Σερσέ λα φαμ… και στην ψυχανάλυση

Στην αρχή ήταν ο Σίγκμουντ Φρόυντ. Κι έπειτα ήρθε ο Καρλ Γιουνγκ. Και στο
πρόσωπό του ο πατέρας της ψυχανάλυσης είδε τον αντάξιο διάδοχό του. Όταν
βρέθηκαν οι δυο τους, στις αρχές του 20ού αιώνα, ουκ ολίγοι μίλησαν για τον
«γάμο» του αιώνα. Δύο από τα μεγαλύτερα μυαλά της ψυχολογίας σε αγαστή
συνεργασία. Έμελλε όμως να μην έχει διάρκεια. Η αντίστροφη μέτρηση άρχισε όταν
εμφανίστηκε στη ζωή τους η όμορφη, έξυπνη, πλην ψυχικά διαταραγμένη 18χρονη
Σαμπίνα Σπιλράιν. Τον Αύγουστο του 1904 η Σαμπίνα Σπιλράιν εισήχθη στο
νοσοκομείο Μπέργκχελτσλι της Ζυρίχης. Την ανέλαβε ο Γιουνγκ, έγιναν εραστές
και μέσα στην επόμενη δεκαετία εξελίχθηκε σε «μήλον της Έριδος» ανάμεσα στον
Γιουνγκ και τον Φρόυντ, με συνέπεια το άδοξο τέλος της φιλίας των δύο μεγάλων
ανδρών της ψυχανάλυσης.

Για τη Σαμπίνα Σπιλράιν, η οποία εξελίχθηκε σε επιτυχημένη
ψυχαναλύτρια, ελάχιστα πράγματα ήταν γνωστά για τον ρόλο της στις ζωές των
Γιουνγκ και Φρόυντ. Το μυστήριο άρχισε να λύνεται το 1977, όταν ένα τμήμα του
ημερολογίου της και επιστολές της ανακαλύφθηκαν μαζί με ιατρικές σημειώσεις
του Γιουνγκ για την περίπτωσή της.

Ο Σίγκμουντ Φρόυντ, ο Καρλ Γιουνγκ και η… πέτρα του σκανδάλου. Η 18χρονη Σαμπίνα Σπιλράιν μπήκε ανάμεσα στα δύο μεγαλύτερα μυαλά της ψυχολογίας και τους… τρέλανε

Ωστόσο μόλις πρόσφατα άρχισε να διαφαίνεται η γοητεία της γυναίκας εκείνης που
βρέθηκε ανάμεσα σε ακαδημαϊκούς και συγγραφείς δίνοντας αφορμή για βιβλία
(«Tribute to Sabina Spielrein: Forgotten Pioneer of Psycoanalysis», που
αναμένεται να κυκλοφορήσει), ταινίες (πρόσφατα άρχισε να προβάλλεται η ταινία
«My name was Sabina Spielrein») και θεατρική παράσταση (στο Cottesloe Theatre
του Λονδίνου) με το έργο «The Talking Cure» του Κρίστοφερ Χάμπτον που έκανε
πρεμιέρα χθες και στο οποίο πρωταγωνιστούν οι Ρέιφ Φάινς (Γιουνγκ), Μπιλ
Πάτερσον (Φρόυντ) και Τζόντι Μέι (Σαμπίνα). Ο Χάμπτον ενδιαφέρθηκε για την
περίπτωση της Σπιλράιν για πρώτη φορά το 1970, όταν έγραφε ένα σενάριο με θέμα
τον ρόλο της στη σχέση Φρόυντ – Γιουνγκ.

