Πόλεμος και «κάθαρση» για την οικονομία

Η αρχή μιας καινούργιας χρονιάς γεννά πάντα ελπίδες για το καλύτερο και ίσως
γι’ αυτό ο υπουργός Οικονομίας κ. Νίκος Χριστοδουλάκης δήλωνε, πριν από λίγες
ημέρες, παρουσιάζοντας το πρόγραμμα της ελληνικής προεδρίας στα οικονομικά,
ότι το 2003 θα είναι σίγουρα μια καλύτερη χρονιά από το 2002.

Ίσως, πάλι, και να ήταν ρεαλιστική η εκτίμησή του, με βάση τις αναλύσεις της
διεθνούς οικονομικής κατάστασης. Πράγματι, οι διεθνείς οικονομικοί οργανισμοί
υποστηρίζουν στις προβλέψεις τους ότι η πολυπόθητη ανάκαμψη της οικονομίας θα
κάνει, επιτέλους, την εμφάνισή της το 2003, έστω και προς το δεύτερο εξάμηνο.

Πάντως, προς το παρόν, το κύριο χαρακτηριστικό της διεθνούς οικονομίας, αυτό
που προκύπτει όταν διαβάζει κανείς τις αναλύσεις εκπροσώπων διεθνών
επενδυτικών οίκων, είναι η αβεβαιότητα. Το 2003 έχει τις προϋποθέσεις να
σηματοδοτήσει το τέλος της κατηφόρας για την παγκόσμια οικονομία, αλλά δεν
έχει και τις εγγυήσεις. Για την ακρίβεια, η εικόνα είναι περίπου η ίδια με
αυτή που επικρατούσε στις αρχές του 2002, όταν και πάλι όλοι έλεγαν ότι θα
ξεκινήσει η ανάκαμψη προς το δεύτερο εξάμηνο. Οι αναλυτές, όμως, διαψεύσθηκαν
και το 2002 ήταν μια ακόμη χρονιά οικονομικής υποχώρησης. Μένει να αποδειχθεί
αν οι φετινές προβλέψεις τους θα είναι πιο αξιόπιστες.

Τα σύννεφα του πολέμου

Όλα ξεκινούν, βεβαίως, από το ενδεχόμενο ανάφλεξης στο Ιράκ. Η ένταση που
επικρατεί τους τελευταίους μήνες και έχει οδηγήσει στα ύψη την τιμή του
πετρελαίου, θα συνεχίσει να προκαλεί παρενέργειες στην οικονομία, μέχρι να
εκτονωθεί. Αν ισχύσει το σενάριο για έναρξη του πολέμου στο τέλος Φεβρουαρίου,
δεν μπορεί να περιμένει κανείς επιστροφή στην ομαλότητα πριν από την άνοιξη.
Και, βεβαίως, κανείς δεν ξέρει τι τροπή θα λάβει ο συγκεκριμένος πόλεμος, πόσο
ψηλά θα φτάσει το πετρέλαιο και πόσο θα διαρκέσουν οι όποιες εχθροπραξίες.

Μια μικρής διάρκειας σύγκρουση θα αφήσει, ίσως, περιορισμένα ίχνη στην
παγκόσμια οικονομία. Εκεί ποντάρουν όσοι αισιοδοξούν ότι το 2003 θα είναι μια
καλύτερη χρονιά. Μάλιστα, υπάρχουν και ορισμένοι «κυνικοί» αναλυτές που
υποστηρίζουν ότι, αν ξεσπάσει η σύγκρουση, θα λειτουργήσει ως «καθαρτήρια»
δύναμη, επιτρέποντας να επανέλθει η οικονομία στους κανονικούς της ρυθμούς,
χωρίς περισπασμούς.

Αντίθετα, αν η σύγκρουση κρατήσει πολλούς μήνες, μπορεί να παρασύρει σε
στασιμότητα την οικονομία για όλο τον επόμενο χρόνο.

Ο πληθωρισμός θα είναι η βασικότερη αρνητική συνέπεια που θα φέρει ο πόλεμος
στην οικονομία της Ευρώπης και της Ελλάδας, ενώ παράλληλα οι εχθροπραξίες θα
λειτουργήσουν ασφαλώς επιβραδυντικά για την ανάπτυξη.

Και αν το δολάριο δεν βρισκόταν στο χαμηλό επίπεδο ισοτιμίας που βρίσκεται
σήμερα σε σχέση με το ευρώ, η οικονομία της Ελλάδας θα κινδύνευε από ένα
ισχυρότατο πλήγμα στην ανταγωνιστικότητά της, καθώς ο πληθωρισμός θα
εκτινασσόταν στα ύψη. Ευτυχώς, από την άποψη αυτή, το ασθενές δολάριο
περιορίζει τις πληθωριστικές επιπτώσεις του πετρελαίου στην οικονομία.

Ο δυναμισμός των οικονομιών

Δεν είναι, όμως, μόνο ο πόλεμος που γεμίζει με σύννεφα αβεβαιότητας τον
ορίζοντα του 2003. Ο ίδιος ο δυναμισμός των οικονομιών αμφισβητείται από
πολλούς. Το αμερικανικό ισοζύγιο συνεχίζει να συσσωρεύει ελλείμματα, κάτι που
ερμηνεύει, ίσως, και την αδυναμία του δολαρίου. Αλλά και στην Ευρώπη, η
ατμομηχανή που λέγεται Γερμανία εξακολουθεί να βρίσκεται σε αδράνεια και οι
αναλυτές, οι οποίοι εμπνέονται κατά κανόνα από τη φιλελεύθερη ιδεολογία,
θεωρούν ότι η ανάκαμψή της προϋποθέτει διαρθρωτικές αλλαγές, τις οποίες
δύσκολα θα κάνει η κυβέρνηση Σρέντερ. Το βασικό μέτρο που επικαλούνται είναι η
δυνατότητα να κάνουν οι επιχειρήσεις περισσότερες απολύσεις σε περιόδους
κρίσης, για να προσαρμοστούν στις δυσμενείς συνθήκες περιορίζοντας το κόστος
τους.

Εννοείται ότι η Ελλάδα θα κινηθεί στον ρυθμό της ευρωζώνης, ακολουθώντας την
τάση που η τελευταία θα ακολουθήσει στην ανάπτυξή της. Αν η Ευρώπη καταφέρει
τελικά να ανακάμψει, θα επωφεληθεί και η ελληνική οικονομία, αφού θα ενισχυθεί
ο τουρισμός και ίσως και η ζήτηση για ελληνικά προϊόντα. «Αν ανακάμψει η
Γερμανία, όλο και κάποιος Γερμανός τουρίστας θα έρθει στην Ελλάδα για
διακοπές», έλεγε χαρακτηριστικά πριν από λίγες ημέρες ο υπουργός Οικονομίας κ.
Νίκος Χριστοδουλάκης.

Καθοριστική θα είναι, φυσικά, και η αντίδραση των αγορών, οι οποίες έδειξαν
τις τελευταίες ημέρες να μην ανησυχούν τόσο έντονα για τις επιπτώσεις του
πιθανού πολέμου.

Η ελληνική οικονομία θα συνεχίσει, βεβαίως, να στηρίζεται στη δυναμική της
Ολυμπιάδας του 2004 και του Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης, που αναμένεται να
επιταχύνει τον ρυθμό του τον επόμενο χρόνο. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι ο
ρόλος των διεθνών εξελίξεων στην πορεία της θα είναι ασήμαντος. Η αβεβαιότητα
καλύπτει τον ορίζοντα της ελληνικής οικονομίας εξίσου έντονα όσο και τον διεθνή.