Χάθηκαν οι ευκαιρίες των υψηλών ρυθμών ανάπτυξης

Είναι δεδομένο ότι το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και
κάθε διεθνής οργανισμός, που ασχολείται με την ελληνική οικονομία, δεν
συγκινούνται πλέον από τη μείωση των δημοσιονομικού ελλείμματος και τη
συγκράτηση του πληθωρισμού. Αυτά είναι επιτυχίες της δεκαετίας του 1990 και τα
εύσημα έχουν εισπραχθεί πολλές φορές ώς τώρα.

Σιγά σιγά, όμως, όπως διαπιστώσαμε στην τελευταία έκθεση του ΔΝΤ, η ελληνική
οικονομία χάνει στα μάτια των διεθνών αυτών οργανισμών ακόμη και τη γοητεία
των υψηλών ρυθμών ανάπτυξης, που την ξεχώριζαν τα τελευταία δύο χρόνια από
τους εταίρους της.

Ο υψηλός ρυθμός ανάπτυξης είναι ίσως το πιο σημαντικό ατού μιας οικονομίας,
γιατί επιτρέπει να αυξηθεί η απασχόληση και να μειωθεί η ανεργία, προσφέρει
περισσότερο εισόδημα, ανεξαρτήτως του πώς διανέμεται αυτό και έτσι δίνει τη
δυνατότητα να διορθωθούν, χωρίς μεγάλες δυσκολίες, χρόνια προβλήματα των
οικονομιών.

Το μεγαλύτερο ΑΕΠ οδηγεί σε αύξηση των εσόδων του Δημοσίου, χωρίς νέους
φόρους, με αποτέλεσμα να μειώνεται το δημόσιο χρέος. Αλλά και οι συνθήκες
σχετικής ευημερίας που εξασφαλίζει επιτρέπουν να ληφθούν μέτρα διαρθρωτικών
αλλαγών, χωρίς κοινωνικές αντιδράσεις.

Χαμένες ευκαιρίες

Αυτό που λέει, όμως, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο στην έκθεσή του – και δεν
απέχει πολύ από τις αντίστοιχες επισημάνσεις της Κομισιόν, ακόμη και της
Τραπέζης της Ελλάδος – είναι ότι η Ελλάδα δεν αξιοποίησε, όσο έπρεπε, το
«δώρο» των υψηλών ρυθμών ανάπτυξης για να πετύχει αυτούς τους στόχους.

Είχε τη δυνατότητα να εκμηδενίσει το δημοσιονομικό της έλλειμμα, για να
μπορέσει να περιορίσει το δημόσιο χρέος της που πιέζει ασφυκτικά και θα
συνεχίσει να πιέζει στο μέλλον και δεν το έκανε. Άφησε τις δαπάνες να
«φουσκώσουν» ή τουλάχιστον δεν έβαλε μαχαίρι, όπως θα μπορούσε, με αποτέλεσμα
να επανέλθει από τα πλεονάσματα στη ζώνη των ελλειμμάτων. Διεσώθη από τον
κίνδυνο μεγάλου ελλείμματος μόνο χάρη στα έκτακτα έσοδα που εισέπραξε με τις
ρυθμίσεις παρελθόντων ετών.

Εξάλλου, δεν προχώρησε ούτε και στα διαρθρωτικά μέτρα που θα μπορούσε να πάρει
αυτό το διάστημα με μεγαλύτερη ευκολία. Η ρύθμιση του ασφαλιστικού συστήματος,
σύμφωνα με το ΔΝΤ το οποίο έρχεται να επαναλάβει τα λόγια της Κομισιόν, δεν
πάει αρκετά μακριά. Το πρόβλημα θα το βρούμε μπροστά μας τις επόμενες
δεκαετίες, προειδοποιούν οι διεθνείς οργανισμοί, αγνοώντας το γεγονός ότι οι
κυβερνήσεις δεν βλέπουν με ορίζοντες δεκαετιών. Η αγορά ενέργειας, εξάλλου,
απελευθερώθηκε μόνο εν μέρει, με αποτέλεσμα να λιμνάζουν πιθανές επενδύσεις.

Την ίδια ώρα, στον ιδιωτικό τομέα ελλοχεύουν κίνδυνοι που μπορεί να εξελιχθούν
σε σοβαρούς: οι τράπεζες συνεχίζουν να δανείζουν με υψηλούς ρυθμούς και οι
ασφαλιστικές εταιρείες βρίσκονται εκτός ενός αυστηρού καθεστώτος εποπτείας.
(Μόνο για τη φορολογική μεταρρύθμιση επιφυλάσσει καλά λόγια το ΔΝΤ, παρ’ ότι
οδηγεί σε μείωση φορολογικών εσόδων, επειδή μειώνει τη γραφειοκρατία και
διευκολύνει έτσι την επιχειρηματική δραστηριότητα).

