Οι ευκαιρίες και οι παγίδες των χαμηλών επιτοκίων

Τα χαμηλά επιτόκια χαροποιούν τους οφειλέτες και αυτούς που σκοπεύουν να
δανεισθούν. Ωστόσο, κρύβουν παγίδες, τόσο για τους δανειολήπτες και τους
καταθέτες όσο και για την οικονομία γενικότερα. Ήδη, οι αποταμιευτές γνωρίζουν
«από πρώτο χέρι» τι σημαίνει χαμηλό επιτόκιο, σε συνδυασμό με υψηλότερο
πληθωρισμό. Οι αρνητικές αποδόσεις έχουν αρχίσει από το 2001 να «τρώνε» το
κεφάλαιό τους. Μια διέξοδος, προκειμένου να πετύχουν υψηλότερη απόδοση, είναι
να αναλάβουν το επενδυτικό «ρίσκο» των αμοιβαίων κεφαλαίων ή των σύνθετων
χρηματοοικονομικών προϊόντων.

Οι δανειολήπτες, από την άλλη, βλέπουν ότι οι δόσεις των δανείων τους
μειώνονται, αλλά είναι εκτεθειμένοι στον κίνδυνο μιας απότομης ανόδου των
επιτοκίων – που δεν είναι και τόσο απίθανη – και της υπερχρέωσης. Αντίδοτα
αποτελούν το «κλείσιμο» ενός σταθερού επιτοκίου και η μετατροπή του δανείου
τους από κυμαινόμενο σε σταθερό.

Τα χαμηλά επιτόκια κρύβουν κινδύνους και για την οικονομία γενικότερα. Ειδικά
για την Ελλάδα, όπου ο πληθωρισμός κινείται σε υψηλά σχετικά επίπεδα και οι
ρυθμοί ανάπτυξης είναι επίσης υψηλοί, η πρόσφατη μείωση των επιτοκίων μπορεί
να οδηγήσει σε «υπερθέρμανση» της οικονομίας, δηλαδή σημαντική αύξηση της
ζήτησης και, κατ’ επέκταση, του πληθωρισμού. Στο σημερινό περιβάλλον
νομισματικής ενοποίησης, στο οποίο δεν υπάρχει ο διορθωτικός μηχανισμός της
διολίσθησης του εθνικού νομίσματος, η μείωση της ανταγωνιστικότητας της
οικονομίας, λόγω του πληθωρισμού, μπορεί να οδηγήσει μεσοπρόθεσμα σε
επιβράδυνση των ρυθμών ανάπτυξης ή ακόμη και σε συρρίκνωση του εθνικού
προϊόντος.

Τα χαμηλά επιτόκια κρύβουν κινδύνους υπερχρέωσης και για τους δανειολήπτες, η
οποία μπορεί να δημιουργήσει προβλήματα στο τραπεζικό σύστημα. Επιπλέον, μια
απότομη αύξηση των επιτοκίων μπορεί να προσγειώσει απότομα τις τιμές των ακινήτων.

Οι σχεδόν μηδενικές αποδόσεις στο Ταμιευτήριο ίσως ωθήσουν πολλούς να
καταφύγουν στη λύση των προθεσμιακών καταθέσεων. Υπάρχουν σήμερα στην
τραπεζική αγορά ειδικά προϊόντα, τα οποία απαιτούν από τον καταθέτη να
δεσμεύσει τα χρήματά του ακόμη και για δύο χρόνια, προσφέροντας ετήσιες
αποδόσεις υψηλότερες από το Ταμιευτήριο, δηλαδή 2,5% έως 3%. Όσοι επιλέξουν να
δεσμεύσουν τα χρήματά τους για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο των έξι μηνών
διατρέχουν τον κίνδυνο να βρεθούν εγκλωβισμένοι με χαμηλές αποδόσεις, στην
περίπτωση που κινηθούν ανοδικά τα επιτόκια.