|
|
|
Δήμος Σκουλάκης. «Ο Εκσυγχρονισμός του Πολέμου» (λάδι σε μουσαμά). Το πνεύμα της μάχης πρόσωπο με πρόσωπο, στα χρόνια των ιπποτών (πίνακας του Π. Ουτσέλο), επισκιάζεται από τις σύγχρονες φονικές μηχανές (πίνακας του Ρ. Λιχτενστάιν), σε έναν από τους πιο πολυσήμαντους πίνακες του αφιερώματος των «ΝΕΩΝ» (1/3/2003) στο αντιπολεμικό πνεύμα, που περιλαμβάνει πίνακες 24 κορυφαίων Ελλήνων ζωγράφων
|
Ο ίδιος ο πόλεμος αλλά και το σκηνοθετημένο τηλεοπτικό κρυφτούλι των διεθνών
καναλιών για την αμερικανική επίθεση στο Ιράκ κάνουν ανεπίκαιρες τις τρέχουσες
εικαστικές εκθέσεις. Πού μυαλό για αισθητική. Όμως, από ειδήσεις καθαυτές
μαθαίνουμε ελάχιστες και το μόνο που μας μένει είναι να διερευνούμε τη
σκηνογραφία και τις σκοπιμότητες των εντυπώσεων. Όλοι οι θεατές σε ρόλο
επικοινωνιολόγου. «Είναι ο αληθινός Σαντάμ στο τηλεοπτικό μήνυμα;». «Πότε και
πώς σκοτώθηκαν οι απεικονιζόμενοι στρατιώτες;». «Ποιες εικόνες είδαν οι
Ιρακινοί, ποιες εμείς, ποιες Αμερικανοί;». «Σε ποιους διαφημίζουν τα νέα
υπερ-έξυπνα όπλα;».
Ποιος θυμάται τον Ντελακρουά; Αφού, λοιπόν, οι τηλεοπτικές εικόνες
πολέμου και η οπτική σημειολογία έχουν τον πρώτο λόγο, αφηνόμαστε σε
ελεύθερους συνειρμούς, στους εκατοντάδες ιστορικούς πίνακες που έχουν θέμα τον
πόλεμο. Το έχουμε αναφέρει συχνά εδώ: από τη ζωγραφική έμαθε η τηλεόραση
(όπως, άλλωστε, και ο κινηματογράφος και η φωτογραφία) όλα τα επικοινωνιακά
τρικ, ώστε να διαχειρίζεται τους θεατές κατά τις προθέσεις είτε του
παραγγελιοδότη είτε (σπανιότερα) του ίδιου του ζωγράφου. Όχι πως έπαψε να
ισχύει και σήμερα, αλλά στα παλιότερα χρόνια κάθε απεικόνιση είχε αναντίρρητη
πειθώ. Τηλεοπτικοί κάμεραμεν ήταν οι ζωγράφοι που συνόδευαν τους στρατούς και
έπαιρναν σκίτσα του πολέμου, είτε για εφημερίδες είτε για πρώτη ύλη που θα
γινόταν κατόπιν μεγάλος αφηγηματικός πίνακας στο παλάτι ή στο στρατηγείο.
Το απαραίτητο αυτό είδος ζωγραφικής το είχαμε κι εμείς, με τον Π. Ζωγράφο που
κάλεσε ο Μακρυγιάννης, με τον Θ. Βρυζάκη, τον Κ. Βολανάκη, τον Γ. Ροϊλό, τις
λαϊκές λιθογραφίες του Π. Χρηστίδη κ.ά., κι ας μην ξεχνάμε τη Θ. Φλωρά –
Καραβία, που πρώτη έτρεχε στο μέτωπο ως πολεμική σκιτσογράφος.
Για να μην τα ρίχνουμε όλα στην τηλεόραση και τους κακούς Αμερικανούς, το
είδος αυτό ήταν πάντοτε στις δεύτερες γραμμές της ιστορίας της τέχνης, ίσως
επειδή δεν είχε πάντοτε και τόσο ειρηνική διάθεση, όσο «Η Σφαγή της Χίου» και
«Η Ευρώπη Θρηνούσα στα Ερείπια του Μεσολογγίου» του Ε. Ντελακρουά ή οι πίνακες
του αντιπολεμικού αφιερώματος των «Νέων» την 1η Μαρτίου.
