Ο εισαγγελέας και η μήνις των κατηγορουμένων

Όσο προχωρά η δίκη τόσο ανεβαίνει και η έντασή της, για λόγους που έχουμε ήδη
υπαινιχθεί από αυτήν εδώ τη στήλη (η οξύτητα αποτελεί βαλβίδα διαφυγής από το
στρίμωγμα των στοιχείων αλλά και αναγκαία καταφυγή της έδρας, όταν, εξαιτίας
της, απειλείται η τάξη στο ακροατήριο). Λίγα πράγματα πια θυμίζουν το
«συναινετικό» κλίμα που αρχικά διείπε τις σχέσεις κατηγορουμένων, συνηγόρων
και δικαστών. Τον τελευταίο μάλιστα καιρό, οι αντιδράσεις της πλευράς της
υπεράσπισης επικεντρώνονται στον τρόπο που ασκεί τα καθήκοντά του ο
εισαγγελέας, ιδίως μετά το προχθεσινό εκ μέρους του ξέσπασμα για τη συλλογική
ποιότητα των κατηγορουμένων. Επειδή τα πράγματα δεν είναι απλά, έχουν όμως
μεγάλη σημασία για την εξέλιξη της διαδικασίας, ένα αποφορτισμένο βλέμμα δεν
θα ήταν ίσως ανώφελο.

Το πρώτο που πρέπει να έχει κανείς στον νου του όταν μιλά για τον εισαγγελέα
της έδρας – πόσο μάλλον όταν κρίνει τον τρόπο που ασκεί το έργο του – είναι
ότι αυτός δεν έχει ουδέτερο ρόλο στην ποινική δίκη. Είναι ο εκπρόσωπος της
κατηγορούσας αρχής, ο ανεξάρτητος από κάθε αρχή (και από την κυβέρνηση και από
το ίδιο το δικαστήριο) εκφραστής τής αιτιολογημένης πρότασης κολασμού
συγκεκριμένων αδικημάτων από συγκεκριμένα πρόσωπα. Ο εισαγγελέας αποτελεί τον
άλλο από την υπεράσπιση πόλο στην αναγκαία ισορροπία μέσα από την οποία
επιχειρείται να αποδοθεί δικαιοσύνη σε κάθε δίκη. Φυσικά, υπόκειται στη
διευθυντική εξουσία του προέδρου και τον δεσμεύει η γενική αρχή του ποινικού
δικαίου ότι η λήψη υπόψη της φωνής της υπεράσπισης σε κάθε στάδιο της
διαδικασίας δεν αφορά μόνο τα συμφέροντα των κατηγορουμένων αλλά και το ίδιο
το δημόσιο συμφέρον.

Ο εισαγγελέας βρίσκεται απέναντι από την υπεράσπιση, αλλά, κανονικά, όχι ως
εχθρός, μόνο ως αντίπαλος, μέσα στα πλαίσια ενός αγώνα με κοινές αρχές. Σε δύο
κυρίως τομείς έχει, και δικαιούται να επιδεικνύει, ειδική ευαισθησία: όσον
αφορά την υποστήριξη του ανακριτικού έργου, του οποίου αποτελεί τη φυσική
συνέχεια, και σε σχέση με τους μάρτυρες και την αξιοπιστία τους, αφού
υποχρεούται να καλεί τους μεν και να αναδεικνύει ή να κρίνει τη δε.

Στη βάση αυτών των γενικών δεδομένων, νομίζω ότι οφείλει να γίνει διάκριση
ανάμεσα στην απόλυτα θεμιτή, από τη σκοπιά του, εισαγγελική «υπεράσπιση» της
εγκυρότητας του ανακριτικού έργου στην υπόθεση της 17Ν και της αξιοπιστίας
ορισμένων μαρτύρων κατηγορίας που αμφισβητήθηκαν έντονα – και συχνά απαξιωτικά
– από την πλευρά της υπεράσπισης. Λιγότερο δικαιολογημένη φαίνεται η συλλήβδην
κρίση των κατηγορουμένων ως προσώπων από τα οποία δεν είναι δυνατό το
δικαστήριο να «περιμένει κάτι άλλο» (εννοείται, κάτι καλό) και, ιδίως, η φράση
ότι «και η υπεράσπιση έχει τα όριά της». Όχι, γιατί αυτό δεν ισχύει, αλλά
γιατί τα όρια δεν τα θέτει, δεν μπορεί να τα κρίνει, ούτε καν να καταγγείλει
την υπέρβασή τους, ο αντίπαλος πόλος. Ο σεβασμός προς το δικαστήριο και τη
διαδικασία απαιτεί, μεταξύ άλλων, και μη διακινδύνευση της όλης δικονομικής
ισορροπίας, η τήρηση της οποίας εναπόκειται κατά βάση στον πρόεδρο, ώστε να
μπορέσει, αργότερα, το δικαστήριο να αξιολογήσει τα γεγονότα όπως τους
αρμόζουν.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.