ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Πολίτες – δημοσιογράφοι

Είναι όντως αξιοπερίεργο: παρά το γεγονός πως οι ειδήμονες του χώρου για
χρόνια αναλύουν και συζητούν την έννοια της «διαδραστικής» (ή «αμφίδρομης»)
επικοινωνίας, ελάχιστοι κλάδοι της οικονομίας έχουν προσαρμοστεί στην πρακτική
της εφαρμογή ή στις αλλαγές που φέρνει στις δραστηριότητές τους. Και εάν αυτό
δεν έχει ιδιαίτερες συνέπειες για πολλές εταιρείες, σίγουρα δεν ισχύει το ίδιο
για τις επιχειρήσεις του κλάδου της επικοινωνίας και, ειδικότερα, της
ενημέρωσης.

Όχι πως τα Μέσα Ενημέρωσης αγνόησαν πλήρως τη διαδραστική επικοινωνία στις
διαδικτυακές τους υπηρεσίες – απλά, προχώρησαν με δειλά βήματα, αρχικά με μία
διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και μετέπειτα με μικρές εφαρμογές που δεν
αλλοίωναν την ουσιαστικά μονομερή ροή πληροφορίας. Ο κοινός παρονομαστής
παρέμενε η επιθυμία των εκδοτών να ελέγξουν την έκταση της διαδραστικότητας:
έτσι, ακόμα και σήμερα τα κύρια παραδείγματα είναι ηλεκτρονικές ψηφοφορίες και
γκάλοπ όπως και διαγωνισμοί με δώρα. Αντιλαμβανόμενοι την ισχύ της
χρήστη-προς-χρήστη επικοινωνίας, ορισμένοι προχώρησαν ένα βήμα παραπέρα και
δημιούργησαν χώρους ανταλλαγής απόψεων (forum) ώστε οι αναγνώστες να
παραμένουν στην υπηρεσία ακόμα κι όταν δεν θέλουν να ενημερωθούν αλλά να
συζητήσουν.

Ωστόσο, πιθανότατα οι εκδότες θα δυσκολευθούν πλέον να περιορίσουν την
αμφίδρομη επικοινωνία και να κρατήσουν τον αναγνώστη στη θέση του παθητικού
δέκτη πληροφορίας. Η αρχή έγινε με τη γοργή διάδοση των ηλεκτρονικών
ημερολογίων (blogs) χρηστών που σχολιάζουν την επικαιρότητα, ενίοτε δίνοντας
πληροφορίες που έχουν ανακαλύψει αλλού στο Ίντερνετ. Τα blogs αποτέλεσαν
αρκετά δυσάρεστη έκπληξη για τους εκδότες – που είχαν επαναπαυτεί από την
αποτυχία αρκετών ημιερασιτεχνικών ηλεκτρονικών «εφημερίδων» – αφού είδαν πως
ένας σχολιογράφος μπορούσε να προσελκύσει κοινό εφάμιλλο μέσου επαγγελματικού
εγχειρήματος. Η πρόσφατη δε εξέλιξη της εξαγοράς του Blogger από το Google
(δηλαδή της μεγαλύτερης υπηρεσίας ημερολογίων από τη μεγαλύτερη μηχανή
αναζήτησης) και η ανακοίνωση πως το Google θα περιλαμβάνει στα αποτελέσματα
της αναζήτησης ειδήσεων όχι μόνο σελίδες από παραδοσιακούς εκδότες αλλά και
σελίδες σχολιογράφων-bloggers σίγουρα αποτελεί κομβικό σημείο. Εάν σε αυτά
προσθέσει κανείς τις δυνατότητες που η ψηφιακή τεχνολογία δίνει στον μέσο
πολίτη, τότε η εικόνα αρχίζει να μεταβάλλεται εντυπωσιακά. Για παράδειγμα,
είναι βέβαιο πως οι πρώτες εικόνες από την επόμενη θεομηνία (όπου κι αν
συμβεί) δεν θα είναι κάποιου οπερατέρ ή φωτορεπόρτερ αλλά ενός πολίτη με
ψηφιακή κάμερα ή κινητό τηλέφωνο τελευταίας τεχνολογίας, δηλαδή με δυνατότητα
φωτογράφισης.

Ορισμένοι παραδοσιακοί εκδότες δεν δείχνουν να ανησυχούν ιδιαίτερα: υπάρχει
τέτοια πληθώρα πληροφόρησης (και παραπληροφόρησης) στο Διαδίκτυο που οι
χρήστες στο τέλος πάντα θα επιλέξουν να ενημερωθούν από επίσημο Μέσο του
οποίου η μάρκα είναι συνώνυμο της αξιοπιστίας και οι εργαζόμενοι είναι
επαγγελματίες. Όσοι νομίζουν δε πως είναι εφικτή η μεταμόρφωση της παραγωγικής
διαδικασίας μόνο και μόνο επειδή το επιτρέπει η τεχνολογία, σίγουρα δεν έχουν
συζητήσει πρόσφατα με εκπροσώπους της (όποιας) ΕΣΗΕΑ. Ωστόσο, μία τέτοια στάση
ισοδυναμεί με ένα μείγμα παραίτησης και έπαρσης: πέραν του ότι δεν γίνεται μία
επιχείρηση ΜΜΕ πάντα να διοικείται αποκλειστικά με άξονα τις επιθυμίες των
συνδικαλιστών, όσοι εκδότες επιμένουν στην παντοδυναμία της μάρκας θα έπρεπε
να λάβουν υπόψη τη σταθερά φθίνουσα πορεία του δείκτη αξιοπιστίας (σύμφωνα με
το κοινό) τα τελευταία έτη.

Κι αν τα Μέσα αγκάλιαζαν τη διαδραστική επικοινωνία; Εάν ακολουθούσαν κι άλλοι
το παράδειγμα των Αμερικανών εκδοτών που φιλοξενούν πλέον blogs χρηστών στις
υπηρεσίες τους; Ή το παράδειγμα της ηλεκτρονικής έκδοσης του BBC που ζητάει
ενεργά από τους αναγνώστες να στέλνουν υλικό, όπως έγινε πρόσφατα με τη
διαδήλωση κατά του πολέμου; Ίσως το αποτέλεσμα μακροπρόθεσμα να ήταν
επιχειρήσεις ΜΜΕ με οικονομικότερη βάση κόστους και, το κυριότερο,
προσανατολισμένες όχι τόσο στη συλλογή υλικού και πληροφορίας αλλά στην
αξιολόγηση, στη διασταύρωση, στην ανάλυση και την ερμηνεία. Πόσο κακό θα ήταν αυτό;

Ο Κωνσταντίνος Καμάρας είναι σύμβουλος της Διεθνούς Ενώσεως Εφημερίδων
και μέλος του Δ.Σ. της IFRA, παγκόσμιου οργανισμού για την τεχνολογία στα ΜΜΕ.