ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η παρακμή και η σήψη

Τα ΜΜΕ δεν θα μείνουν χωρίς θέμα. Τώρα: τα σκάνδαλα και οι εκβιασμοί.
Ψωμιάδης, Νικολαΐδης, εκβιασμοί μεγαλοεπιχειρηματιών. Εκβιασμοί μητροπολιτών.
Βόρβορος που αποχαυνώνει, δεν διαφωτίζει την κοινή γνώμη. Ο Ψωμιάδης, μεγάλη
μορφή του υποκόσμου, επί εβδομάδες ήρωας των ΜΜΕ. Εθνικό πρόβλημα το αν θα
επιστρέψει στην ομάδα του ο Νικολαΐδης, ίνδαλμα των ανεγκέφαλων
ποδοσφαιρόφιλων. Και η παρέλαση συνεχίζεται.

Πώς φύτρωσαν λοιπόν αυτά τα «άνθη του κακού» στο έδαφος της αστικής
δημοκρατίας μας; Πριν απαντήσουμε, ας ερωτήσουμε: Πού ζούμε; Ζούμε στη χώρα
όπου «θάλλει η ελαία». Ζούμε στη φάση του ύστερου καπιταλισμού, που έχει
θεσμοθετήσει ως θεμελιώδη κοινωνική σχέση τον ανταγωνισμό: ο θάνατός σου, ζωή
μου.

Η αστική τάξη στην «επαναστατική» της περίοδο είχε γράψει στις σημαίες της:
ελευθερία, ισότητα, δικαιοσύνη. Η τάξη αυτή, «εκπρόσωπος του έθνους», είχε
απολυτοποιήσει τις ταξικά καθορισμένες αξίες της. Στα υψηλά, «πανανθρώπινα»
ιδανικά, αντιστοιχούσε εν τούτοις μία πραγματικότητα που τα ακύρωνε: η αναγωγή
της ιδιωτικής ιδιοκτησίας σε θεμέλιο της κοινωνίας, ο συνακόλουθος χυδαίος
αστικός υλισμός, και ο «πόλεμος όλων εναντίον όλων». Η «απομάγευση του κόσμου»
ήταν μία από τις συνέπειες ενός ορθολογισμού θεμελιωμένου στην ταξική
εκμετάλλευση.

Ας θυμηθούμε το «Κομμουνιστικό Μανιφέστο» των Μαρξ και Ένγκελς: «Παντού όπου η
αστική τάξη ήλθε στην εξουσία, κατέστρεψε όλες τις φεουδαρχικές, πατριαρχικές
και ειδυλλιακές σχέσεις. Έσπασε χωρίς οίκτο όλους τους πολυποίκιλους
φεουδαρχικούς δεσμούς που συνέδεαν τον άνθρωπο με τους φυσικούς ανωτέρους του
και δεν άφησε κανέναν άλλο δεσμό ανάμεσα σε άνθρωπο και σε άνθρωπο, εκτός από
το γυμνό συμφέρον, από την αναίσθητη «πληρωμή τοις μετρητοίς». Έπνιξε στα
παγωμένα νερά του εγωιστικού υπολογισμού τα ιερά ρίγη του ευλαβικού ρεμβασμού,
του ιπποτικού ενθουσιασμού, της μικροαστικής μελαγχολίας. Μετέτρεψε την
προσωπική αξιοπρέπεια σε ανταλλακτική αξία και στη θέση των γραφτών και των
έντιμα αποκτημένων ελευθεριών έβαλε τη μοναδική ασυνείδητη ελευθερία τού
εμπορίου. Με μια λέξη, στη θέση της σκεπασμένης με θρησκευτικές και πολιτικές
αυταπάτες εκμετάλλευσης, έβαλε την ανοιχτή, ξεδιάντροπη, άμεση, σκληρή
εκμετάλλευση.

Η αστική τάξη αφαίρεσε το φωτοστέφανο απ’ όλα τα, ώς τα τότε, αξιοσέβαστα
επαγγέλματα που τα αντίκρυζαν με θρησκευτική ευλάβεια. Τον γιατρό, τον νομικό,
τον παπά, τον ποιητή, τον άνθρωπο της επιστήμης, τους μετέτρεψε σε μισθωτούς
εργάτες της». (Κομ. Μανιφέστο, Εκδόσεις Ηριδανός).

