Τους ενώνει ο φόβος

Λένε πως το αποχετευτικό σύστημα ενώνει το βόρειο και το νότιο τμήμα της
Κύπρου. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Ο φόβος ενώνει τους κατοίκους του νησιού.
Φόβος για την ασφάλειά τους. Φόβος για την αβεβαιότητα του μέλλοντος. Φόβος
για τις αλλαγές που θα επέλθουν.

Ο Χένρι Κίσινγκερ με τον Μπρένταν Ο’Μάλι το 1999

Ο Brendan O’Malley, Βρετανός δημοσιογράφος και συγγραφέας του βιβλίου «Η
Συνωμοσία της Κύπρου» (2002) μόλις τώρα επέστρεψε από την Κύπρο. Στο βόρειο
μέρος του νησιού δεν του επέτρεψαν να μπει αυτή τη φορά. Τα μέτρα ασφαλείας
δρακόντεια. Γι’ αυτό και παρέμεινε σε ελληνοκυπριακό έδαφος – παρ’ όλο που
μίλησε και με Τουρκοκύπριους φίλους του στο τηλέφωνο.

Για το σχέδιο Ανάν. Ο O’Malley πιστεύει πως για να πετύχει το σχέδιο
πρέπει να κοιτάξουμε πέρα από τη θεωρία. Την πρακτική. Και υποσημειώνει ότι
υπάρχουν ψεγάδια στο σχέδιο. Για παράδειγμα, τι θα συμβεί αν, επηρεαζόμενο από
τη μητέρα-χώρα, ένα συστατικό κράτος αποφασίσει να κλείσει τα σύνορά του;
Επίσης η πίεση χρόνου γι’ αυτόν είναι περιττή. «Το ίδιο συνέβη και το 1960
όταν εξωτερικοί παράγοντες κι όχι μια σταδιακή διαδικασία θέλησης για
συνεργασία εξανάγκασαν και τις δυο πλευρές να πάρουν λάθος αποφάσεις».

«Αλλά στην παρούσα περίπτωση», συνεχίζει, «συμβαίνει κάτι το διαφορετικό. Για
πρώτη φορά στην ιστορία του Κυπριακού η Τουρκία θεωρεί ότι είναι συμφέρον της
να βρεθεί μια λύση για το Κυπριακό. Γι’ αυτό και οι Ελληνοκύπριοι αισθάνονται
ότι τα πράγματα κινούνται κάπως βιαστικά. Εξαρτάται καθαρά με ποιο πνεύμα
βλέπει η κάθε πλευρά το σχέδιο. Για παράδειγμα, τη συμφωνία του 1960 οι
Έλληνες την είδαν ως ένα βήμα προς την ένωση. Ενώ οι Τούρκοι ως ένα βήμα προς
τη διχοτόμηση. Οι πολιτικοί θα πρέπει να δουλέψουν σκληρά εκμέρους και των δυο
κοινοτήτων. Η ιδέα του «us against them» θα πρέπει να εκλείψει».

Έλλειψη εμπιστοσύνης. Προς το παρόν υπάρχει έλλειψη εμπιστοσύνης και
απ’ τις δυο πλευρές. Κι εκεί είναι που θα πρέπει να στραφούν οι πολιτικές και
διπλωματικές ενέργειες: στη δημιουργία από κοινού δραστηριοτήτων που θα
βοηθήσουν στο κτίσιμο εμπιστοσύνης. Ο O’Malley πιστεύει πως η συνεργασία των
δυο πλευρών θα ενισχυθεί και από την ένταξη της Κύπρου στην Ε.Ε. «Κοιτάξτε τι
συνέβη στη Βόρειο Ιρλανδία», μου λέει, «η κατάσταση όλο και βελτιώνεται. Με το
που εντάχθηκε στην Ε.Ε. η Ιρλανδία άρχισε να ευημερεί. Η πολιτική του
εθνικισμού έχει εξαφανισθεί. Και το κύριο μέλημα είναι η οικονομική ανάπτυξη.
Επίσης η πίεση απ’ την Ευρώπη εξανάγκασε τη Βρετανία να παραχωρήσει έξτρα
δικαιώματα εργασίας σε μειονότητες όπως η καθολική.

Πολλές από τις εντάσεις που υπήρχαν εξαφανίστηκαν. Ας ευχηθούμε ότι κάτι
τέτοιο θα συμβεί και στην Κύπρο. Η ένταξη στην Ε.Ε. από μόνη της είναι ένα
μέτρο ανοικοδόμησης της εμπιστοσύνης».

