Ένας… Αμαζόνιος θα μας σώσει

Στο μοναδικό δάσος του Αμαζονίου ίσως κρύβονται τα μυστικά των παγκόσμιων
κλιματικών μεταβολών, αλλά και οι λύσεις για τη σωτηρία του περιβάλλοντος,
όπως αποκαλύπτουν πολύχρονες μελέτες της ΝΑΣΑ και άλλων επιστημονικών φορέων

Το εμπόριο ξυλείας των πολυεθνικών είναι ένας από τους κυριότερους λόγους αποψίλωσης των δασών του Αμαζονίου. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Greenpeace, αν συνεχιστεί με τους ίδιους ρυθμούς, το δάσος θα έχει εξαφανιστεί σε 80 χρόνια

Το διοξείδιο του άνθρακα στην ατμόσφαιρα και ο ρόλος του στις αλλαγές του
κλίματος βρίσκονται στο επίκεντρο πολλών ερευνών τα τελευταία χρόνια. Οι
επιστήμονες μελετούν την κίνηση του άνθρακα από την ατμόσφαιρα στην επιφάνεια
της Γης, το έδαφος, το νερό και τους ζωντανούς οργανισμούς. Τα δάση βρίσκονται
στην πρώτη θέση του ενδιαφέροντος, καθώς η απορρόφηση άνθρακα μπορεί να είναι
το κλειδί για την επιβράδυνση των κλιματικών αλλαγών.

Το τροπικό δάσος του Αμαζονίου συγκεντρώνει το μεγαλύτερο ενδιαφέρον των
επιστημόνων. Δεν είναι μόνο η μοναδικότητα του οικοσυστήματος που βρίσκεται
στο έδαφός του ή η έκτασή του, που καταλαμβάνει το 5% της Γης (χωρίς να
συμπεριλαμβάνεται η Ανταρκτική). Είναι και το ποσοστό απορρόφησης του άνθρακα
από τα φυτά στο έδαφος και τα ύδατα του δάσους ανά τετραγωνικό χιλιόμετρο τον
χρόνο. Στον Αμαζόνιο παρατηρείται το υψηλότερο ποσοστό όλου του πλανήτη και
φτάνει το 10% του συνόλου της βιόσφαιρας της Γης.

Σε όλα αυτά έρχονται να προστεθούν οι μεγάλες καταστροφικές αλλαγές που
παρατηρούνται στο ίδιο το δάσος τις τελευταίες δεκαετίες. Κάποτε, ο Αμαζόνιος
ήταν μία απομονωμένη περιοχή μακριά από ενοχλητικές παρεμβάσεις και
δραστηριότητες. Τελευταία όμως, η αποψίλωση του δάσους λόγω ανθρώπινων
παρεμβάσεων και της οικονομικής εξέλιξης είναι αποκαρδιωτική και έχει
εξαφανίσει ένα μεγάλο τμήμα του. Η κατανόηση του κύκλου του άνθρακα από τους
επιστήμονες είναι επιτακτική για τη σωτηρία του Αμαζονίου και μπορεί να
προλάβει ανάλογες καταστροφές σε άλλες παρθένες περιοχές της Γης.

Γιγάντια δεξαμενή άνθρακα;

Ο αυξανόμενος τουρισμός και η οικονομική ανάπτυξη ασκούν επικίνδυνες πιέσεις στο μοναδικό οικοσύστημα του Αμαζονίου, που λειτουργεί ως πολύτιμη δεξαμενή απορρόφησης διοξειδίου του άνθρακα από την ατμόσφαιρα

Εκτεταμένες έρευνες της ΝΑΣΑ δείχνουν πως η βλάστηση της ζούγκλας του
Αμαζονίου «αναπνέει» διοξείδιο του άνθρακα και μετατρέπει τον άνθρακα σε
βιομάζα, δηλαδή κορμούς δέντρων, κλαδιά και φύλλα. Έτσι, το δάσος δρα ως μία
τεράστια δεξαμενή αποθηκευμένου άνθρακα. Όμως, συμβαίνει και το αντίθετο.
Άλλες διαδικασίες, όπως η αναπνοή και η αποσύνθεση πεθαμένων φυτών, εκπέμπουν
διοξείδιο του άνθρακα στην ατμόσφαιρα. Οι επιστήμονες προσπαθούν να μάθουν τι
υπερισχύει. Αν τελικά ο Αμαζόνιος είναι δεξαμενή ή πηγή διοξειδίου του
άνθρακα.

Η απορρόφηση άνθρακα από τα δάση κατά τη διάρκεια της φωτοσύνθεσης ήταν
ανέκαθεν γνωστή. Καθώς, όμως, η οικονομική αξία αυτής της βιολογικής
διαδικασίας έχει πάρει μεγάλες διαστάσεις στην παγκόσμια αγορά με την
αγοραπωλησία εκπομπών του διοξειδίου του άνθρακα μεταξύ των κρατών, η μελέτη
της έχει αποκτήσει προτεραιότητα.