Αντίφαση ιδανικών και πραγματικότητας που ποδοπάτησε χωρίς έλεος τα «ιδανικά»:
Η περίοδος της κυριαρχίας του καπιταλισμού είναι μία περίοδος εκμετάλλευσης
του άμεσου παραγωγού, διαταραχής του ομαλού μεταβολισμού ανθρώπου-φύσης,
αναβίωσης της δουλείας, αδιάκοπων πολέμων για το μοίρασμα και το ξαναμοίρασμα
του κόσμου. Στην περίοδο της ανόδου της αστικής τάξης, η αστική ιδεολογία και
η τέχνη χαρακτηρίζονταν γενικά από μια αισιοδοξία που αντιστοιχούσε στον
αντιφατικά θετικό ιστορικό ρόλο αυτής της τάξης. Σήμερα ζούμε την εποχή της
κρίσης και της παρακμής των αστικών κοινωνιών, παρακμής που βρίσκεται σε
τραγική αντίφαση με τη θυελλώδη ανάπτυξη της επιστημονικής γνώσης και της
τεχνολογίας. Σήμερα λοιπόν, περισσότερο από ποτέ, κυριαρχεί το ψυχρό συμφέρον
που τείνει να απογυμνώσει τις ανθρώπινες σχέσεις από κάθε συναίσθημα και από
κάθε αίσθηση ηθικής. Ακραία συνέπεια: ο καπιταλισμός είχε πάντα ανάγκη από τον
πόλεμο και γεννούσε τον πόλεμο. Είχε ανάγκη από σκάνδαλα και γεννούσε τα
σκάνδαλα.

Και η Ελλάδα, χώρα του «ελεύθερου κόσμου», μέλος ισότιμο της Ευρωπαϊκής Ένωσης
των πολυεθνικών; Η ανάπτυξη του καπιταλισμού ποτέ δεν ήταν ομαλή. Αλλά η
ανάπτυξη του ελληνικού καπιταλισμού αποτελεί αυτή καθαυτή σκάνδαλο. Ας δούμε
τη μεταπολεμική περίοδο: Πώς δημιουργήθηκαν τα «νέα τζάκια» οι νέοι
μεγαλο-επιχειρηματίες που σήμερα «εκβιάζονται» από τον υπόκοσμο; Γεγονότα και
ονόματα είναι γνωστά: μαύρη αγορά επί κατοχής, δολάρια της περιόδου του
εμφυλίου πολέμου, χαριστικές πράξεις επί δικτατορίας, νέα τζάκια επί ΠΑΣΟΚ.
Κρατικές προμήθειες με αδιαφάνεια, ειδικά προμήθειες για τις Ένοπλες Δυνάμεις,
κρατικά δάνεια, χαριστικές συμβάσεις και προπαντός η εκμετάλλευση της
εργατικής τάξης με τα εξοντωτικά μεροκάματα και των αγροτών με τις
εξευτελιστικές τιμές των προϊόντων τους, είναι οι πηγές που τροφοδότησαν το
μεταπολεμικό «θαύμα» της κεφαλαιοκρατικής ανάπτυξης της χώρας μας. Η
μεταπολεμική ανάπτυξη του ελληνικού καπιταλισμού είναι σκάνδαλο αυτή καθαυτή.
Και το μεγάλο σκάνδαλο συγκροτείται από πλήθος, άπειρο πλήθος, μικρών και μη
μικρών σκανδάλων.

Γιατί λοιπόν να ξαφνιαστούμε με τα σημερινά σκάνδαλα (του κράτους, της
Εκκλησίας, του υποκόσμου, του κεφαλαίου) και με την αποκάλυψη των «εκβιασμών»;
Όπως γράφει ο Β. Μουλόπουλος, το «σκάνδαλο των εκβιασμών» δεν προσέθεσε κάτι
καινούργιο, κάτι που δεν γνωρίζαμε. Τις νόμιμες και παράνομες διαπλοκές τις
συζητάμε χασκογελώντας σχεδόν καθημερινά στα γραφεία αναφέροντας πρόσωπα και
πράγματα». («ΤΟ ΒΗΜΑ», 19/01/03).

Προς τι λοιπόν η τόση φασαρία των ΜΜΕ και οι κυβερνητικές ανακοινώσεις για
κάθαρση; Τα σκάνδαλα και οι εκβιασμοί είναι συστατικό στοιχείο της κοινωνίας
μας, φυσιολογικό προϊόν του υπόγειου (και ενίοτε φανερού) πολέμου μικρών και
μεγάλων συμφερόντων. Τα σκάνδαλα και οι εκβιασμοί θα υπάρχουν πάντα. Κατά
καιρούς θα σπάει ο οχετός. «Οι ψυχραιμότεροι της παρέας θα προσπαθήσουν – και
θα καταφέρουν – να σκεπάσουν τον βόθρο και να σταματήσουν τη ροή των λυμάτων
για να μη πνιγούν όλοι» (Β. Μουλόπουλος). Φυσικά, κάποιοι θα πνιγούν. Συνήθως
οι πιο φουκαράδες. Οι μεγάλοι πάντα τη γλιτώνουν. Και τα ΜΜΕ θα συνεχίζουν το
διαφωτιστικό έργο τους, ενώ η κυβέρνηση των λογιστών θα μετράει την αύξηση του
εθνικού εισοδήματος και του πληθωρισμού.

Ο Ευτύχης Μπιτσάκης είναι ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων.