Το σύμπαν στο μικροσκόπιο!

Το νέο μεγάλο τηλεσκόπιο της NASA ξεκινά τον Αύγουστο το διαστημικό του
ταξίδι αναζητώντας τα μυστικά του Σύμπαντος στο φάσμα της υπέρυθρης
ακτινοβολίας. Μετά το Χαμπλ, το Τσάντρα και το Κόμπτον, αυτό είναι το
τελευταίο σπουδαίο παρατηρητήριο του ουρανού.

Ένα αμυδρό φως, που φτάνει από τα βάθη του Διαστήματος και προέρχεται από τις
πρώτες μέρες του Σσύμπαντος, εξάπτει τη φαντασία των αστρονόμων. Ανυπομονούν
να το ερευνήσουν, ελπίζοντας να μάθουν περισσότερα για την αρχή του Κόσμου.
Θέλουν ακόμα να δουν μέσα από τα σύννεφα της διαστρικής σκόνης που τους κόβει
τη θέα και δεν τους αφήνει να θαυμάσουν τη γέννηση των αστέρων ή να
ανακαλύψουν νέους μακρινούς πλανήτες.

Το νέο Διαστημικό Υπέρυθρο Τηλεσκόπιο Sirtf (προφέρεται Σίρτεφ), που θα
εκτοξευτεί στα μέσα Αυγούστου, είναι το πανίσχυρο εργαλείο που θα
χρησιμοποιήσουν οι αστρονόμοι για να απαντήσουν σε ερωτήματα αιώνων. Η
προγραμματισμένη εκτόξευση της περασμένης εβδομάδας αναβλήθηκε λόγω τεχνικών
προβλημάτων με τον πύραυλο που θα το μεταφέρει στο Διάστημα.

Το τηλεσκόπιο θα ταξιδέψει σε μία ασυνήθιστη τροχιά. Ακολουθεί τη Γη από
απόσταση και αποστολή του είναι η χαρτογράφηση του υπέρυθρου, ή της
θερμότητας, που εκπέμπουν κοντινά και μακρινά αντικείμενα. Το Sirtf είναι το
τελευταίο της σειράς των μεγάλων διαστημικών παρατηρητηρίων, που πρότεινε η
NASA τη δεκαετία του ’70. Η αρχική ιδέα ήταν να τοποθετηθούν πάνω από την
ατμόσφαιρα της Γης, η οποία κρύβει τη θέα μας προς το υπόλοιπο Σύμπαν, και να
εξετάσουν τον ουρανό σε ολόκληρη την κλίμακα του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος
του φωτός: Από τις ακτίνες γάμμα, τις ακτίνες Χ και το υπεριώδες φως στη μία
άκρη μέχρι τα υπέρυθρα και τα ραδιοκύματα στην άλλη άκρη του φάσματος.

Στο μέσο αυτής της συνέχειας βρίσκεται το μικρό ορατό φάσμα που περιλαμβάνει
την γκάμα των χρωμάτων την οποία μπορεί να δει το ανθρώπινο μάτι. Σε αυτό το
κομμάτι λειτουργεί το τηλεσκόπιο Χαμπλ, το πρώτο και το διασημότερο από όλα τα
μεγάλα, παράγοντας εικόνες που έχουν προσφέρει στον άνθρωπο μία νέα άποψη για
τα θαύματα του Σύμπαντος.

Το καινούργιο τηλεσκόπιο θα ακολουθήσει το μονοπάτι που χάραξαν τα υπόλοιπα
παρατηρητήρια σε τροχιά, όπως το Παρατηρητήριο Τσάντρα Ακτίνων Χ και το
Παρατηρητήριο Κόμπτον Ακτίνων Γάμμα, χαρτογραφώντας τα ουράνια.

«Όταν γραφτεί η ιστορία για το τέλος της δεκαετίας του ’90 και τις αρχές του
αιώνα, η αστρονομία θα μείνει στη μνήμη για τα επιτεύγματα των μεγάλων
τηλεσκοπίων», λέει ο υποδιευθυντής του προγράμματος διαστημικής επιστήμης της
NASA δρ Έντουαρντ Γουέλερ. «Όχι μόνο πετύχαμε όλους μας τους αρχικούς στόχους
με όλα τα παρατηρητήρια, αλλά ξεπεράσαμε και τις προσδοκίες μας».

Κανένα τηλεσκόπιο ή εργαλείο δεν έχει από μόνο του τη δυνατότητα να δει
ολόκληρο το φάσμα του φωτός και να μελετήσει όλες τις πλευρές του Σύμπαντος.
Το Χαμπλ εκτοξεύθηκε το 1990 και θα ολοκληρώσει την αποστολή του το 2010. Το
Κόμπτον έφυγε το 1991 και τελείωσε την αποστολή του με επιτυχία το 2000.
Ανακάλυψε ισχυρές εκρήξεις ακτίνων γάμμα από διάφορες πηγές στο Διάστημα και
μελέτησε άλλα φαινόμενα πολύ υψηλής ενέργειας, όπως τα κβάζαρ, διασταυρώσεις
κοσμικών ακτίνων και ηλιακές λάμψεις. Το Τσάντρα εκτοξεύθηκε το 1999 και θα
λειτουργεί τουλάχιστον μέχρι του χρόνου. Μελετά πηγές ισχυρών εκπομπών ακτίνων
Χ, όπως οι μαύρες τρύπες και μεγάλες εκρήξεις αστέρων, γνωστά ως σούπερ νόβα.

Συνεργασία μεταξύ των επιστημόνων

Η θερμότητα που παράγεται από την κίνηση ατόμων και μορίων σε κάθε αντικείμενο με θερμοκρασία μεγαλύτερη του απόλυτου μηδενός, προβάλλεται ως υπέρυθρη ακτινοβολία. Η θέα της υπέρυθρης ενέργειας δημιουργεί τον χάρτη της θερμοκρασίας του αντικειμένου.

Τα μεγάλα παρατηρητήρια έχουν σημαντικές επιπτώσεις στην αστρονομία, σε
επιστημονικό και κοινωνιολογικό επίπεδο, σύμφωνα με τον δρα Ρόμπερτ Κίρσνερ,
αστρονόμο και καθηγητή στο Κέντρο Αστροφυσικής του Χάρβαρντ. Οι παρατηρήσεις
ενθαρρύνουν τη συνεργασία μεταξύ των επιστημόνων που ειδικεύονται στη μελέτη
συγκεκριμένων μηκών κυμάτων του φωτός με πολύ καλύτερα αποτελέσματα από
μεμονωμένες έρευνες.

Το κόστος σχεδιασμού, κατασκευής, εκτόξευσης και λειτουργίας των τηλεσκοπίων
έφτασε τα 10 δισεκατομμύρια δολάρια. Επτά από αυτά αφιερώθηκαν στο Χαμπλ, που
χρειάστηκε εκτεταμένες και ριψοκίνδυνες αποστολές επιδιόρθωσης στο Διάστημα
όταν ξεκίνησε το ταξίδι του.