Δρόμοι

Με τη Σταύρωση…

… είχε μανία ο ζωγράφος Φράνσις Μπέικον. Γύριζε και ξαναγύριζε σε αυτό το
θέμα επί είκοσι χρόνια. Εκείνο που τον συγκλόνιζε ήταν η θέα της σάρκας, ωμής
και αιμάσσουσας, σαν από σφαγείο, εκεί που η ματιά του ζώου δείχνει σαν να
ξέρει τι το περιμένει και κάνει τα πάντα για να ξεφύγει. «Αυτό για μένα είναι
πάρα πολύ κοντά στη Σταύρωση», έλεγε ο Μπέικον. «Ξέρω πως για τους
θρησκευόμενους, για τους χριστιανούς, η Σταύρωση έχει τελείως διαφορετική
σημασία. Μα για έναν που είναι άθρησκος, είναι απλώς αυτό που κάνει ένας
άνθρωπος σε έναν άλλον.

Τα τσιγκέλια…

… του κρεοπωλείου μοιάζουν με κρεμάστρα που μπορεί να κρεμάσει κανείς πάνω
της κάθε λογής αισθήματα. Αν αναρωτηθεί κάποιος αν θα μπορούσε να είναι αυτός
κρεμασμένος εκεί, στη θέση του ζώου, τότε περνάει σε ένα άλλο περιβάλλον, όπου
ένας άνθρωπος κάνει κακό σε έναν άλλο και όλοι οι υπόλοιποι κάθονται και
παρακολουθούν, μια Σταύρωση δηλαδή, σαν και αυτές που παρακολουθούμε μπροστά
στην τηλεόρασή μας. Ο εσταυρωμένος έχει γίνει ένα πτωματικό κομμάτι του
χασάπη, αφού προηγουμένως ο Γολγοθάς μεταφέρθηκε στο σφαγείο. Από τη
«Σταύρωση» του 1950, ο ζωγράφος δεν μένει ευχαριστημένος: γι’ αυτό ανοίγει ένα
«τραύμα» πάνω στο μουσαμά του, ένα ανοιχτό στόμα που μας δείχνει τα δόντια του
άγρια σαν προειδοποίηση. Τέσσερα χρόνια αργότερα, βάζει έναν άνθρωπο να
καθήσει στην ψυχρή αίθουσα ενός σφαγείου. Πίσω από το κεφάλι του, κρέμεται από
το ταβάνι ένα βοδινό πτώμα ανοιγμένο στα δυο. Το σχήμα των πλευρών μοιάζει με
φτερούγες αγγέλου. Γιατί ουρλιάζει ο άνθρωπος; Άραγε διαμαρτύρεται που η
Σταύρωση μάς συντροφεύει καθημερινά στη ζωή, ένα καθημερινό βασανιστήριο; Ή
απλώς θέλει να διώξει από πάνω του το βάρος της αγωνίας;

Η σάρκα…

… στο τρίπτυχο της «Σταύρωσης» του 1962 μοιάζει να έχει βγει κατ’ ευθείαν
από το σφαγείο. Δεν δείχνει να είναι καρφωμένη πάνω σε σταυρό, αλλά κρεμασμένη
από τσιγκέλι. Ένα εκκρεμές από κρέας και κόκαλα που απλώνει παντού τη μυρωδιά
του θανάτου. Μια μορφή σαν σκουλήκι που σέρνεται στον πάτο του πίνακα θυμίζει
τη φράση του Αμβρόσιου Μπιρς: «Κρέας για σκουλήκι, το τελικό προϊόν του οποίου
είμαστε η πρώτη ύλη». Στη «Σταύρωση» του 1965, όλα έχουν τελειώσει. Όλα είναι
καθαρά και συγυρισμένα. Στο χαλί και τους τοίχους δεν διακρίνεται ούτε μια
κηλίδα αίματος, σαν να τις σκούπισε κάποιο αόρατο χέρι, για να τα δει όλα
άσπιλα ο θεατής.

Μέσα στα σφαγεία…

… και όχι στα σχολεία να διδασκόμαστε τη γνώση των ανθρώπων και των
βαρβάρων, έλεγε κάποτε ο συγγραφέας Τόμας Μπέρναρντ. Εκεί να πηγαίνουν οι
δάσκαλοι τους μαθητές τους, «να κραδαίνουν μπαλτάδες, να λιανίζουν κιμά, να
κόβουν σάρκες ματωμένες με ακονισμένα μαχαίρια, να μαθαίνουν να διαβάζουν
σπλάχνα και όχι στείρα γραφτά».