Δρόμοι

Τον Σεπτέμβριο…

… του 1914, τόσο ήταν γρήγορη η προέλαση των γερμανικών στρατευμάτων στο
δυτικό μέτωπο, που η γαλλική κυβέρνηση μόλις πρόλαβε να το σκάσει στο Μπορντό.
Προηγουμένως, ο υφυπουργός Καλών Τεχνών Νταλιμιέ είχε φροντίσει να κάνει το
χρέος του, αφαιρώντας ό,τι πολύτιμο είχε το Λούβρο. Βλέποντάς τον να κατεβάζει
τους πίνακες του μουσείου, ένας έφορος ανησύχησε. «Αν έρθουν οι Γερμανοί και
δουν αδειανούς τους τοίχους, θα με τουφεκίσουν!». «Ναι, αλλά εσάς θα σας
αντικαταστήσω», του αποκρίθηκε ο Νταλιμιέ. «Δεν θα μπορέσω να αντικαταστήσω
τους Ρέμπραντ».

Αν οι υπουργοί…

… του Σαντάμ δεν το είχαν βάλει τόσο γρήγορα στα πόδια, ίσως να είχαν
καταφέρει να διασώσουν μερικά από τα έργα τέχνης που έπεσαν στα χέρια του
όχλου της Βαγδάτης. Όμως ποια άξιζαν να σωθούν; Σε αυτό το ερώτημα, ακόμη και
αυτός ο όχλος έδειξε καλό γούστο: οι έξι πίνακες που «κοσμούσαν» τους τοίχους
της ερωτικής «φωλιάς» του Σαντάμ στην ιρακινή πρωτεύουσα τον άφησαν εντελώς
αδιάφορο – δεν μπήκε στον κόπο όχι μονάχα να τους κλέψει αλλά ούτε καν να τους
καταστρέψει. Τόσο είναι κακόγουστοι, που αν κάποιος είχε τολμήσει να δείξει το
παραμικρό ενδιαφέρον γι’ αυτούς, σίγουρα θα του άξιζε να τουφεκιστεί εν
ονόματι του καλού γούστου.

Οι έξι πίνακες…

… ανήκουν στην κατηγορία της «φανταστικής ζωγραφικής» και μοιάζουν με τις
ζωγραφιές που βλέπουμε συνήθως στα εξώφυλλα φτηνών βιβλίων τσέπης. Μια ξανθιά
κοιμωμένη (ή βυθισμένη σε ερωτική έκσταση) κάτω από ένα σύννεφο από έντομα που
μοιάζουν με σπερματοζωάρια. Κουλουριασμένο σε ένα δέντρο, ένα γυαλιστερό
κόκκινο φίδι κοιτάζει μια σχεδία που μεταφέρει δυο προσκοπίνες και έναν άνδρα
σε ένα ορμητικό ποτάμι. Παντού σεξουαλικά υπονοούμενα παραπέμπουν στη μαζική
ελαφριά πορνογραφία που απευθύνεται σε μαθητούδια. Είναι έργα της Αμερικανίδας
ζωγράφου Ροβίνα Μορίλ. Με αυτή την ευκαιρία, οι ζωγράφοι που ανήκουν στο ρεύμα
της «φανταστικής ζωγραφικής» βγαίνουν από την αφάνεια και ζητούν από το κοινό
να τους πάρει στα σοβαρά. Όμως, όσο και αν είναι ανοιχτόμυαλος ένας κριτικός,
δύσκολα μπορεί να κάνει συγκρίσεις ανάμεσα στο γούστο του Σαντάμ και το γούστο
των Μεδίκων. Αυτό δεν πτοεί τους ζωγράφους, που διψούν για αναγνώριση έστω και
αν αυτή προέρχεται από έναν δικτάτορα. «Αυτό δεν έχει καμιά σημασία», λέει η
Ελίζαμπεθ Χάμφρεϊ, πρόεδρος της Αμερικανικής Ένωσης Φανταστικής Ζωγραφικής.
Δεν είχε άλλωστε ποτέ.

Το κακό…

… όμως είναι πως οι καλλιτέχνες που συνδέονται με ένα καθεστώς το ακολουθούν
στην τύχη του. Μόλις αυτό πέσει, γρήγορα τους ξεχνούν. Με ελάχιστες
εξαιρέσεις, όπως η Λένι Ρίφενσταλ. Όμως, άλλο Μορίλ και άλλο Ρίφενσταλ. Ακόμη
και οι πιο σκληροί επικριτές της Γερμανίδας κινηματογραφίστριας, όπως η Σούζαν
Σόνταγκ, παραδέχονται πως ο «Θρίαμβος της θέλησης» (1935) και η «Ολυμπία»
(1938) «είναι ίσως τα δυο καλύτερα ντοκιμαντέρ που έγιναν ποτέ». Έστω και αν
φέρουν το στίγμα του σπόνσορά τους.