσιου χώρου της πόλης με τη διαδικασία των
αρχιτεκτονικών διαγωνισμών. Το τελευταίο προπύργιο της διατύπωσης ουσιαστικής
άποψης για τον χώρο βάλλεται άδικα αυτή την εποχή.

Πρόκειται για ένα θεσμό που συνδέεται άρρηκτα με αγώνες για την καθιέρωσή του,
καθώς ανανεώνει τη γνώση και τον διάλογο γύρω από θέματα που ξεπερνούν την
καθημερινή επαγγελματική πραγματικότητα.

Αντί να αναζητηθούν όμως οι ευθύνες της κακοποίησης του δημόσιου χώρου της
πόλης στους αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς, θα πρέπει να εξελιχθούν οι
διαδικασίες προκήρυξής τους: η επιμελημένη σύνταξη του προγράμματος, των
προδιαγραφών, των τοπογραφικών και άλλων δεδομένων, η προσεκτική συγκρότηση
των επιτροπών κρίσεως, η δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων και της κριτικής
τους.

Ταυτόχρονα θα πρέπει να αναζητηθούν οι δυνατότητες που θα εξασφαλίζουν την
προστασία των μελετών, από επιπόλαιες παρεμβάσεις στο στάδιο της μελέτης και
της κατασκευής, που υποβαθμίζουν και διασύρουν έμμεσα τον θεσμό.

Σ’ αυτή την κατεύθυνση ο ρόλος των ΜΜΕ, με την έγκαιρη και συστηματική
παρακολούθηση της εξέλιξης του έργου, θα ήταν καθοριστικός.

Η μετάβαση από το σχέδιο στην κατασκευή, εξάλλου, ιδιαίτερα στα έργα του
Δημοσίου, απαιτεί αντοχή και πείσμα από τον αρχιτέκτονα μελετητή, για να
περισωθούν χαρακτηριστικά καίριας σημασίας, με δεδομένο ότι δεν προβλέπεται
θεσμικά καμία συμμετοχή του στην επίβλεψη κατά το στάδιο της κατασκευής.

Οι άπειρες δεσμεύσεις και περιορισμοί που προκύπτουν δεν οφείλονται πάντα σε
τεχνικούς παράγοντες, αλλά και στην άσκηση εξουσίας, στις δυστροπίες και τις
μισαλλοδοξίες προσώπων και φορέων, ή στη δικαιολογημένη ενίοτε διστακτικότητα
και των καλοπροαίρετων ακόμα αρμοδίων για να υπερασπιστούν ιδέες ενδιαφέρουσες
στα σχέδια, οι οποίες όμως απαιτούν από αυτούς ιδιαίτερο θάρρος, εμπιστοσύνη
και θέληση για την υλοποίησή τους.

Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι ακόμα και στην Ελλάδα, πίσω από τα κτίρια ή
τους δημόσιους υπαίθριους χώρους που σημάδεψαν την ιστορία της αρχιτεκτονικής
βρίσκεται πάντα κάποιος ή κάποιοι, εκτός από τους αρχιτέκτονες, που πίστεψαν
σ’ αυτά, τα χρεώθηκαν και βοήθησαν για την προάσπισή τους.

Οι τροποποιήσεις, συνήθεις στα δημόσια έργα, οφείλονται συνήθως στο πρόσχημα ή
και την πραγματική αιτία της πίεσης του χρόνου παράδοσης της κατασκευής.

Αυτό όμως δεν αποτελεί άλλοθι που επιτρέπει την μη έγκαιρη ενημέρωση των
υπευθύνων της μελέτης και τη μη αναζήτηση, έστω και την ύστατη στιγμή, λύσεων
που δεν προδίδουν το σύνολο του έργου.

Χαρακτηριστικές και συνήθεις είναι οι παρεμβάσεις στη μελέτη, που αναφέρονται
στην αλλαγή των προβλεπόμενων υλικών κατασκευής.

Κάθε υλικό όμως φέρει μαζί του τις αναλογίες, την επεξεργασία του, τις
δυνατότητες συναρμογών του και την παρουσία του – διακριτική ή δεσπόζουσα –
μέσα στο σύνολο του έργου. Τροποποιήσεις, λοιπόν, που γίνονται χωρίς να ληφθεί
υπόψη αυτός ο καθοριστικός παράγων, αλλοιώνουν ανεπανόρθωτα την αρχιτεκτονική
πρόταση.

Σημαντικό χαρακτηριστικό των αρχιτεκτονικών διαγωνισμών είναι ότι ενισχύουν τη
δημιουργία ομαδικού πνεύματος. Στο έργο που προκύπτει μέσα από τη συνεργασία,
το κάθε μέλος της ομάδας οφείλει να βρει τη θέση του, προσφέροντας για τον
σκοπό αυτό τον καλύτερο εαυτό του.

Δεν είναι τυχαίο ότι αυτή η διαδικασία συνηθίζεται σε χώρες όπου ανθεί η
αρχιτεκτονική και όπου οι σχεδιασμένες προτάσεις εφαρμόζονται σωστά.

Η καθιέρωση των αρχιτεκτονικών διαγωνισμών καλλιεργεί μια στάση ζωής και
συγκροτεί εστίες πολιτισμού και αλληλεγγύης μέσα στην κοινότητα των
αρχιτεκτόνων, έτσι γεννιέται η ελπίδα ότι το οικοδομείν και η ποίηση είναι
δυνατόν και πάλι να συνυπάρξουν.

Η Σουζάνα Αντωνακάκη είναι αρχιτέκτονας.