Γεννημένη το 1887 στο Ροστόφ από Ρωσοεβραίους γονείς, η Σαμπίνα είχε
τραυματικά βιώματα ως παιδί. Ο πατέρας της ήταν βίαιος και μονίμως απειλούσε
να αυτοκτονήσει, προκειμένου να «έχει στο χέρι» τη γυναίκα και τα παιδιά του.
Στην εφηβεία της, μη αντέχοντας το υστερικό περιβάλλον, θέλησε να κάνει
ψυχανάλυση. Η περίπτωσή της ήταν δύσκολη. Παρουσίαζε συμπτώματα κατάθλιψης και
σεξουαλικής εμμονής με τα χέρια του πατέρα της, καθώς εκείνος επέβαλλε στα
παιδιά του να του φιλούν τα χέρια ύστερα από κάθε ξυλοδαρμό! Ο Γιουνγκ
διέκρινε αμέσως στην ασθενή του οξυδέρκεια και επηρεασμένος από τη θεωρία του
Φρόυντ δοκίμασε θεραπεία μέσα από διάλογο . Σε δέκα μήνες η Σαμπίνα ήταν άλλος
άνθρωπος. Στο ίδιο διάστημα Σπιλράιν και Γιουνγκ βρέθηκαν και στο κρεβάτι.

Τους… τρέλανε!

Η επιρροή τής Σαμπίνα στη σχέση του Γιουνγκ με τον Φρόυντ, υπήρξε καθοριστική.
Η Σαμπίνα, που έπαιρνε ειδικότητα στο Πανεπιστήμιο της Ζυρίχης, συνέβαλε στην
έρευνα του Γιουνγκ και του πρότεινε την ιδέα τής «anima» (το στοιχείο της
ψυχής και του συλλογικού ασυνείδητου ως γυναικείο αρχέτυπο του άνδρα). Εκείνος
δεν μπόρεσε όμως να χαρεί την «ανακάλυψη», καθώς τον απασχολούσαν ηθικοί
φραγμοί για τις σχέσεις γιατρού – ασθενούς και της ζήτησε να διακόψουν. Ο
χωρισμός ήταν θυελλώδης – σε έναν τσακωμό η Σαμπίνα τον τραυμάτισε με μαχαίρι.
Εκείνη έφυγε για τη Βιέννη για να μελετήσει με τον Φρόυντ. Ο Γιουνγκ,
νιώθοντας προδομένος, ξέσπασε στον Φρόυντ. Έτσι επήλθε ρήξη στη σχέση τους και
ο Γιουνγκ κατέληξε σε… νευρικό κλονισμό.

Οι σημειώσεις στο ημερολόγιο της Σπιλράιν φέρνουν στο προσκήνιο το «σκοτεινό»
σημείο στη σχέση των δύο ανδρών: Ο Γιουνγκ φοβόταν τον Φρόυντ επειδή γνώριζε
τον δεσμό του με τη Σαμπίνα και ο Φρόυντ φοβόταν τον Γιουνγκ επειδή γνώριζε
την ερωτική σχέση του με τη νύφη του!

Η ζωή της Σαμπίνα Σπιλράιν τελείωσε εκεί όπου άρχισε. Στο Ροστόφ. Μαζί με τα
παιδιά της έπεσαν θύματα του Ολοκαυτώματος. Το θεατρικό του Χάμπτον τελειώνει
την περίοδο που η Σαμπίνα Σπιλράιν είναι έγκυος και συναντά για τελευταία
φορά, το 1913, τον Καρλ Γιουνγκ στις όχθες της λίμνης της Ζυρίχης. Εκείνος της
εξομολογείται πως ήταν ο έρωτας της ζωής του και πως χωρίς εκείνην δεν θα
έκανε τίποτα…

INFO

«The Talking Cure» του Κρίστοφερ Χάμπτον, στο Cottesloe Theatre του Λονδίνου..
Έως 5 Φεβρουαρίου. Από 29 Ιανουαρίου, έκθεση με αντικείμενα της Σαμπίνα
Σπιλράιν. Ίντερνετ: http: //www.albemarle-london.com/rnt-talkingcure.html.

Επιμέλεια: Χρήστος Ιερείδης