Κοίτα με στα μάτια

Η δύναμη του βλέμματος: στον κινηματογράφο, το θέατρο, τη λογοτεχνία. Ο λόγος
των προσώπων υποχωρεί, η δράση μεταφέρεται στο βλέμμα. Ποιος κοιτάει; Ποιον
κοιτάει; Πώς τον κοιτάει; Ποιος έχει την πρωτοβουλία του βλέμματος; Ποιος
κατεβάζει πρώτος τα μάτια;

Τι μπορεί να σημαίνει ένα βλέμμα; Τι νιώθει αυτός που το υποδέχεται; Τι είδους
αισθήματα ξηλώνει από μέσα του το επίμονο μάτι;

Την προηγούμενη εβδομάδα, «μάρτυρας έπαθε ταχυπαλμία όταν ήρθε πρόσωπο με
πρόσωπο με τον Σάββατο Ξηρό». Συνήθως, ο μάρτυρας έχει την πρωτοβουλία του
βλέμματος. Αυτός στρέφεται προς τον κατηγορούμενο, αυτός τον κοιτά. Αυτός τον
αναγνωρίζει. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, οι ρόλοι αντιστράφηκαν.

Ο πρόεδρος του δικαστηρίου ζήτησε από τον κατηγορούμενο Σάββα Ξηρό να
αναγνωρίσει τον μάρτυρα. Να τον κοιτάξει στα μάτια και να αποφανθεί. Τον είχε
δει λίγο πριν γίνει η επίθεση στο αυτοκίνητο του Βαρδινογιάννη;

Ο κατηγορούμενος δεν βλέπει καλά. Ανεβαίνει στο βήμα του μάρτυρα, σχεδόν
κολλάει το πρόσωπό του στο πρόσωπο του άλλου. Ο κύριος Ιωάννης Κανάρης
ταράζεται, αρχίζει να τρέμει. Μέσα στην ταραχή του, προσφωνεί τον πρόεδρο
«κύριε μάρτυς».

Στην αναμπουμπούλα του απρογραμμάτιστου βλέμματος και των ανεστραμμένων ρόλων
σχηματίζεται ένα παράδοξο ντόμινο. Ο ρόλος του μάρτυρα μοιάζει να
μεταβιβάζεται από τον κανονικό μάρτυρα στον κατηγορούμενο. Και από ‘κεί, με
μια στριμωγμένη – αλλά και παιγνιώδη στα αποτελέσματά της – λανθάνουσα γλώσσα,
στον πρόεδρο του δικαστηρίου.

Ο μάρτυρας δεν είναι πια μάρτυρας, μετατρέπεται σε αντικείμενο παρατήρησης. Το
ρόλο του μάρτυρα αναλαμβάνει προσώρας ο κατηγορούμενος. Ο πρόεδρος ονομάζεται
κατά λάθος «μάρτυρας». Ίσως, μάρτυρας της παράξενης σκηνής. Η συγκεκριμένη
σκηνή μπορεί να έχει ως λεζάντα μια φράση του Ρολάν Μπαρτ. «Μαθαίνω, λοιπόν,
έτσι τι είναι ο ενεστώς, αυτός ο δύσκολος χρόνος: ένα κομμάτι καθαρού άγχους».
Τα βλέμματα ανταλλάσσονται σε χρόνο ενεστώτα. Οι πράξεις μετριούνται συνήθως
όταν γίνονται παρελθόν.

Η Σοφία Νικολαΐδου είναι συγγραφέας.