ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Πόλεμος και Ευρώπη

Η δοκιμασία για την ανθρωπότητα δεν τελείωσε με την πτώση της Βαγδάτης και του
καθεστώτος της. Ενώ η κατακτημένη χώρα περιμένει μέσα στην ακυβερνησία να
φανεί κάποια αρχή σχεδίου για την τύχη του λαού της, η «νικήτρια» του πολέμου
απεργάζεται ήδη την επόμενη επίθεσή της (θέτω τη λέξη σε εισαγωγικά γιατί
πιστεύω ότι αποτελεί ύβρι να γίνεται λόγος για «νίκη» υπό τις συνθήκες που
επιτεύχθηκε και με το τίμημα που επέβαλε). Την ίδια στιγμή, από μια περίεργη
ειρωνεία της Ιστορίας (αν και η Ιστορία διαθέτει μια αίσθηση της ειρωνείας που
μας φαίνεται πάντα περίεργη πριν μεταβληθεί σε δίδαγμα), δοκιμάζεται, μπροστά
στα μάτια μας αλλά και από εμάς τους ίδιους, και η μόνη δύναμη στον κόσμο που
είναι ίσως ικανή να αντιπαραθέσει στην αμερικανική μονοκρατορία τη δική της
οπτική για τον διεθνή βίο. Μιλώ φυσικά για την Ενωμένη Ευρώπη.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Ευρώπη βγαίνει πληγωμένη στο σώμα, την ψυχή
και το κύρος της από τον πόλεμο στο Ιράκ. Οι δύο βασικές εντυπώσεις που έδωσε
με τη στάση της απέναντι στα γεγονότα είναι η αδυναμία και ο διχασμός.
Αδυναμία, όχι μόνο να εμποδίσει καταστάσεις που θεωρητικά απευχόταν, αλλά και
να δημιουργήσει έστω τις πολιτικές προϋποθέσεις για να ακουστεί η φωνή της από
τη διεθνή κοινότητα. Διχασμός, ακριβώς γιατί, τη στιγμή της ευθύνης, τη στιγμή
της απαραίτητης, εν όψει των διακηρυγμένων φιλοδοξιών, μετάβασης από τα μέλη
στο σύνολο, από την πολυφωνία στην συναπόφαση, η Ευρώπη και πάλι δεν κατόρθωσε
να ενεργήσει με μία βούληση. Όμως η Ευρώπη, παρά τα ελλείμματά της, δεν
στάθηκε αδιάφορη ή αμέτοχη ή, τελικά, χωρίς καμία επιρροή απέναντι στα
γεγονότα που σφραγίζουν το εγκαινιασμένο με την επίθεση της 11ης Σεπτεμβρίου
πέρασμα σε μια νέα εποχή. Οι λαοί της κινητοποιήθηκαν (με αναφορά, συνειδητή ή
ασυνείδητη, στην ύπαρξη και στη δυναμική της ενωσιακής διαδικασίας), οι
ηγεσίες της αναγκάσθηκαν να πάρουν θέση, κι έτσι να αποκαλυφθεί ότι ακόμα και
αυτές που «στήριξαν» τις ΗΠΑ (ναι, ναι, ακόμα και η βρετανική)
διαφοροποιούνται σε πολλά σημεία από τον τρόπο που εκείνες προσλαμβάνουν τον
κόσμο, ενώ το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο γνώρισε, χάρις και στις προσπάθειες της
ελληνικής προεδρίας, στιγμές σχετικής δόξας.

Το ίδιο το γεγονός της διεύρυνσης είναι αυτό που κυρίως μπορεί, αν όχι να
αλλάξει τους συσχετισμούς, να προσδώσει μια νέα δυναμική στην Ευρώπη και στην
επιρροή της. Το στοίχημα είναι δύσκολο και κάθε άλλο παρά κερδισμένο εκ των
προτέρων. Η μεγαλύτερη αντιπροσωπευτικότητα των λαών και των πολιτισμών, το
πληθυσμιακό και ιστορικό βάρος των νέων μελών, κινδυνεύουν να εξουδετερωθούν
από την αύξηση της ανομοιομορφίας και των προβλημάτων στη λήψη των αποφάσεων.
Θα ήταν, όμως, πολιτικά παράλογο τη στιγμή που η ιδέα μιας Ευρώπης πολιτισμού
και ειρήνης είναι πιο αναγκαία από ποτέ, οι λαοί της – και ιδίως εκείνοι που
αντιτάχθηκαν με τη μεγαλύτερη σθεναρότητα στον πόλεμο – να της γυρίσουν την
πλάτη, επειδή δικαίως απογοητεύτηκαν από τη στάση ορισμένων κυβερνήσεων. Υπ’
αυτή την έννοια, οι αθηναϊκές εκδηλώσεις αυτής της εβδομάδας αποτελούν μια
ακόμα δοκιμασία, ιδίως για εμάς τους Έλληνες: να δείξουμε ότι μπορούμε να
κάνουμε τη διάκριση ανάμεσα στο ατελές και το ελπιδοφόρο, να καταδικάσουμε τη
διεθνή βία αλλά να μην υπονομεύσουμε τη μόνη δύναμη που θα μπορέσει ίσως
κάποτε να της αντισταθεί. Η περίφημη «Ευρώπη των λαών» είναι ίσως, τούτες τις
δύσκολες στιγμές, πιο κοντά από ό,τι φανταζόμαστε.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.