ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Ευρώπη 27+1

Η ιστορική σύνοδος κορυφής της Κοπεγχάγης, που αποφάσισε τη διεύρυνση της
Ευρωπαϊκής Ένωσης από 15 σε 27 χώρες (και επιπλέον την προοπτική της
ενταξιακής σύνδεσης της Τουρκίας), σφραγίζει την πορεία της Νέας Ευρώπης. Τα
δεδομένα αλλάζουν δραματικά και οι προκλήσεις που τίθενται για όλες τις χώρες
πολλαπλασιάζονται.

Η Ευρώπη των 15 κρατών-μελών με 370 εκατ. κατοίκους, δίνει την σκυτάλη της
στην Ευρώπη των 25 με 450 εκατ. κατοίκους το 2004 και στη συνέχεια, το 2007,
στην Ευρώπη των 27 με πάνω από 1/2 δισ. πληθυσμό. Οι αλλαγές στη γεωγραφία του
ευρωπαϊκού χώρου είναι εξίσου συνταρακτικές: η μετατόπιση των συνόρων της
Ένωσης ανατολικά, μέχρι το τόξο που ενώνει τη Βαλτική με τη Μαύρη Θάλασσα, και
νοτιοανατολικά μέχρι την Κύπρο και την Τουρκία, δημιουργεί νέες απαιτήσεις
αλλά και σημαντικές ευκαιρίες για την προοπτική της χωρικής ολοκλήρωσης της
Νέας Ευρώπης.

Η νέα πραγματικότητα της διεύρυνσης, πέραν των σημαντικών θετικών επιπτώσεων
που επιφέρει, απομακρύνει τον στόχο της πραγματικής οικονομικής και κοινωνικής
σύγκλισης στο απώτερο μέλλον, αφού, όπως έχει επισημανθεί, θα διπλασιασθούν οι
εισοδηματικές και περιφερειακές ανισότητες (βλ. σχετικό άρθρο «Προκλήσεις της
Διεύρυνσης», «ΤΑ ΝΕΑ» 21.11.2002).

Το άμεσο κόστος της διεύρυνσης, δηλαδή τα ανώτατα όρια δαπανών σχετικών με τη
διεύρυνση για τα έτη 2004-2006 που αποφασίστηκαν στην Κοπεγχάγη για τις 10
νέες χώρες ανέρχεται στο ύψος των 40,7 δισ. ευρώ. Οι ανώτατες πιστώσεις
αναλήψεων υποχρεώσεων αφορούν κυρίως τη γεωργία (κοινή γεωργική πολιτική και
ανάπτυξη της υπαίθρου), τις διαρθρωτικές δράσεις (Ταμείο Συνοχής και
Διαρθρωτικά Ταμεία), τις εσωτερικές πολιτικές (μέτρα ανάπτυξης θεσμικών δομών,
μέτρα Σένγκεν, μέτρα πυρηνικής ασφάλειας) και τη διοίκηση.

Είναι προφανές ότι με τις περιορισμένες αυτές πιστώσεις δεν μπορεί να
αντιμετωπιστεί το πραγματικό κόστος της διαρθρωτικής προσαρμογής των 10 νέων
μελών (σημειωτέον ότι περίπου το ίδιο ύψος είχε αρχικά προσδιοριστεί στο
Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Βερολίνου για τις 6 μόνο χώρες και όχι για τις 10).
Πολύ περισσότερο δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ο διπλασιασμός των περιφερειακών
και εισοδηματικών ανισοτήτων που θα προκύψει στο νέο ευρωπαϊκό χώρο των 27
κρατών-μελών.

Και το κεντρικό ερώτημα που τίθεται είναι αν θα διατηρηθεί και θα ενισχυθεί ο
στόχος της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής στην διευρυμένη Ευρώπη μετά το
2006, ή αν θα περιοριστεί η Ε.Ε. σε ρυθμιστικές πολιτικές μετατοπίζοντας
πολιτικές και ευθύνες (π.χ. την Περιφερειακή Πολιτική) στις χώρες/κράτη-μέλη,
αποδεχόμενη τελικά την Ευρώπη των πολλαπλών ταχυτήτων, της πολλαπλής
γεωμετρίας, των νέων οξυμμένων ανισοτήτων.

Η νεοφιλελεύθερη θεώρηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μόνο ως διευρυμένη οικονομική
αγορά και ως ζώνη του ευρώ, με την κυριαρχία του μονεταριστικού δόγματος του
Συμφώνου Σταθερότητας και με ασθενή πολιτική συγκρότηση και περιορισμένους
πόρους (μόλις στο 0,31% του κοινοτικού ΑΕΠ της Ε.Ε. των 15 θα ανέρχονται οι
πόροι των διαρθρωτικών ταμείων το 2006), δεν πρόκειται να συμβάλλει στην
άμβλυνση των νέων ανισοτήτων και στον στόχο της οικονομικής και κοινωνικής
συνοχής. Νέες αβεβαιότητες και κίνδυνοι ελλοχεύουν: όξυνση των ανισοτήτων,
αυξημένη ανεργία, ξενοφοβία και ρατσισμός, έλλειμμα δημοκρατίας και πολιτικής
νομιμοποίησης.

Γι’ αυτό απαιτούνται εναλλακτικές πολιτικές με έμφαση στην οικονομική,
κοινωνική και πολιτική συνοχή της Νέας Ευρώπης, με γενναία αύξηση των
κοινοτικών πόρων μετά το 2006 και αναθεώρηση του Συμφώνου Σταθερότητας, που θα
δίνει τη δυνατότητα άσκησης αναπτυξιακής και αναδιανεμητικής πολιτικής σε
διάφορα επίπεδα διακυβέρνησης.

Μεσοπρόθεσμα, ωστόσο, οι χώρες της διεύρυνσης (αλλά και οι χώρες της συνοχής,
π.χ. Ελλάδα, Πορτογαλία κ.ά.), θα πρέπει, αξιοποιώντας τους διαθέσιμους
κοινοτικούς πόρους, να βελτιώσουν πρωτίστως τις θεσμικές δομές διοίκησης και
της τοπικής αυτοδιοίκησης εξασφαλίζοντας τόσο διαφάνεια και δημοκρατική
συμμετοχή όσο και την αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα των πόρων. Εν όψει
της ελληνικής προεδρίας και της υπογραφής στην Αθήνα τον Απρίλιο της συνθήκης
προσχώρησης των 10 νέων χωρών, είναι ευκαιρία να τεθεί στον επιστημονικό και
δημόσιο διάλογο ο στόχος της οικονομικής και κοινωνικής συνοχής της Νέας
Ευρώπης και η προοπτική των διαρθρωτικών ταμείων μετά το 2006.

Ο Παναγιώτης Γετίμης είναι καθηγητής του Παντείου Πανεπιστημίου.