ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η αλαζονεία της Υπερδύναμης

Η στρατιωτική επέμβαση στο Ιράκ αποτελεί, χωρίς άλλο, «επίθεση». Δεν
στοιχειοθετείται ούτε με το διεθνές δίκαιο ούτε με τη διεθνή ηθική. Επιπλέον
είναι πράξη επιβλαβής για τη διεθνή κοινωνία στο σύνολο, αλλά και επιζήμια για
τα καλώς νοούμενα αμερικανικά συμφέροντα. Από την άλλη, δεν υπάρχει η
παραμικρή αμφιβολία ότι ο Σαντάμ Χουσεΐν αποτελεί τύραννο του χειρίστου είδους
(με τον οποίο όμως δεν είχε ηθικούς ενδοιασμούς να φλερτάρει παλαιότερα η
Ουάσιγκτον, όταν ο ακόμη πιο κακός εθεωρείτο το Ιράν).

Στην Ελλάδα έχει υποστηριχθεί κατά κόρον ότι η πρόσφατη ενέργεια είναι μία
ακόμη εκδήλωση της ίδιας λογικής που επικράτησε σε σχέση με το Κόσοβο και το
Αφγανιστάν. Ωστόσο, στην πρώτη περίπτωση, η μεγάλη πλειοψηφία της διεθνούς
κοινής γνώμης αλλά και των διανοουμένων ανά τον κόσμο ήταν υπέρ μιας δυναμικής
πολιτικής έναντι του σατράπη Μιλόσεβιτς. Και χωρίς απόφαση του Συμβουλίου
Ασφαλείας, η «ανθρωπιστική επέμβαση» έχαιρε, καλώς ή κακώς, διεθνούς
νομιμοποίησης. Όσο για το Αφγανιστάν, εμπίπτει στην αυτοάμυνα που επιτρέπεται
και για τρομοκρατικά χτυπήματα μεγάλου διαμετρήματος, στο οποίο αποδεδειγμένα
εμπλέκεται ένα κράτος. Η Ουάσιγκτον φαίνεται να είναι σήμερα θύμα μιας, ας μου
επιτραπεί η έκφραση, «αεροπειρατείας» από μία ομάδα υπερσυντηρητικών ιεράκων
(των ιδρυτών του «Σχεδίου για έναν Νέο Αμερικανικό Αιώνα», βλ. άρθρο Αθ.
Έλλις, «ΤΑ ΝΕΑ», 22-23 Μαρτίου 2003, σελ.17), που μπροστά τους ωχριούν
ακόμη και οι άτεγκτοι «ρεαλιστές» Κίσινγκερ και Μπρεζίνσκι.

Όσο για τα περί «πρoληπτικής αυτoάμυvας», που επικαλούνται οι ΗΠΑ, δεν
ευσταθούν. Κατ’ αρχήν, η κυρίαρχη ερμηνεία σε σχέση με το φυσικό δικαίωμα στην
αυτοάμυνα (άρθρο 51 του Χάρτη των Η.Ε.) είναι ότι επιτρέπεται η χρήση ένοπλης
βίας μόνο εφόσον έχει ήδη εκδηλωθεί επίθεση. Συνεπώς δεν επιτρέπεται η
πρoληπτική αυτoάμυvα για μελλοντική ή ακόμη και για επικείμενη επίθεση. Ωστόσο
ορισμένα κράτη, όπως το Πακιστάν (το 1947), το Ισραήλ (Πόλεμος Ιουνίου 1967,
βομβαρδισμός ιρακινού πυρηνικού αντιδραστήρα στο Οσαρίκ το 1981) αλλά και οι
ΗΠΑ παλαιότερα, προέβησαν σε χρήση βίας επικαλούμενα προληπτική αυτοάμυνα,
κάτι που όμως δεν είχε πείσει τη διεθνή κοινωνία (με εξαίρεση ίσως τον Πόλεμο
του 1967). Οι δε λίγοι διακεκριμένοι νομικοί διεθνολόγοι που έχουν υποστηρίξει
εδώ και δεκαετίες τη δυνατότητα πρoληπτικής αυτoάμυvας, τη δέχονται μόνο υπό
την προϋπόθεση ότι η έξωθεν επίθεση είναι πρόδηλη και άμεση.

Για να ερμηνεύσει λοιπόν κανείς αυτήν την ενέργεια των ΗΠΑ, πρέπει αναγκαστικά
να κινηθεί με άξονα τη λογική της επιθετικής στρατηγικής και της πολιτικής της
στρατιωτικής ισχύος (Machtpolitik), την αλαζονεία της Υπερδύναμης
(ΗΠΑ), τα στενά αμερικανικά συμφέροντα σε σχέση με τα πετρέλαια, τις
γεωπολιτικές κατασκευές με ικανή δόση από σύγκρουση πολιτισμών α λα Χάντιγκτον
κ.ά. Εν τέλει, στην προσπάθεια αυτή επιβολής μίας Pax Americana, αν όντως αυτό
συμβαίνει, «η ισχύς γίνεται το δίκαιο», κατά τον Βαρούχ Σπινόζα (και όχι κατά
τον τόσο παρεξηγημένο στην Ελλάδα Θουκυδίδη). Το διεθνές δίκαιο και η λογική
του είναι – ή πρέπει να είναι – το ακριβώς αντίθετο: το δίκαιο των αδυνάτων
έναντι των αυθαιρεσιών των ισχυρών της Γης.

Μήπως τα περί πολιτικής της ισχύος, γεωπολιτικής, προληπτικού χτυπήματος,
επιθετικής στρατηγικής, πολιτισμικής υπεροχής σάς θυμίζουν τίποτε; Ήταν μία
σχολή σκέψης που μέχρι πριν από λίγα χρόνια συζητιόταν – και μάλιστα στα
σοβαρά – στην Ελλάδα ως η αρμόζουσα πολιτική της χώρας στον περίγυρό της.
Ευτυχώς για μας, τελικά δεν επικράτησε και… σοβαρευτήκαμε.

Ο Αλέξης Ηρακλείδης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο
Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας του Πάντειου Πανεπιστημίου.