Τώρα, πιο δύσκολα

Αν, όμως, οι παρεμβάσεις αυτές δεν έγιναν τα προηγούμενα χρόνια με τη βοήθεια
των υψηλών ρυθμών ανάπτυξης της οικονομίας, οι πιθανότητες να γίνουν τα
επόμενα χρόνια περιορίζονται όλο και περισσότερο. Και αυτό, γιατί στον
ορίζοντα της ανάπτυξης έχουν συγκεντρωθεί πλέον πυκνά σύννεφα. Ο άμεσος
κίνδυνος προέρχεται από τον πιθανό πόλεμο στο Ιράκ. Αν στην Ευρωπαϊκή Ένωση
ετοιμάζονται να αναθεωρήσουν προς τα κάτω τις προβλέψεις τους για τον ρυθμό
ανάπτυξης της ευρωζώνης, δεν θα μείνει ασφαλώς ανεπηρέαστη η ελληνική
οικονομία. Βεβαίως, ο κ. Χριστοδουλάκης λέει ότι στον προβλεπόμενο ρυθμό
ανάπτυξης του 3,8% έχει ληφθεί υπόψη η πιθανότητα πολέμου τρίμηνης διάρκειας
με το πετρέλαιο να φθάνει τα 40 δολάρια το βαρέλι. Όμως, οι προβλέψεις αυτές
δεν μπορούν να είναι ασφαλείς. Όμως, εκτός από τον πόλεμο, ο ρυθμός ανάπτυξης
οδηγείται προς επιβράδυνση και στον μεσοπρόθεσμο ορίζοντα, μετά την ολοκλήρωση
των Ολυμπιακών Αγώνων το 2004, αλλά και του ΚΠΣ, το 2006-2007.

Το «ανοιχτό παράθυρο στον χρόνο», μια φράση που είχε χρησιμοποιήσει πριν από
περίπου έναν χρόνο ο κ. Χριστοδουλάκης για τις ευκαιρίες της ελληνικής
οικονομίας, το επικαλέσθηκε – κατά σύμπτωση – την περασμένη εβδομάδα και το
ΔΝΤ. Για να πει, όμως, ότι κινδυνεύει να κλείσει οριστικά και, τότε, κάθε
προσπάθεια θα είναι πολύ πιο δύσκολη, αν όχι αδύνατη.

Βασανιστικά ερωτήματα

Αν ο ρυθμός ανάπτυξης πέσει στα ευρωπαϊκά επίπεδα του 1%-2% πώς θα μπορέσει το
κράτος να συγκεντρώσει τα έσοδα που χρειάζονται για να κρατήσει χαμηλά το
έλλειμμα και να μειώσει το χρέος; Και πώς θα μπορέσει να χρηματοδοτήσει τις
ανάγκες της κοινωνικής του πολιτικής, αλλά και να περικόψει – όπως θα έπρεπε,
για λόγους αποτελεσματικότητας – τις δημόσιες δαπάνες; Πώς θα μπορέσει να
σκεφθεί έστω την ιδιωτικοποίηση και άλλων επιχειρήσεων με ένα χειμαζόμενο
Χρηματιστήριο; Αλλά και πώς θα μπορέσουν οι τράπεζες να εισπράξουν τους τόκους
των δανείων που αφειδώς χορήγησαν όλα αυτά τα χρόνια;

Την ώρα που κλείνει σιγά σιγά το «παράθυρο στον χρόνο» της ελληνικής
οικονομίας, η υπόλοιπη Ευρώπη, με τους χαμηλούς ρυθμούς ανάπτυξης, παλεύει να
ανοίξει το δικό της. Στην προσπάθειά της αυτή εξετάζει τη δυνατότητα χαλάρωσης
του Συμφώνου Σταθερότητας, για να αυξηθούν οι δημόσιες δαπάνες και η ιδιωτική
κατανάλωση και να τονωθεί, έτσι, η ανάπτυξη. Πρόκειται για ένα «φάρμακο» που
δεν αντιστοιχεί στα σημερινά προβλήματα της ελληνικής οικονομίας. Αντίθετα,
στην περίπτωσή της θα μπορούσε να αποβεί μοιραίο.