ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Εκ του κατά Ματθαίον

Σαν τους Φαρισαίους στο Κατά Ματθαίον (ΚΖ’ 42) ζητώ να κατέβει ο Ιησούς
εκ του Σταυρού για να πιστέψω.

Λες και δεν ξέρω πως οι άνθρωποι που αποφαίνονται υπέρ της υπάρξεως του Θεού
είναι ευτυχέστεροι. Λες και ζητώ ένα «όπερ έδει δείξαι», ενώ η μνήμη που
διατηρεί το «μερικό», δείχνει τον τρόπο. Δείχνει τον τρόπο για το
«όλο», πες το Θεό, πες το όπως θέλεις.

Θα ακούσω τα δώδεκα Ευαγγέλια στην εκκλησία της Αγίας Κυριακής, όπως παλιά,
παιδί, στον τόπο μου, με τον δικό μου τρόπο. Θα δω τον παπά να σβήνει ένα –
ένα τα κεράκια στο αναλόγιο μετά το πέρας της ανάγνωσης. Μια ανισοϋψής σειρά
από κεριά όπως στο ποίημα του Καβάφη. Κεριά και χρόνια. Πεθαμένοι και
ζωντανοί.

Τις προάλλες ο Αντώνης Φωστιέρης μού έστειλε ευγενικά την ανατύπωση στο τεύχος
174 του περιοδικού «Η λέξη» εκείνου του αφιερώματος πριν από είκοσι χρόνια για
τον Αλεξανδρινό.

Απρίλης 1983 και Απρίλης 2003.

Διπλοτυπία στο εξώφυλλο, ίδια στοιχεία και όλα τα ονόματα σαν τα κεριά στο
αναλόγιο μπρος από την Ωραία Πύλη. Τα πιο πολλά σβησμένα: ο Σαββίδης, ο
Λαμπρίδης, η Καρέλλη, ο Καρούζος, ο Λιγνάδης.

Ανάμεσά τους και το δικό μου όνομα, αλλά σαν κάποιου ούτε νεκρού ούτε
ζωντανού, μα ξένου, ίσως γιατί η καρδιακή του ανεπάρκεια δεν του επέτρεψε να
πιστέψει σ’ ό,τι κάνει. Δεν θα ‘πρεπε, μετά είκοσι έτη, να έχω ενστερνισθεί τη
ρήση του Πασκάλ: «μόνο με την καρδιά γνωρίζουμε τις πρώτες αρχές», διότι, «οι
πυρρωνιστές, που μόνον με τον συλλογισμό ασχολούνται, ματαιοπονούν»;

Διάβαζα στον Στάινερ πως στην επιθανάτια κλίνη του, όπου έδωσε το τελευταίο
σεμινάριό του, ο Πωλ ντε Μαν, άθεος κατά τεκμήριο και αποδομιστής, αναφώνησε
οργισμένος σ’ έναν φοιτητή του ο οποίος θέλησε να φανεί πιο άθεος από τον
δάσκαλό του: «Πάψτε! Πάψτε! Δεν το ξέρετε πως μόνον ένα ερώτημα έχει σημασία:
υπάρχει ή δεν υπάρχει ο Θεός».

Εγώ, αφού προηγουμένως λάβω υπ’ όψιν μου την «οδηγία» του Πασκάλ στις
Σκέψεις «ο αθεϊσμός προδίδει πνευματικό σθένος, αλλά μέχρι ενός
βαθμού», θα ήθελα να πω σ’ όσους «υπηρετούν τον Θεό, αφού τον βρήκαν (και
είναι λογικοί κι ευτυχισμένοι)» ή σ’ όσους «καταγίνονται στην αναζήτησή του
χωρίς να τον έχουν βρει (και είναι δυστυχείς και λογικοί)» ή, τέλος, σ’
εκείνους που ζουν χωρίς να τον αναζητούν και χωρίς να τον έχουν βρει», πως
υπάρχουν κι αυτοί που υπηρετούν τον Θεό χωρίς να τον έχουν βρει και, επιπλέον,
ξέροντας ότι δεν θα τον βρουν, αλλά κι ότι δεν θα πάψουν να τον υπηρετούν: οι
ποιητές! Είδαν το μηδέν και τα πάντα είδαν, όπως οι «μυστικοί» και οι άγιοι.

