«Μην καταδικάζετε τη γενετική»

Η γενετική έχει γίνει πλέον τμήμα της τεχνολογίας της πληροφορίας. Ο
γενετικός κώδικας είναι πραγματικά ψηφιακός, με την ίδια ακριβώς έννοια που
είναι ψηφιακοί οι κώδικες των ηλεκτρονικών υπολογιστών. Επιπλέον ο γενετικός
κώδικας, αντίθετα από τους κώδικες των ηλεκτρονικών υπολογιστών, είναι
παγκόσμιος. Με ελάχιστες, πολύ ήσσονες εξαιρέσεις, είναι πανομοιότυπος σε όλα
τα ζωντανά πλάσματα του πλανήτη, από τα βακτηρίδια ώς τις γιγάντιες σεκόγιες,
από τα μανιτάρια ώς τον άνθρωπο.

Αγρότης στη Σκωτία μέσα σε ανθισμένο λιβάδι με γενετικά τροποποιημένα δημητριακά

Οι συνέπειες είναι εντυπωσιακές. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο το περίφημο
«αντιψυκτικό» γονίδιο, το οποίο αρχικά ανέπτυξαν ψάρια της Ανταρκτικής, μπορεί
να σώσει τις ντομάτες από την παγωνιά. Όπως ακριβώς ένας προγραμματιστής της
NASA, ο οποίος θέλει ένα πρόγραμμα τετραγωνικών ριζών για το σύστημα
καθοδήγησης του πυραύλου, μπορεί να το πάρει από ένα πρόγραμμα για
χρηματιστήρια. Γιατί τότε παρατηρείται τόσο εκτεταμένη εχθρότητα, ως και
αποστροφή, για τέτοιες «διαγενετικές» εισαγωγές; Οφείλεται στην εσφαλμένη
αντίληψη πως είναι κάπως «αφύσικο» να βάλεις ένα γονίδιο ψαριού, το οποίο ήταν
«προορισμένο» να λειτουργεί σε ψάρι, στο ξένο περιβάλλον ενός κυττάρου
ντομάτας. Σίγουρα, ένα αντιψυκτικό γονίδιο από ψάρι πρέπει να πηγαίνει μαζί με
μια ψαρίσια «γεύση». Σίγουρα, θα πρέπει προηγουμένως να βγάλεις απ’ αυτό
κάποια από τα ψαρίσια χαρακτηριστικά του. Ωστόσο ουδείς πιστεύει πως ένα
πρόγραμμα τετραγωνικών ριζών μεταφέρει μια «χρηματιστηριακή γεύση» όταν το
προσαρμόσεις στο σύστημα καθοδήγησης ενός πυραύλου. Η ιδέα της «γεύσης» με την
έννοια αυτή δεν είναι απλώς εσφαλμένη, αλλά βαθιά εσφαλμένη.

Οι ανησυχίες. Τότε άραγε είναι κενές περιεχομένου οι ανησυχίες του
πρίγκιπα της Ουαλίας Καρόλου και των φίλων του σχετικά με τα γενετικά
τροποποιημένα προϊόντα; Δεν θα προχωρούσα τόσο μακριά, παρόλο που σίγουρα
επικρατεί σύγχυση μεταξύ τους. Η αναλογία της τετραγωνικής ρίζας μπορεί να
είναι άδικη ως προς το εξής: Τι γίνεται αν το πρόγραμμα καθοδήγησης του
πυραύλου δεν χρειάζεται μια τετραγωνική ρίζα, αλλά μια άλλη λειτουργία που δεν
είναι όμοια με τη χρηματιστηριακή αντίστοιχή της; Ο πύραυλος μπορεί να χαθεί.
Για να επιστρέψουμε στη βιολογία, μολονότι τα γονίδια είναι αεροστεγή ψηφιακά
υποπρογράμματα, δεν είναι αεροστεγή όσον αφορά τις επιδράσεις τους στην
ανάπτυξη του οργανισμού, επειδή εδώ αλληλεπιδρούν με περιβάλλον στο οποίο
υπάρχουν άλλα γονίδια. Το αντιψυκτικό γονίδιο μπορεί να εξαρτάται, για την
αριστοποίηση των αποτελεσμάτων του, από την αλληλεπίδρασή του με άλλα γονίδια
του ψαριού. Αν το ρίξεις στο ξένο γενετικό κλίμα μιας ντομάτας, μπορεί να μη
λειτουργήσει παρά μόνον αν υποστεί τις κατάλληλες επεμβάσεις (πράγμα που
μπορεί να γίνει) για να αλληλεπιδράσει με τα υπάρχοντα γονίδια της ντομάτας.

Αμφισβήτηση. Αυτό σημαίνει πως αμφότερες οι πλευρές έχουν επιχειρήματα
και πρέπει να κρίνουμε με προσοχή. Οι γενετικοί μηχανικοί έχουν δίκιο όταν
λένε πως μπορούμε να εξοικονομήσουμε χρόνο και κόπο εκμεταλλευόμενοι τα
εκατομμύρια χρόνια έρευνας και ανάπτυξης που η δαρβινική φυσική επιλογή έχει
αφιερώσει στην ανάπτυξη του βιολογικού αντιψυκτικού (ή οποιουδήποτε άλλου
πράγματος ζητάμε). Αλλά οι καταστροφολόγοι θα έχουν επίσης ένα δίκιο, αν
μαλακώσουν τη στάση τους και, από τη συναισθηματική απόρριψη, προχωρήσουν σε
μια λογική έκκληση για αυστηρούς ελέγχους ασφαλείας. Ουδείς έντιμος
επιστήμονας θα ήταν αντίθετος σε μια τέτοια έκκληση. Καθώς όμως ανακαλύπτουμε
περισσότερα για τον γενετικό κώδικα και τον τρόπο που λειτουργεί, οι
αμφισβητίες θα αρχίσουν να αναγνωρίζουν τα δυνητικά οφέλη. Η σημασία του για
την ιατρική επιστήμη είναι τεράστια. Έως τώρα, η υπόθεση για κάθε ιατρική
συνταγή ήταν πως οι ασθενείς είναι λίγο-πολύ οι ίδιοι και κάθε ασθένεια έχει
μια άριστη θεραπεία. Οι αυριανοί γιατροί θα είναι σ’ αυτό το θέμα περισσότερο
σαν τους κτηνίατρους. Οι γιατροί έχουν μόνον ένα είδος ασθενών, αλλά στο
μέλλον θα υποδιαιρέσουν αυτό το είδος αναλόγως του γονότυπου, όπως ένας
κτηνίατρος υποδιαιρεί κατά είδη τους ασθενείς του. Στο μέλλον, το προσωπικό
μητρώο κάθε ασθενούς θα περιλαμβάνει τα αποτελέσματα πολυάριθμων γενετικών
τεστ: όχι ολόκληρο το γονιδίωμά του (αυτό θα ήταν πολύ δαπανηρό στο προβλεπτό
μέλλον), αλλά όλο και περισσότερες περιοχές του γονιδιώματος.

Ο Ρίτσαρντ Ντόκινς είναι ένας από τους σπουδαιότερους βιολόγους της
εποχής μας. Το απόσπασμα που δημοσιεύεται είναι από το βιβλίο «Ιερέας του
Διαβόλου και άλλα επιλεγμένα δοκίμια του Ρίτσαρντ Ντόκινς» που κυκλοφόρησε
πρόσφατα από τις εκδόσεις Weidenfeld & Nicholson.

© The Times, 2003