ΟΙ ΤΟΥΡΚΟΚΥΠΡΙΟΙ

«Είναι σημαντικό να είμαστε ζωντανοί»

Το 1950 η Βρετανία προσπάθησε να συντρίψει την εξέγερση των Κυπρίων

«Οι Τουρκοκύπριοι διαδηλώνουν», μου αναφέρει, «αισθάνονται ότι η στιγμή είναι
ιστορική και δεν θέλουν να χάσουν την ευκαιρία ένταξής τους στην Ε.Ε. Θέλουν
να βρεθεί μια λύση. Τώρα αν είναι η ίδια μ’ αυτήν που επιθυμούν και οι
Ελληνοκύπριοι αυτό είναι άλλη υπόθεση. Οι αγωνίες, όμως, και οι ανησυχίες
είναι οι ίδιες και στις δύο κοινότητες. Και εκτός από ανησυχίες για δυσκολίες
στην οικονομική κατάσταση, το κύριο μέλημα και των δύο είναι η ασφάλεια.
Θυμάμαι τι μου είχε απαντήσει ένας Τουρκοκύπριος πρόσφυγας το ’85 όταν του ‘χα
πει πως μια ενιαία Κύπρος θα ήταν από οικονομική άποψη καλύτερη γι’ αυτόν.
«Ναι, το ότι είμαι ζωντανός, όμως, είναι πιο σημαντικό». Φοβούνται ότι
απειλείται η ζωή τους από τους Ελληνοκύπριους εξτρεμιστές – ένας παράγοντας
που μέχρι τώρα έχει παραμεληθεί τελείως».

Ο O’Malley, που έχει επισκεφθεί το βόρειο τμήμα πάμπολλες φορές, έχει
παρατηρήσει την ένταση που υπάρχει μεταξύ Τουρκοκυπρίων και τουρκικού στρατού
που βρίσκεται στην περιοχή και επηρεάζει πολλές πολιτικές και μη
δραστηριότητες των κοινών πολιτών. Οι Τουρκοκύπριοι θέλουν να έχουν τα ίδια
δικαιώματα με τους Ελληνοκυπρίους. «Έτσι γεννάται ζήτημα ανθρωπίνων
δικαιωμάτων των Τουρκοκυπρίων όχι απαραίτητα σε σχέση με τους Ελληνοκυπρίους
όσο με τον τουρκικό στρατό», εξηγεί ο συγγραφέας, «όσο για τους εποίκους,
αυτοί θεωρούνται από τους Τουρκοκυπρίους φερέφωνα τουρκικού εθνικισμού».

ΟΙ ΕΛΛΗΝΟΚΥΠΡΙΟΙ

Ανησυχία για τον τουρκικό στρατό

Αλλά ο τουρκικός στρατός δεν είναι πρόβλημα μόνο του Βορρά αλλά και του Νότου.
Οι Ελληνοκύπριοι ανησυχούν για τον μεγάλο αριθμό τουρκικού στρατού στο νησί.
«Σύμφωνα με το σχέδιο Ανάν», μου αναφέρει ο O’Malley, «ένας τετραψήφιος
αριθμός – που δεν αποκλείεται να είναι και μέχρι 9.999 – Τούρκων στρατιωτών
επιτρέπεται να βρίσκεται στο βόρειο τμήμα του νησιού. Σε μια τόσο μικρή
περιοχή η παρουσία μιας τέτοιας αποστολής θα έχει τεράστια επιρροή». Και για
τους Ελληνοκυπρίους, που μέχρι τώρα και για ορισμένα χρόνια έχουν ζήσει μια
περίοδο σχετικής σταθερότητας, το ζητούμενο είναι η ασφάλεια.

Οι περισσότεροι όμως, υποστηρίζει ο O’Malley, είναι εξοργισμένοι με τους
πολιτικούς τους. Που τους έταξαν λαγούς με πετραχήλια. Και τώρα… τους ζητούν
να κάνουν συμβιβασμούς. Για να επέλθει μια λύση. «Οι Ελληνοκύπριοι έχασαν τις
περιουσίες τους και είναι σωστό να τους επιστραφούν», συνεχίζει, «αλλά πείτε
μου πόσοι Ελληνοκύπριοι θα επιστρέψουν στον Βορρά; Να ζήσουν στα στοιχειωμένα
τουρκοκυπριακά χωριά; Ακόμα και στον Νότο οι περισσότεροι Ελληνοκύπριοι έχουν
εγκαταλείψει τα χωριά και ζουν στις πόλεις».

Για το σχέδιο Ανάν: http://www.cna.org.cy/http://assets.in.gr/AssetService/Data/var/sxedioen.htm