Και, «δυστυχώς», όπως ομολογεί ο μέγας άπιστος «καρδιοπαθής», ο Μαλλαρμέ,
έχοντας σκάψει τον στίχο έως αυτό το σημείο, συνάντησαν δύο αβύσσους που τους
απέλπισαν. Η μία είναι το Μηδέν… Το άλλο κενό που βρήκαν είναι το κενό του
στήθους τους.

Παράδοξο. Ο ποιητής, κάποιος που με το ποίημα μαθαίνει την καρδιά – ο
καρδιολόγος – συναντά στο στήθος του ένα κενό.

Ακόμη πιο παράδοξο. Σ’ αυτό το κενό ορθώνει το θυσιαστήριο. Εκεί θυσιάζει την
καρδιά του, για να δει το μηδέν και να δει τα πάντα. Εκεί θεμελιώνει την
ποιητική ως θρησκεία. (Κάθε επιλογή συνεπάγεται και μια θρησκεία). Εκεί
δωρίζει και δέχεται τα δώρα. Κυρίως το «δώρο» του ποιήματος, να ζει χωρίς
καρδιά: νεκροζώντανος, άκαρδος, επιφυλάσσοντας για τον εαυτό του το κενό. «Ο
ποιητής ένα κενό» του Γ. Σεφέρη.

«Και τώρα που έφτασα στο φρικιαστικό όραμα ενός καθαρού έργου», γράφει ο
Μαλλαρμέ στον Καζαλίς, «έχασα σχεδόν τα λογικά μου (…). Ευτυχώς, όμως, είμαι
τελείως νεκρός».

Ο ποιητής – άθεος, νεκρός, ζωντανός, ένθεος – ο ποιητής «δυστυχώς», έχοντας
σκάψει τον στίχο, συνάντησε το μηδέν και το κενό. Αλλά συγχρόνως: ο ποιητής
«ευτυχώς» είναι τελείως νεκρός…

Καταλαβαίνει άραγε, ο αναγνώστης μου την αμηχανία μόνο και μόνο από τη
θέση και την άρση δυο των επιρρημάτων («δυστυχώς» – «ευτυχώς»); Όσο για μένα,
διερωτώμαι – και ξέρω ότι ματαιοπονώ – πώς να πιστέψω υπό αυτό το διπλότυπο
καθεστώς; Ποιον Θεό; Ποιανού παπά Ευαγγέλιο; Άλλου παπά;

Κι αν, λέω, αν ακόμη – συν Θεώ – γράψω το ποίημα· και, τύχη αγαθή, οι
γραμματείς και οι Φαρισαίοι, επίγειοι πράκτορες του Θεού, το επαινέσουν, διότι
κι εγώ με τη σειρά μου τούς επαινώ, κι αντί να πιστέψω στον Θεό αυτούς
πιστεύω, ε, τότε και πάλι δεν έγραψα. Μονολογώ, εδώ, στην δημοσιά της
εφημερίδας:«δεν νεκρώθηκες τελείως. Εργάζεσαι, αλλά δεν ανήκεις στην αεργία
του ποιήματος. Και αν όλα τα έχεις κάνει για το μηδέν, είναι σαν να μην έκανες
ποτέ σου τίποτα. Τα είδες όλα, δεν είδες το μηδέν. Άλλους έσωσες, δεν μπόρεσες
τον εαυτό σου να σώσεις. Και όταν οι κεκοιμημένοι εξελθόντες από το εξώφυλλο
της “Λέξης” ενεφανίσθησαν, εσύ πάλι δεν πίστεψες ότι το ποίημα γράφεται δι’
ευχών τους».

Άπιστος, σαν τον σκοτεινό Θωμά…