Δικαιοσύνη και μακαρθισμός

Έξω από το δικαστήριο, αλλά στην καρδιά της δίκης, συνέβη κάτι που, αν αφεθεί
ασχολίαστο και πολιτικά αναπάντητο, μπορεί να απειλήσει τα ίδια τα θεμέλια του
συστήματος απόδοσης δικαιοσύνης. Αναφέρομαι στην «καταγγελία» στη Βουλή, από
μέλος του κόμματος της αξιωματικής αντιπολίτευσης, των «ασύμβατων σχέσεων» με
την εξουσία ενός από τους συνηγόρους υπεράσπισης: ο συγκεκριμένος δικηγόρος,
που είναι και πανεπιστημιακός δάσκαλος, συμμετείχε σε δύο επιτροπές του
υπουργείου Δημόσιας Τάξης και, εξ αυτού του λόγου, θα έπρεπε, κατά το
«κατηγορητήριο», είτε να τον απαλλάξει ο υπουργός από τα «κρατικά» καθήκοντά
του, είτε να θεωρήσουμε, όλοι οι υπόλοιποι, ότι η παρουσία του στη δίκη
εξυπηρετεί σκοτεινά συμφέροντα.

Ο αρμόδιος υπουργός απάντησε, ήδη, άμεσα και καίρια, στο ένα σκέλος της
διωκτικής αυτής του φρονήματος «καταγγελίας»: για την υποβοήθηση του έργου του
υπουργείου επιλέγονται (χωρίς να καθίστανται προσωπικοί «συνεργάτες» του
υπουργού) επιστήμονες βάσει προσόντων και δυνατότητας προσφοράς και όχι βάσει
κοσμοθεωρητικών πεποιθήσεων. Ιδίως όταν πρόκειται για νομικούς, θα μπορούσε να
συμπληρώσει, επιλέγονται λόγω επιστημοσύνης και όχι με βάση το πελατολόγιό
τους. Κι εδώ ξεκινά το δεύτερο σκέλος, που αφορά τον ρόλο του συνηγόρου σε μια
ποινική δίκη. Στο δικαιικό μας σύστημα, σε καμία περίπτωση εκείνος που
αναλαμβάνει το βαρύ και μαζί ιερό φορτίο της υπεράσπισης δεν επιτρέπεται να
χρεώνεται, ούτε ως υπόνοια, συνέργεια, έστω και ιδεολογική, με τα πρόσωπα που
υπερασπίζεται.

Η Δικαιοσύνη βασίζεται στην παραδοχή ότι κανείς δεν είναι ένοχος πριν δικαστεί
και κανείς δεν μπορεί να δικαστεί σωστά χωρίς να του δοθεί η δυνατότητα να
ακουστεί. Ο συνήγορος είναι ο αναγκαίος σύνδεσμος ανάμεσα στην προσωπική
αλήθεια, ή το προσωπικό ψέμα, κάθε κατηγορουμένου και τη διαμόρφωση της
απόφασης του δικαστηρίου. Οι λόγοι που τον οδήγησαν, ή του επέτρεψαν, να
αναλάβει την υπεράσπιση κατηγορουμένων για πράξεις με μικρότερη ή μεγαλύτερη
ποινική και κοινωνική απαξία, δεν αφορούν τη δίκη, αλλά τη συνείδηση του κάθε
συνηγόρου. Εξάλλου, το δικαίωμα – στη συγκεκριμένη δίκη, το καθήκον – κριτικής
και σχολιασμού του τρόπου με τον οποίο υλοποιείται το υπερασπιστικό
λειτούργημα οφείλει και αυτό να ασκείται με βάση πράξεις και λόγους και όχι
βέβαια να εδράζεται σε κρυφά, ή και φανερά, κίνητρα και πεποιθήσεις.

Γνωστά πράγματα, θα μπορούσε να πει κανείς. Ή και να προσθέσει: και παραδεκτά
από όλους, έστω και αν ελάχιστες – και πάντως εκτός δικαστηρίου – φωνές
επιχειρούν να αντλήσουν ιδιοτελή οφέλη παραβλέποντάς τα. Τα λόγια που λέγονται
όμως μέσα στη Βουλή έχουν διπλή σημασία, μιας και υποτίθεται ότι εκφράζουν όχι
μόνο αυτόν που τα εκφέρει αλλά και ένα τμήμα του κοινωνικού σώματος. Γι’ αυτό
πρέπει να καταδικαστούν με τον πιο κατηγορηματικό τρόπο οι συγκεκριμένοι
υπαινιγμοί, που μας εισάγουν – ας ελπίσουμε όχι προφητικά – σε ένα κλίμα
κυνηγιού μαγισσών ανάξιο της δημοκρατίας μας. Αν δεν το κάνουν οι επίσημοι
φορείς, στην πρώτη γραμμή των οποίων ο Δικηγορικός Σύλλογος, υπάρχουν ευτυχώς
άλλα βήματα στοιχειώδους σεβασμού των θεσμών για τους οποίους υποτίθεται ότι
κοπτόμεθα όλοι – και ιδίως οι νομικοί.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.