Γκερνίκα λάιβ και ιντεράκτιβ: Το διάσημο έργο του Πικάσο έγινε
αντιπολεμικό σύμβολο, όπως άλλωστε και οι πίνακες του Γκόγια. Τα έργα τού
(ρομαντικού και οριενταλιστή) Ντελακρουά κορύφωσαν τον ευρωπαϊκό φιλελληνισμό,
συντέλεσαν στην Απελευθέρωση. Λίγοι φιλότεχνοι, όμως, γνωρίζουν ζωγράφους σαν
τον Αλτντόρφερ ή τον Κουρτουά, που θεωρούνται εξπέρ στις πολεμικές σκηνές,
αλλά χωρίς ρομαντισμούς και ιδεολογίες. Ακριβή τέχνη ήταν τότε η ζωγραφική
απεικόνιση, όπως άλλωστε σήμερα και η τηλεοπτική. Μόνο που τώρα μεσολαβεί και
μια νέα παράμετρος, ο συγχρονισμός. Ο πόλεμος ζωγραφίζεται μπροστά στον θεατή
και η επιζητούμενη αντίδρασή του χρησιμοποιείται για τα επόμενα πλάνα. Άν
συγκινηθούμε από τα πτώματα ή τους αιχμαλώτους, θα δούμε τον Μπους σε
διάγγελμα. Αν θαυμάσουμε τα ηλεκτρονικά υπερόπλα, θα δούμε διαφήμιση
υπολογιστών ή θα μάθουμε για νέους φόρους και νέα έξυπνα όπλα που θα σηκώσουν
τον NASDAC κι όλο το χρηματιστήριο, επιτέλους.
Στα αρχέτυπα των εικόνων: Βαβέλ, Σταυροφορίες, Γαυγάμηλα. Για τους
φίλους της Ιστορίας και της σημειολογίας, τα πράγματα είναι ακόμη πιο
ερεθιστικά, έχουν ένα πρόσθετο χαλί συνειρμών. Με τις προκαταρκτικές εικόνες
Μπους, Αθνάρ και Μπλερ στις Αζόρες, υποχρεωθήκαμε να θυμηθούμε ότι
εκπροσωπούσαν τις διαδοχικές κοσμοκράτειρες χώρες των τελευταίων 500 ετών, άρα
«κάποιο ξαναμοίρασμα σχεδιάζουν ίσως» εκεί στις Αζόρες. Κι ο Πάπας; Ψάξαμε και
βρήκαμε ότι στη Μεσοποταμία, λέει, μετέφεραν αιχμαλώτους πολλούς Σταυροφόρους
πριν από χίλια χρόνια και ο Πάπας κατηγόρησε τους Βυζαντινούς ως δήθεν
φταίχτες, με αποτέλεσμα να πέσει η Κωνσταντινούπολη το 1204. Κοιτάζοντας επί
ώρες τον χάρτη του Ιράκ, σε διάφορες παραλλαγές, εντοπίσαμε ότι κάπου παραπάνω
από τη Βαγδάτη ήταν τα Γαυγάμηλα, όπου ο Μεγαλέξανδρος κατατρόπωσε τον Δαρείο.
Μεταξύ Τίγρη και Ευφράτη τοποθετείται ο μυθικός Παράδεισος των
δυτικοευρωπαϊκών θρησκειών, εκεί χτίστηκε ο Πύργος της Βαβέλ που διέκοψε την
οικουμενικότητα προθέσεων και γλωσσών.
Ναι, παραείναι ελεύθεροι και υπερβολικοί οι οπτικοί συνειρμοί μας. Αλλά, γιατί
όχι; Μήπως η εικονική πραγματικότητα όσων ζούμε τηλεοπτικώς είναι πιο αντικειμενική;
- Γ. Μαντέλας (διευθυντής των ΝΕΩΝ): H κυβέρνηση εμφανίζει αδυναμία στη διαχείριση και την επικοινωνία των αγροτικών κινητοποιήσεων
- Γδύθηκε μπροστά στον αυτοκράτορα της Ιαπωνίας που χαιρετούσε το πλήθος με την ευκαιρία του νέου έτους
- Απώλεια για την αθλητική δημοσιογραφία: Πέθανε ο Σταύρος Πετρακόπουλος
