Διαστάσεις Καταδικασμένοι να συνυπάρξουν

Η σύγκρουση των πολιτισμών υπάρχει. Εκτυλίσσεται μπροστά μας με χίλιους
διαφορετικούς τρόπους και είναι βέβαιο ότι θα επιδεινωθεί. Καιρός να λάβουμε
μέτρα.

«Ο άνδρας μου είναι μεταρρυθμιστής» «Επαγγελματίας ή από χόμπι;» (του Αλτάν, από το Εσπρέσσο)

Ο Σάμιουελ Χάντινγκτον άκουσε πολλά για την περίφημη θεωρία του, που άλλους
πλήγωσε και άλλους φόβισε. Πλήγωσε όλους τους ανθρώπους καλής θέλησης στη
Δύση: αυτούς που πιστεύουν βαθιά μέσα τους ότι ο διάλογος των πολιτισμών είναι
δυνατός κι εκείνους που πιστεύουν ότι δεν υπάρχει παρά ένας πολιτισμός, η
δημοκρατία. Φόβισε τους Ευρωπαίους, που ήλπιζαν να ζήσουν σε έναν μετα-τραγικό
κόσμο, όπως φόβισε και τους μετριοπαθείς μουσουλμάνους που αγωνίζονται κατά
του πρωτογονισμού. Όπως γράφει όμως στη Μοντ ο πρώην υπουργός
Εξωτερικών της Γαλλίας Υμπέρ Βεντρίν, οι ανησυχίες και οι φόβοι δεν αλλάζουν
τη σκληρή πραγματικότητα: η σύγκρουση της Δύσης και του Ισλάμ είναι γεγονός.
Ευθύνη γι’ αυτό έχουν όλοι. Οι Αμερικανοί «φονταμενταλιστές» που επηρεάζουν
αποφασιστικά το κυβερνών ρεπουμπλικανικό κόμμα, όπως και τα αραβικά
κατασταλτικά καθεστώτα που έχουν οδηγηθεί σε ένα πολιτικό και κοινωνικό
φιάσκο. Τα δύο στρατόπεδα απομακρύνονται επικίνδυνα το ένα από το άλλο. Αλλά
είναι καταδικασμένα να συνυπάρξουν. Καμιά τρομοκρατία δεν μπορεί να
αποδυναμώσει τη Δύση. Όσες αραβικές κυβερνήσεις κι αν καθυποτάξει η τελευταία,
δεν θα μπορέσει ποτέ να υποδουλώσει τους μουσουλμάνους.

Τι μπορούμε να κάνουμε για να σταματήσουμε αυτή τη σύγκρουση; Πρώτα απ’ όλα,
απαντά ο Βεντρίν, να πάψουμε να παριστάνουμε τη στρουθοκάμηλο. Να μην
αρνούμαστε τον κίνδυνο. Να μιλάμε με πολιτικούς, διανοούμενους, ανθρώπους της
Εκκλησίας και από τα δύο «στρατόπεδα». Να καταπολεμάμε μέσα μας τη δυτική
αλαζονεία. Να αντιστεκόμαστε στις φωνές για επανεποικισμό του πρώην Τρίτου
Κόσμου. Να απαντάμε στα επιχειρήματα των δικών μας εξτρεμιστών, όπως η Οριάνα
Φαλάτσι. Να επιβάλουμε τη δημιουργία ενός παλαιστινιακού κράτους. Να
υποστηρίξουμε πιο αποφασιστικά τους μετριοπαθείς μουσουλμάνους σε όλο τον
κόσμο. Να ενθαρρύνουμε τις μεταρρυθμίσεις στις αραβομουσουλμανικές χώρες,
χωρίς ηγεμονικές διαθέσεις. Να συμβάλουμε στην καλύτερη ενσωμάτωση των
μουσουλμάνων στις κοινωνίες μας. Να μετατρέψουμε το μετα-σανταμικό Ιράκ σε
υπόδειγμα δημοκρατικού εκσυγχρονισμού.

Ποιος θα αναλάβει αυτές τις πρωτοβουλίες; Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν δείχνουν
καμιά τέτοια διάθεση, άλλωστε οι μετριοπαθείς μουσουλμάνοι δεν τους έχουν
καμιά εμπιστοσύνη. Μόνο αν η κυβέρνηση Μπους αλλάξει ριζικά στάση στο
Παλαιστινιακό θα μπορέσει να προσφέρει ελπίδες στους λαούς της περιοχής. Όμως
κάτι τέτοιο δεν διαφαίνεται. Ποιος μένει; Η Ευρώπη. Η διχασμένη Ευρώπη, ναι, η
«παλιά», η κουρασμένη Ευρώπη, που έχει ένα μεγάλο πλεονέκτημα: γνωρίζει την
ιστορική διάσταση του προβλήματος. Ο πόλεμος στο Ιράκ μπορεί να μη γίνει ποτέ.
Ο όρος «διεθνής κοινότητα» δεν θα αποκτήσει όμως ποτέ πραγματικό περιεχόμενο
όσο δεν αγωνιζόμαστε κατά της σύγκρουσης των πολιτισμών, όσο δεν στερούμε τη
σύγκρουση αυτή από κάθε δικαιολογία, όσο δεν προωθούμε στη θέση της ένα άλλο,
κοινό όραμα για το μέλλον της ανθρωπότητας.