Άοπλοι φρουροί, ανοιχτά κελιά

Αν αναλογιστεί κανείς την κατάσταση με βάση τους αριθμούς, ο Άντι
Σιβαγιάρβι είναι ένας αποτυχημένος. Είναι κρατούμενος στη Φινλανδία, τη χώρα
που φυλακίζει τους λιγότερους πολίτες από οποιαδήποτε άλλη στην Ευρώπη.

Αν είναι να είμαι κρατούμενος», υποστηρίζει, «είμαι ευτυχής που είμαι στη
Φινλανδία γιατί εμπιστεύομαι το φινλανδικό σύστημα». Το ίδιο πιστεύουν και οι
νομοταγείς Φινλανδοί, αν και το σύστημά τους είναι το πιο επιεικές της
Ευρώπης. Στις δημοσκοπήσεις, στο ερώτημα ποιον εθνικό θεσμό θαυμάζουν
περισσότερο, οι Φινλανδοί θέτουν την αστυνομία που ασχολείται με τις
εγκληματικές πράξεις πρώτη στις προτιμήσεις τους. Είναι η μικρότερη,
αναλογικά, στην Ευρώπη, λύνει το 90% των σοβαρών εγκληματικών υποθέσεων και τη
συνοδεύει αδιάφθορο παρελθόν.

«Ξέρω, είναι λίγο περίεργο», λέει ο Μάρκου Σάλμινεμ, πρώην αξιωματικός στο
Τμήμα Ανθρωποκτονιών και σήμερα γενικός διευθυντής της αρμόδιας για την
εφαρμογή των ποινών υπηρεσίας των φυλακών. «Δεν κατηγορώ άλλες χώρες που
διαθέτουν πιο σκληρά συστήματα γιατί έχουν διαφορετική ιστορία και πολιτική,
όμως αυτό το μοντέλο απευθύνεται σ’ εμάς».

Η Φινλανδία, μια χώρα μάλλον αταξική, όπου ευδοκιμεί η σκανδιναβική άποψη περί
καλοπροαίρετου κράτους και εμπιστοσύνης στους πολιτικούς θεσμούς, είναι κάτι
σαν εργαστήρι για την εφαρμογή ήπιας δικαιοσύνης. Οι οικονομικές και
κοινωνικές διαφορές που μπορούν να συμβάλουν στην εκδήλωση βίας δεν υπάρχουν
σε αυτό το κράτος πρόνοιας, η εγκληματικότητα στους δρόμους είναι χαμηλή και
οι αξιωματικοί που έχουν επιφορτιστεί με την εφαρμογή του νόμου μπορούν να
υπολογίζουν στην υποστήριξη ενός μη κυνικού κοινού.

Κάμερες. Στους χώρους έκτισης των ποινών, είναι δύσκολο να διακρίνεις
αν αυτοί ανήκουν στους λεγόμενους «κλειστούς» ή «ανοιχτούς». «Αυτή είναι μια
κλειστή φυλακή», λέει ο Έσκο Άλτονεν, διευθυντής του σωφρονιστικού ιδρύματος
Χαμινλίνα. «Και ίσως να το προσέξατε, δεν υπάρχει πύλη να σας εμποδίσει να
εισέλθετε».

Τοίχοι και κιγκλιδώματα έχουν αφαιρεθεί. Το έργο τους εκτελούν διακριτικές
κάμερες και ηλεκτρονικά δίκτυα ειδοποίησης. Σιδερένιες πόρτες ασφάλειας δεν
υπάρχουν, ούτε σκοτεινά κελιά. Οι διάδρομοι είναι στρωμένοι με μουσαμάδες και
οι χώροι των κρατουμένων μοιάζουν με… φοιτητικούς κοιτώνες παρά με κελιά. Οι
φρουροί είναι άοπλοι και φορούν είτε πολιτικά είτε φόρμες, που δεν φέρουν όμως
διακριτικά.

«Υπάρχουν 10 όπλα στη φυλακή και βρίσκονται υπό τον έλεγχό μου», προσθέτει ο
κ. Άλτονεν. Τα βγάζω μόνο όταν έχουμε μεταφορά κρατουμένων».

«Πελάτες». Στις «ανοιχτές» φυλακές, οι κρατούμενοι και οι φρουροί
απευθύνονται ο ένας στον άλλον με τα μικρά τους ονόματα. Δεν υπάρχουν
στρατιωτικοί τίτλοι για τους επικεφαλής των φυλακών, αλλά «διευθυντής ή
κυβερνήτης» και οι κρατούμενοι αναφέρονται συχνά ως «πελάτες» ή «μαθητές» αν
είναι νέοι.

«Γονείς, αυτό είμαστε» λέει ο Κίρστι Νιέμινεμ, κυβερνήτης της φυλακής Κεράβα
για νέους, όπως ο Σιβαγιάρβι.

Οι άδειες, κυρίως όταν πλησιάζει ο καιρός της αποφυλάκισης, είναι
«γενναιόδωρες». Για όσους βρίσκονται στο μέσο της ποινής, υπάρχουν σπίτια,
όπου μπορούν να περάσουν μέχρι και τέσσερις μέρες με τους συντρόφους τους και
τα παιδιά τους.

«Πιστεύουμε ότι η απώλεια της ελευθερίας είναι η χειρότερη τιμωρία»,
υποστηρίζει η Μέρια Τοϊβόνεν, επόπτρια στη Χαμινλίνα.

Δικαστήρια και ποινές

Τα φινλανδικά δικαστήρια απονέμουν τέσσερις γενικές ποινές – πρόστιμο,
καταδίκη υπό όρους (υπό επιτήρηση), κοινοτική υπηρεσία και καταδίκη άνευ όρων.
Ακόμη και στην τελευταία κατηγορία, ο κρατούμενος μπορεί να απελευθερωθεί μετά
την έκτιση της μισής ποινής που του επιβλήθηκε αρχικά. Όπως και σε όλες τις
χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, θανατική ποινή, δεν υφίσταται στη Φινλανδία.

Σύμφωνα με το υπουργείο Δικαιοσύνης στο Ελσίνκι, αυτή τη στιγμή οι κρατούμενοι
στη Φινλανδία, μια χώρα με 5,2 εκατομμύρια κατοίκους, φτάνουν τους 2.700.
Κύρια ανησυχία των αρχών είναι σήμερα η αύξηση των εγκλημάτων που σχετίζονται
με τα ναρκωτικά και εμπίπτουν σε ποινές φυλάκισης καθώς και η παρουσία Ρώσων
και Εσθονών που, σύμφωνα με αξιωματούχους, επιδίδονται σε δραστηριότητες
οργανωμένου εγκλήματος.

Ένας από τους λόγους που οι Φινλανδοί ανέχονται την πολιτική της περιορισμένης
τιμωρίας είναι ότι τα θύματα λαμβάνουν αποζημιώσεις από την κυβέρνηση.
Πιστεύουν επίσης ότι στη διαμόρφωση της παρούσας κατάστασης συνέβαλαν ο Τύπος
και οι πολιτικοί, που διατήρησαν τη συζήτηση περί «νόμου και τάξης» σε
πολιτικό επίπεδο. «Οι εφημερίδες μας», λένε, «δεν είναι γεμάτες σεξ και
έγκλημα…».