Παράγοντες που επηρεάζουν τη διαδικασία αυτή περιλαμβάνουν το ποσοστό του
νερού στο δάσος, τη θερμότητα, την αποσύνθεση, την αναπνοή των φυτών και πολλά
άλλα. Το πόσο επηρεάζουν όλα αυτά είναι θέμα μελέτης για να κατανοήσουν οι
ειδικοί τον ρόλο που μπορούν να παίξουν τα δάση στον παγκόσμιο κύκλο του
άνθρακα και στην απορρόφηση ολοένα και μεγαλύτερων ποσοτήτων διοξειδίου του
άνθρακα από την ατμόσφαιρα.

Οι επιστήμονες της ΝΑΣΑ ερευνούν τον Αμαζόνιο από τη Γη και το Διάστημα με τα
πλέον υπερσύγχρονα τεχνολογικά μέσα. Μέσα στο δάσος, έχουν εγκαταστήσει
πύργους ύψους δεκάδων μέτρων, που φτάνουν στις κορυφές των θεόρατων δέντρων.
Εκεί, μετρούν την κίνηση του διοξειδίου του άνθρακα μέσα και έξω από το δάσος.
Μετρούν, ακόμα, το μέγεθος της βιομάζας στο δάσος. Εδώ και χρόνια, οι
ερευνητές παρακολουθούν δασικές εκτάσεις από το έδαφος, μετρώντας τον αριθμό
και το μέγεθος των δέντρων και μερικές φορές ακόμα και το βάρος τους, ώστε να
υπολογίσουν τον άνθρακα που περιέχουν.

Χρησιμοποιώντας επίσης μαθηματικά μοντέλα, οι επιστήμονες εφαρμόζουν τα
αποτελέσματα των ερευνών τους από μερικά δέντρα σε ολόκληρο το δάσος.
Συνυπολογίζοντας τις γνώσεις για την παγκόσμια κατανομή του διοξειδίου του
άνθρακα στην ατμόσφαιρα, προσπαθούν να αποφασίσουν αν ο Αμαζόνιος είναι τελικά
δεξαμενή ή πηγή άνθρακα.

Αντιφάσεις στις μετρήσεις

Το ερώτημα αν ο Αμαζόνιος απορροφά ή εκπέμπει διοξείδιο του άνθρακα
απασχολεί τους επιστήμονες εδώ και 20 χρόνια. Το πρόβλημα είναι ότι οι έρευνες
προς το παρόν δείχνουν αντικρουόμενα αποτελέσματα. Σύμφωνα με τις μετρήσεις
από τους πύργους, ο Αμαζόνιος είναι δεξαμενή αποθήκευσης μεγάλης ποσότητας
άνθρακα. Σύμφωνα, όμως, με τις μετρήσεις της βιομάζας, είναι μικρή δεξαμενή,
ενώ η τρίτη άποψη λέει ότι τα παγκόσμια μοντέλα της κίνησης του άνθρακα στην
ατμόσφαιρα φανερώνουν πως το τροπικό δάσος είναι πηγή άνθρακα.

Οι αντιφάσεις στις μετρήσεις οδήγησαν κάποιους επιστήμονες, που γνωρίζουν
αρκετά καλά το δάσος, στο συμπέρασμα ότι κάπου στα βάθη του Αμαζονίου κρύβεται
μία μεγάλη πηγή εκπομπής άνθρακα. Συνδυάζοντας στοιχεία από δορυφόρους της
ΝΑΣΑ και της Ιαπωνικής Διαστημικής Υπηρεσίας, επιτόπιες έρευνες Βραζιλιάνων
και Αμερικανών ειδικών και μετρήσεις από ραντάρ, που ξεπερνούν το αξεπέραστο
για τους δορυφόρους πρόβλημα της νεφοκάλυψης, οι επιστήμονες βρήκαν αποδείξεις
γι’ αυτό που υποπτεύονταν. Η κοιλάδα του Αμαζονίου εκπέμπει έναν γιγατόνο
άνθρακα ετησίως – μάζα του άνθρακα που ισοδυναμεί με 90 εκατομμύρια ελέφαντες.
Το νούμερο αυτό είναι 13 φορές μεγαλύτερο από την ποσότητα του άνθρακα που
ρίχνουν τα ποτάμια της ζούγκλας στη θάλασσα. Για πρώτη φορά, οι επιστήμονες
ανακάλυψαν μία μεγάλη πηγή άνθρακα μέσα στη δεξαμενή του δάσους.

Η πηγή του άνθρακα που εκπέμπει το ποτάμι ίσως κρύβει την απάντηση την οποία
ψάχνουν οι ερευνητές και αποτελεί το αντικείμενο πολλών ερευνών που γίνονται
τώρα στον Αμαζόνιο. Μερικοί υποστηρίζουν πως προέρχεται από τον άνθρακα που
απορροφάται από τα δάση πολύ βορειότερα και μεταφέρεται στη συνέχεια στο νερό.
Σε αυτή την περίπτωση, αντιπροσωπεύει σημαντική απώλεια άνθρακα από το
οικοσύστημα. Άλλοι όμως πιστεύουν ότι παράγεται από τη βλάστηση στο ποτάμι και
τα γύρω πλημμυρισμένα δάση και λίμνες και όχι από τα βόρεια εδάφη. Τότε, οι
μεγάλες εκπομπές άνθρακα αντισταθμίζουν τη σημαντική ταυτόχρονη απορρόφηση του
άνθρακα από την υδρόβια βλάστηση.

Επιμέλεια: Εύη Ελευθεριάδου – Στέφανος Κρίκκης