Όψεις δικαιοσύνης

Πολλές – και από επίσημα χείλη – οι διαβεβαιώσεις ότι η διεξαγόμενη δίκη της
17Ν θα είναι μια δίκαιη δίκη. Αρκετές – και όχι μόνο από τους συνηγόρους των
κατηγορουμένων – οι αμφισβητήσεις των προαναφερθεισών διαβεβαιώσεων. Ούτως ή
άλλως, αποκλείεται να υπάρξει ομοφωνία, όχι μόνο περί του αν η εν λόγω δίκη
είναι δίκαιη (τα κριτήρια είναι πολλά, σύνθετα και ασφαλώς υποκειμενικά), αλλά
και στο αν μπορεί να υπάρξει γενικά δίκαιη δίκη, αν αυτή καθαυτήν η λειτουργία
της απονομής δικαιοσύνης διαθέτει τις αναγκαίες ιδεολογικές, κοινωνικές και
πολιτισμικές αξίες και σταθερές που της επιτρέπουν να απονέμει «δίκαιη
δικαιοσύνη» και, κυρίως, αν, ως λειτουργία, μπορεί να υπερβεί τις κοινωνικές
και πολιτικές συνθήκες εντός των οποίων διατελείται.

Με τις οπτικές περί τη Δικαιοσύνη και τις ποικίλες εκδοχές απονομής
δικαιοσύνης θα ασχοληθώ σε τούτη την ενότητα σχολίων των «Αρθρώσεων και…
εξαρθρώσεων», με στόχο τη διατύπωση κάποιων σκέψεων σχετικά με τον χαρακτήρα
της Δικαιοσύνης ως συντεταγμένης εξουσίας του αστικού κράτους, τον ρόλο του
τιμωρητικού σωφρονισμού ως μηχανισμού εξασφάλισης της κοινωνικής συνοχής αλλά
και εμπέδωσης της κοινωνικής χειραγώγησης, το αξιακό περιεχόμενο και την
πολιτική ορθότητα πρακτικών απονομής δικαιοσύνης εξωθεσμικού χαρακτήρα,
παράλληλα ή και σε ανταγωνισμό με τις επίσημες κρατικές λειτουργίες.

Η Δικαιοσύνη – το πλαίσιο των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων των πολιτών (και
των «μη πολιτών»), που καθορίζουν οι νόμοι και πολιτικές πρακτικές εφαρμογής
τους – πόσο επηρεάζεται από εθνικούς και διεθνείς κοινωνικοπολιτικούς
συσχετισμούς. Ποια η σχέση Δικαιοσύνης και κοινωνικής δικαιοσύνης ή, αλλιώς,
μπορούν άνθρωποι που δεν είναι ίσοι (επομένως διαθέτουν διαφορετικά ποσοστά
ελευθερίας) να είναι ίσοι απέναντι στον νόμο, όπως επιβάλλει το Σύνταγμα;
Γιατί όταν συρρικνώνεται το κράτος πρόνοιας, φθίνει και το κράτος δικαίου –
και πόσο ταυτίζεται το τελευταίο με το «δίκαιο κράτος»; Δικαιούται – και υπό
ποίες προϋποθέσεις – μια κοινωνική ή πολιτική ομάδα, ακόμα και κάποιο άτομο,
να παίρνει πρωτοβουλίες απονομής δικαιοσύνης, όχι μόνο με τη μορφή της
πρόνοιας ή της αλληλεγγύης, αλλά και τιμωρητικού χαρακτήρα;

Με τα προηγούμενα και ορισμένα άλλα ερωτήματα θα ασχοληθούμε αυτή την
εβδομάδα.

Ο Νίκος Γιαννόπουλος είναι μέλος του Δικτύου για τα Πολιτικά και
Κοινωνικά Δικαιώματα.