Αχ, πατρίδα μου γλυκιά

Έλληνες και Κύπριοι μαθητές έχουν τα πιο πατριωτικά αισθήματα ανάμεσα σε
νέους από 28 χώρες του πλανήτη, όπως προκύπτει από την έρευνα της Διεθνούς
Ένωσης για την Αξιολόγηση της Εκπαίδευσης (ΙΕΑ) που πραγματοποιήθηκε σε 90.000
μαθητές, ηλικίας 14 ετών, σε 28 χώρες (ανάμεσά τους η Αυστραλία και οι ΗΠΑ).

Οι Έλληνες και οι Κύπριοι μαθητές εκφράζουν την πλέον θετική στάση απέναντι
στο έθνος. Ακολουθούν οι Χιλιανοί και οι Πολωνοί.

«Να το ξεκαθαρίσουμε: άλλο πατριωτισμός και άλλο εθνικισμός», λέει ο κ.
Κωνσταντίνος Αρβανιτόπουλος, αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο
Πανεπιστήμιο. «Ο πατριωτισμός είναι η αγάπη για την πατρίδα, η κοινότητα αξιών
και αγώνων, η ιστορική μνήμη, η ιστορική διαδρομή. Αγαπώ την πατρίδα μου
σημαίνει συνδέομαι με τον τόπο μου, με τη γη, με τον πολιτισμό της, με
συγκεκριμένους κώδικες και σημεία αναφοράς που τη συνθέτουν, σημαίνει τιμώ τις
ευκαιρίες που μου δίνει καθημερινά. Ο Ελύτης έγραφε από αγάπη για τη γη του.
Ήταν εθνικιστής;».

Δεν έχουν όλοι την ίδια άποψη, όμως. Κατά τον κ. Αλέξη Ηρακλείδη, αναπληρωτή
καθηγητή Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, «η πρωτιά των Ελλήνων στον
πατριωτισμό οφείλεται στην ελληνική εκπαίδευση, στα ιστορικά βιβλία, τα οποία
είναι έντονα ελληνοκεντρικά. Έτσι οι Έλληνες μαθητές είναι πεπεισμένοι ότι
ανήκουν στον “περιούσιο λαό” που όλοι οι άλλοι λαοί ζηλεύουν και
επιβουλεύονται».

«Εθνοκεντρική τάση»

Όπως τονίζει ο κ. Νίκος Δεμερτζής, καθηγητής στο Τμήμα Επικοινωνίας και ΜΜΕ
του Πανεπιστημίου Αθηνών: «Η έννοια “έθνος” έχει διαφορετικό νόημα στην
Αυστραλία (όπου ως “έθνος” νοείται η ποικιλομορφία εθνοτήτων και φυλών), στην
Κύπρο και στην Ελλάδα. Εδώ επικρατεί ένας πολιτιστικός εθνικισμός, βάσει της
εξίσωσης ορθόδοξος ίσον Έλληνας. Το υψηλό αυτό ποσοστό της εθνοκεντρικής τάσης
δεν πρέπει να εκπλήσσει, μια και σε γενικές γραμμές η ιστορική και θρησκευτική
παιδεία που δέχονται οι μαθητές, δεν έχει απαλλαγεί από τα παραδοσιακά
στερεότυπα του αιώνιου χθες».

Ωστόσο, ο κ. Δημήτρης Χαραλάμπης, καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών, επισημαίνει πως «δεν είναι σαφές από την έρευνα το αν η
ιδιαίτερα θετική αντίληψη που έχουμε για το έθνος είναι εθνοκεντρική ή όχι –
δηλαδή, αν τη φορτίζουμε με πολιτισμική ανωτερότητα ή αν είναι αίσθημα
περηφάνιας ενός κράτους-μέλους, πια, της Ευρωπαϊκής Ένωσης».

Ο Παναγιώτης Ήφαιστος, καθηγητής Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο, πιστεύει ότι
«δεν πρέπει να λησμονούμε πως τα περίπου διακόσια έθνη-κράτη του πλανήτη δεν
δημιουργήθηκαν τυχαία. Προέκυψαν έπειτα από μια αδυσώπητη αναμέτρηση κατά
φασιστικών αξιώσεων. Η αξίωση ελευθερίας είναι ηθικά αμάχητη. Γι’ αυτό το
έθνος-κράτος είναι ό,τι πολυτιμότερο διαθέτει μια κοινωνία και η φιλοπατρία
απόδειξη πολιτικής ωριμότητας και πολιτικής ορθότητας».