Ο πρώτος μαρτυρικός κύκλος

Με τις προχθεσινές, εφ’ όλης ελαφρώς της ύλης, καταθέσεις μπορεί να θεωρήσει
κανείς ότι ολοκληρώθηκε ένας πρώτος κύκλος στη διαδικασία εξέτασης των
μαρτύρων. Μέσα από την αναδρομή 23 υποθέσεων σε 29 ημέρες (καθόλου άσχημο σκορ
για το δικαστήριο, όχι όμως ασφαλώς τιμητικό για τους κατηγορουμένους), δόθηκε
σε μεγάλο βαθμό το στίγμα του βαθμού επάρκειας των στοιχείων που είχαν
συλλεγεί στην προανάκριση, καθώς και της δυνητικής προσφοράς των μαρτύρων στην
αποκάλυψη της αλήθειας.

Ας υποθέσουμε για λίγο ότι έφτανε αυτές τις ημέρες στη χώρα μας κάποιος
ενδιαφερόμενος για τα τεκταινόμενα της δίκης, ο οποίος όμως δεν είχε
παρακολουθήσει καθόλου την έως τώρα διαδικασία. Τι θα μπορούσαμε άραγε να του
πούμε συνοπτικά για τη μέχρι στιγμής αποκομιδή από τη φάση της εξέτασης των
μαρτύρων; Τρία κυρίως πράγματα, κατά τη γνώμη μου.

Πρώτον, ότι οι μαρτυρικές καταθέσεις δεν αποτελούν – σε αυτήν τη δίκη ακόμα
περισσότερο από ό,τι σε άλλες – παρά συμπληρωματικά και σε μεγάλο βαθμό ελλιπή
κομμάτια ενός τεράστιου παζλ, σε καμία περίπτωση αποδείξεις με αυτόνομη αξία.
Καλό παράδειγμα προσφέρουν σχεδόν όλες οι χθεσινές, εξαιρετικές μάλιστα,
καταθέσεις (πρόκειται για μάρτυρες που είχαν χάσει τη σειρά τους και κρίθηκε
απαραίτητο να μην κλείσουν κάποιες υποθέσεις χωρίς να ακουστούν). Από
διηγήσεις για επιβάτες που μάλλον ήταν άσχετοι με τα γεγονότα, ως περιγραφές
ενός μήλου του Αδάμ που παραπέμπει στον κάτοχό του, και από μία ουλή που δεν
βρέθηκε όπως περιγραφόταν, ως μία «αναγνώριση» προσώπου που δεν κατηγορείται
για τη συγκεκριμένη υπόθεση, οι μάρτυρες περισσότερο από οτιδήποτε άλλο
συνέβαλαν στη δημιουργία σύγχυσης. Προσοχή: αυτό δεν σημαίνει ότι λένε
αναγκαστικά ψέματα ή ανακρίβειες (στο κάτω κάτω συμβαίνει να προσέξουμε κυρίως
σε έναν άνθρωπο κάποιο δευτερεύον για τους άλλους χαρακτηριστικό του, όπως δεν
αποκλείεται ένα πρόσωπο που δεν περιλαμβάνεται στο σχετικό με συγκεκριμένη
ενέργεια κατηγορητήριο να ήταν παρόν στη διάπραξή της), αλλά ότι οι μαρτυρίες
τους δεν διαθέτουν τη γνωστή σε κάθε νομικό «δυναμική της αλήθειας».

Αυτή όμως η διαπίστωση μάς φέρνει στο δεύτερο κρίσιμο στοιχείο, που είναι ότι,
αντίθετα, αρκετές από τις καταθέσεις μαρτύρων, ιδίως ιδωμένες σε
αλληλοσυσχετισμό, διαθέτουν αυτήν τη δυναμική και μπορούν να αποτελέσουν βάση
για αρκετά ασφαλή συμπεράσματα. Έχω ξαναμιλήσει σε αυτήν τη στήλη, ώστε να μη
χρειάζεται να επανέλθω, για το δέσιμο, σε πολλές περιπτώσεις, μαρτυριών και
προανακριτικών απολογιών και (αναιρεθεισών ή όχι) ομολογιών, σχετικά με
πρόσωπα και γεγονότα που είναι λογικά πολύ δύσκολο να έχουν εκ των υστέρων
εφευρεθεί ή «κατασκευασθεί». Κρίσιμη επίσης είναι η ευθεία κατάφαση μαρτυριών
από όσους κατηγορουμένους δεν αρνούνται συλλήβδην τα πάντα, όπως και η έμμεση
κατάφαση εκ μέρους των αναλαβόντων την «πολιτική ευθύνη» (γιατί έστω και αυτή
η ευθύνη απαιτεί κάποια πράξη επί της οποίας να αναληφθεί).

Θα έλεγα, τέλος, στον φιλομαθή και υπομονετικό συνομιλητή μου, ότι ξεχωριστή
σημασία είχε, στα μάτια μου, όχι τόσο μια μαρτυρία όσο η αποκάλυψη της
ταυτότητας ενός μάρτυρα. Ο σχεδόν μυθικός Β1 δεν είδε μονάχα τη διάπραξη ενός
εγκλήματος υπό συνθήκες που δύσκολα μπορούν να αμφισβητηθούν, αλλά είχε και το
θάρρος να αντιμετωπίσει, με ανοιχτό όνομα και πρόσωπο, εκείνους τους οποίους
αναγνώριζε. Δεν κέρδισε έτσι η δίκη μόνο σε αξιοπιστία, αλλά και, ίσως
σημαντικότερο, σε διαφάνεια.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.